Turkse kiezers hebben meer aan hun hoofd dan zaak-Öcalan

Premier Ecevit en president Demirel, de 'Willem Dreesen' van Turkije, spelen decennialang een overheersende rol in de politiek en dus ook bij de verkiezingen van morgen....

DE AFFAIRE-Öcalan speelt geen rol van betekenis in de aanloop naar de Turkse verkiezingen van zondag. 'Die invloed wordt overschat. De campagne verloopt mat, er is opvallend weinig belangstelling en dat heeft te maken met een verlies aan geloof in de politiek', zegt prof. Zürcher, hoogleraar Turkse talen en culturen aan de Rijksuniversiteit Leiden. Hij is de auteur van het standaardwerk Een geschiedenis van het moderne Turkije (SUN) en geldt als een van de leidende Turkije-deskundigen.

Ecevit zal overigens wel een beetje munt slaan uit de arrestatie van de PKK-voorman, maar heeft vooral om andere redenen sterke papieren. 'Ecevit is een van de weinige politici die niet als corrupt worden beschouwd, en dat is waarschijnlijk ook waar trouwens. Als je hem vergelijkt met politici als Yilmaz van de Moederlandpartij (ANAP) of Çiller van de Partij van het Ware Pad (DYP); zij zijn voortdurend verwikkeld geweest in corruptieschandalen.'

Volgens Zürcher zal Ecevit ondanks zijn zeer zwakke gezondheid (hij lijdt aan prostaatkanker) kunnen profiteren van een zekere nostalgie bij de kiezer, wat vooral heeft te maken met zijn onomkoopbaarheid. Daarnaast is het zeker dat hij geen compromissen zal sluiten met de politieke islam, die in Turkije opereert als Fazilet, de Partij van de Deugd. 'Ecevit is volstrekt betrouwbaar in zijn seculiere opstelling. Daardoor is hij de enige politicus die het vertrouwen heeft van het leger, maar ook van het establishment, een flink deel van de westers geörienteerde bourgeoisie, de rechterlijke macht en de openbare aanklagers.'

Die betrouwbaarheid hebben Yilmaz en Çiller niet. De Turken (en zeker de militairen) zijn niet vergeten dat Yilmaz in 1996 bijna een akkoord sloot met de islamisten van Necmettin Erbakan van de Refahpartij, de verboden voorganger van Fazilet. En Çiller, die vormde zelfs een coalitie met Erbakan onder diens leiding.

Ecevits Democratische Linkse Partij (DSP) heet sociaal democratisch te zijn, maar van een dergelijke signatuur is weinig sprake, misschien op het linksige petje van de leider na. Zürcher: 'Hij is een felle nationalist, altijd geweest ook. Maar in de jaren zeventig was dat eerder een soort Derde-Wereldnationalisme, anti-imperialistisch. Nu is hij een felle Turks-kemalistische nationalist en dat trekt dus ook stemmen van rechts.'

Hij wordt in staat geacht ook potentiële kiezers van de fascistische MHP te trekken. Van deze partij is het onzeker of ze de kiesdrempel zal halen. De laatste drie maanden voor de stembusgang is het publiceren van opiniepeilingen verboden in Turkije.

'Dat is een bizarre regeling. Al die partijen peilen zich een ongeluk, alleen dat mogen ze niet in de krant zetten. De meest betrouwbare peilingen worden overigens verricht door het leger, maar die worden meestal geheim gehouden', zegt Zürcher.

'Een van de weinige dingen die je met zekerheid kan zeggen is dat de islamistische Fazilet en de DSP van Ecevit de frontrunners zijn.' Zij zullen tussen de 18 en 24 procent van de stemmen krijgen. 'Dan kan zijn 18 procent voor Ecevit en 24 voor Fazilet, of omgekeerd.'

Fazilet, de Partij van de Deugd, heeft de eenheid weten te bewaren. Partijleider Recai Kutan, heeft veel ideeën van de veranderingsgezinde veertigers overgenomen. Fazilet profileert zich als een gematigde partij met een ethisch reveil, zij het niet te islamitisch, en heeft een aantal vrouwelijke kandidaten opgesteld. Zürcher denkt dat de partij er ook in zal slagen de radicalere aanhang uit de sloppenwijken binnenboord te houden, ook al omdat er geen alternatief is. Ofschoon ook de massapers al anderhalf jaar campagne voert tegen Fazilet. 'Die is in handen van twee grote concerns die fel anti-islamistisch zijn. Ze zien Fazilet als een bedreiging voor hun belangen.'

Zürcher gelooft dat ook Çillers DYP het goed zal doen. Hij voorziet een derde plaats, achter Fazilet en DSP. 'Haar partij is goed georganiseerd en ze heeft de steun van belangrijke religieuze organisaties en DYP zal ook heel wat stemmen van Yilmaz' ANAP wegtrekken. Çiller heeft zichzelf weer tot een onmisbaar figuur gemaakt door haar gedoogsteun aan Ecevits huidige minderheidsregering. Ze wordt echter gehaat door het leger, zij is het Trojaanse paard dat de islamisten heeft binnengehaald toen ze een coalitie aanging met Erbakans Refahpartij.'

ANAP van Yilmaz gaat slecht scoren. 'Yilmaz heeft de handicap dat hij totaal geen charisma heeft, het is een wat onhandige, houterige man. Hij heeft het charisma van een zak meel.

'Laten we uitgaan van de volgende voorspelling, met alle slagen om de arm. Je krijgt een groot blok Ecevit, je krijgt een groot blok Fazilet. Je hebt een klein, maar altijd nog aanzienlijk, blok Çiller en dan heb je als marginale partij zeker de ANAP. Laten we van een vierpartijenlandschap uitgaan.' De andere partijen doen niet echt mee.

Interessant is de positie van de pro-Koerdische partij Hadep. Deze wordt ondanks de pogingen daartoe van aanklager Vural Savas vooralsnog niet verboden. Ze zal de kiesdrempel van 10 procent niet halen, maar is wel in staat veel burgemeestersposten binnen te slepen in het overwegend Koerdische Zuid-Oosten.

Zürcher: 'Hadep is een splijtzwam in de oppositie, als die partij zou worden verboden, stromen al die stemmen naar Fazilet. Daarom denk ik dat politici zoals Demirel en de legerleiding helemaal niet blij waren met de actie van Savas.'

Wat gebeurt er na zondag? Blijft ANAP groot genoeg om Ecevit aan een meerderheid te helpen? 'Dan hebben de militairen hun scenario min of meer bereikt, dan heb je een blok, zeer duidelijk gedomineerd door Ecevit met Yilmaz als junior partner', zegt Zürcher. 'Lukt dat niet, als de ANAP te klein is, of dat de religieuze vleugel niet op die koers is te krijgen, dan komt Çiller opnieuw in de meest machtige positie in de Turkse politiek. Want dan is zij degene die haar steun aan Ecevit of aan Fazilet kan geven.

'Een regering met Fazilet is onacceptabel voor de militairen. Dus Çillers bewegingsvrijheid is niet grenzeloos, maar ze kan wel een enorme prijs vragen voor haar medewerking. Ze kan een regering met Fazilet niet aan de macht helpen, want dat zullen de militairen verhinderen, denk ik. Maar ze kan die andere regering wel machteloos maken. '

Daarmee blijft de politieke impasse van de afgelopen jaren gewoon bestaan. 'Dat is hoogstwaarschijnlijk. Deze partijen zullen allemaal ergens rechts van het centrum samenklonteren. Daar zijn de problemen van Turkije niet mee op te lossen.'

Meer over