TUSSEN REGELEN EN GEDOGEN

REGELZUCHT zit Nederlandse bestuurders in het bloed. Maar soms is de werkelijkheid toch te weerbarstig voor deze Drang. In dat geval treedt een ander Nederlands fenomeen in werking: het gedoogbeleid....

Op het moment dat ik dit schrijf, wordt mijn zesjarige zoon van school gehaald door een Zuidafrikaans meisje, dat een jaar lang als au pair bij ons in huis woont. Dat is haar voornaamste taak: kind ophalen en prettig bezighouden tot een van de ouders thuis komt. Verder kookt ze één keer per week en doet ze de was. Af en toe past ze 's avonds op. Door de bank genomen is ze met deze werkzaamheden zo'n 25 uur per week kwijt.

Een au pair kan vooral een uitkomst zijn in een gezin met twee werkende ouders die geen afgepaste kantoortijden hebben. Wij hebben het een tijdje geprobeerd met een kleine pool van parttime oppassen, maar dat liep herhaaldelijk mis.

Het voordeel voor de au pair is dat zij (of hij) buitenlandse ervaring opdoet. Bovendien blijft er voor de au pair voldoende tijd over om zich in nuttige dingen te bekwamen of aangenaam te verpozen. Zo werkt het ook voor de duizenden Nederlandse jongeren die jaarlijks, meestal tussen hun eindexamen en een vervolgopleiding, als au pair naar het buitenland gaan.

Er zijn voor het gastgezin natuurlijk ook wel wat nadelen. Het is een tamelijk dure aangelegenheid: naast de vergoeding draai je op voor de bemiddeling door een uitwisselingsbureau, kost en inwoning, ziekteverzekering. Je levert ook nogal wat privacy in. In ons geval wegen de voordelen echter ruimschoots op tegen de nadelen.

Dat wil zeggen: nu nog wel. Maar de vraag is of dat zo zal blijven. De fiscus is namelijk tot de slotsom gekomen dat het gastgezin van een au pair moet worden beschouwd als werkgever. Dat betekent in principe dat er loonbelasting/premie volksverzekeringen moet worden ingehouden en afgedragen. En dat heeft weer tot gevolg dat een au pair veel en veel duurder wordt.

Waarom wordt het gastgezin van een au pair plotseling tot werkgever gebombardeerd? Omdat men bedacht heeft dat er sprake is van een arbeidsrelatie en van een gezagsverhouding zoals die bestaat tussen werkgever en werknemer. De belastingdienst is hierin gesterkt door een rechterlijke uitspraak over een geschil tussen de fiscus en een gastgezin. Het hof meende dat in dit concrete geval sprake was van een een dienstbetrekking.

Het verwarrende is dat de Vreemdelingendienst zich juist op het standpunt stelt dat de au pair geen werknemer is. Daarom wordt ook geen werkvergunning, maar slechts een verblijfsvergunning voor maximaal een jaar verschaft. Bovendien bestaan er internationale regels over de plaatsing van au pairs, die zijn neergelegd in een verdrag tussen de lidstaten van de Raad van Europa. Hierin wordt de au pair duidelijk niet als een buitengewone, laat staan als een gewone werknemer omschreven. Maar ja, dat is een ander loket (Justitie).

Gelukkig waren er een paar Kamerleden die beseften dat de fiscus toch wat was doorgeschoten in zijn rechtlijnigheid, en zij hebben de afgelopen weken staatssecretaris Vermeend (Financiën) bestookt met vragen over deze zaak. Aanvankelijk zette dat niet veel zoden aan de dijk, maar uiteindelijk zegde Vermeend toe dat hij met een tweetal grote bemiddelingsbureaus zal gaan praten om te zien hoe kan worden voorkomen dat gastgezinnen er nog een fiscale last bij krijgen. Maar dat laat onverlet dat 'de bestaande wetgeving en jurisprudentie bij de beoordeling of sprake is van een dienstbetrekking niet terzijde kunnen worden geschoven'.

Vrij vertaald: Financiën blijft het gastgezin van een au pair beschouwen als werkgever, maar is bereid te geloven dat in concrete gevallen geen sprake is van een dienstbetrekking. Men gaat kennelijk ook niet met een vergrootglas zoeken naar steelse gastgezinnen. Kortom, er wordt een schemerzone gecreëerd, waarin uit prudentie de lichten niet worden ontstoken, maar de overheid alle rechten voorbehoudt om dat alsnog te doen.

Er valt vermoedelijk mee te leven. Maar het zou ook zo veel simpeler kunnen. Want waar is het in hemelsnaam goed voor om het au pair-wezen, dat niet alleen voor de betrokken jongeren en hun gastgezinnen een nuttige functie vervult, maar ook een vorm van culturele uitwisseling vertegenwoordigt, de duimschroeven aan te draaien? Zelfs de schatkist zal er nauwelijks wijzer van worden - je ziet de vluchtwegen al opdoemen.

En dat terwijl er wel degelijk in positieve zin iets valt te reguleren. Want de au pair-sector is helaas niet helemaal gevrijwaard van beunhazerij (en dus van uitbuiting). Er is een klein aantal 'bemiddelingsbureaus' die zich nauwelijks oriënteren op het gastgezin-in-spé en de au pairs aan hun lot overlaten zodra ze ergens zijn ondergebracht. Gedacht zou kunnen worden aan de instelling van een keurmerk voor bureaus, waarbij naleving van de regels van het Europese verdrag als criterium dient.

Ergens tussen een aanmatigende en een terugtredende overheid moet toch een gulden middenweg liggen. Die van de terughoudend optredende overheid.

Meer over