Analyse

Tusk naar Brussel: Polen blijft in verwarring achter

De Polen zijn trots dat hun premier de president van de EU wordt: eindelijk erkenning. Maar kunnen ze de charismatische leider wel missen?

Premier Tusk licht zijn kabinet in over zijn vertrek en krijgt een mandje appels. Beeld Adam Jagielak / Getty
Premier Tusk licht zijn kabinet in over zijn vertrek en krijgt een mandje appels.Beeld Adam Jagielak / Getty

Hij leek niet meer van de post van premier weg te slaan, maar zijn uitverkiezing tot EU-president heeft dat veranderd: na bijna zeven jaar aan het hoofd van de Poolse regering te hebben gestaan heeft Donald Tusk zijn ontslag ingediend. Zijn vermoedelijke opvolger, parlementsvoorzitter Ewa Kopacz, staat voor de moeilijke opdracht een vervolg te breien aan een regeerperiode die nu al tot de succesvolste uit de Poolse geschiedenis wordt gerekend.

Voor Polen betekent het vertrek van de 57-jarige Tusk het einde van een tijdperk. Onder zijn regeringen beleefde het voormalige Oostblokland zeven vette jaren.

Voor het eerst sinds de val van het communisme slaagde een premier er in langer dan één ambtstermijn aan de macht te blijven. De overwinning van zijn centrum-rechtse Burgerplatform bij de parlementsverkiezingen van 2007 kreeg een vervolg in 2011 en als Tusk niet door de Europese regeringsleiders naar Brussel zou zijn geroepen, zou zijn partij het heel waarschijnlijk ook volgend jaar hebben gehaald.

Parlementsvoorzitter Ewa Kopacz. Beeld reuters
Parlementsvoorzitter Ewa Kopacz.Beeld reuters

Charisma en pragmatisme

Zijn ongewone succes heeft Tusk te danken aan zijn charisma en zijn pragmatisme. Hoewel hij ooit dweepte met het liberalisme van Margaret Thatcher, ging hij er als premier prat op dat hij geen visie had. Ideologische debatten over netelige kwesties als het geregistreerd partnerschap of de invloed van de katholieke kerk, ging hij handig uit de weg. Hij zei zich te concentreren op de mate-riële belangen van Jan Kowalski, de Poolse Jan Modaal, en die wilde na eeuwen van oorlogen en revoluties dat zijn land nu eindelijk eens profiteerde van de stabiliteit die het lidmaatschap van de Europese Unie bood.

En profiteren, dat deed Polen, vooral op economisch gebied. Mede dankzij de royale Europese steunfondsen slaagde Tusk er in zijn land zelfs tijdens de donkerste jaren van de internationale kredietcrisis uit de rode cijfers te houden. Het was een prestatie die vooral in het buitenland indruk maakte. Het maakte samen met zijn pragmatische aanpak en zijn sympathieke verschijning van Tusk de ideale kandidaat voor de post van EU-president.

Voor Polen leverde die benoeming, uitgerekend een kwart eeuw na de val van het communisme en tien jaar na de toetreding tot de Europese Unie, de erkenning op waarvan het altijd had gedroomd. Maar het vertrek van Tusk laat ook een leegte na die niet gemakkelijk zal worden gevuld.

Rivaliteit

Ogenschijnlijk zal er niet veel veranderen. Parlementsvoorzitter Kopacz (57), een vertrouwelinge van Tusk die naar voren wordt geschoven als toekomstig premier, zal zoals haar voorganger kunnen rekenen op de steun van de kleine Boerenpartij, sinds 2007 de vaste coalitiepartner van het Burgerplatform. Maar ze mist het charisma van haar beschermheer en dat zou een probleem kunnen worden in een partij die haar natuurlijke leider kwijt is.

Vooral Radoslaw Sikorski, de flamboyante minister van Buitenlandse Zaken, zou voor problemen kunnen zorgen. Na zijn opvallend optreden tijdens de crisis in Oekraïne leek hij even kandidaat als buitenlandchef van de Europese Unie, maar de keuze van Tusk stak daar een stokje voor. Tot overmaat van ramp dreigt Sikorski ook zijn ministerpost kwijt te raken. President Bronislaw Komorowski zou alleen bereid zijn Kopacz tot premier te benoemen als de minister van Buitenlandse Zaken uit de regering verdwijnt. Tussen beide heren botert het niet sinds ze vier jaar geleden tijdens de voorverkiezingen voor het presidentschap met elkaar in duel gingen.

Van die rivaliteit in het regeringskamp lijkt vooral de conservatieve oppositie beter te worden. Onder Tusk leek die voorbestemd eeuwig in de oppositie te blijven. Sinds 2007 verloor Recht en Gerechtigheid, de partij van Jaroslaw Kaczynski, acht keer op rij, zij het soms erg nipt. Maar door het vertrek van Tusk kan ze weer hoop koesteren. Bij tussentijdse senaatsverkiezingen moest het Burgerplatform afgelopen zondag drie keer het onderspit delven. Het is een lijn die Kaczynski, een patriot die in tegenstelling tot Tusk geen last heeft van grote visies, zal proberen door te trekken naar de presidents- en parlementsverkiezingen van volgend jaar.

Tusk zal er dan niet meer zijn om het tij te keren. Als EU-president mag hij zich niet openlijk bemoeien met de politiek in zijn land. Ook de volgende weken zal het ongetwijfeld stil worden rond hem: voor hij op 1 december de Belg Herman van Rompuy opvolgt, heeft hij beloofd zijn Engels bij te schaven.

Meer over