NieuwsVerzet tegen kanaal

Turkse admiraals gearresteerd vanwege ‘samenzwering tegen grondwettelijke orde’

Tien gepensioneerde admiraals in Turkije zijn gearresteerd omdat ze bezwaar hebben gemaakt tegen de plannen van president Recep Tayyip Erdogan een kanaal aan te leggen parallel aan de Bosporus. Volgens de openbaar aanklager is er sprake van een ‘samenzwering tegen de grondwettelijke orde’. De woordvoerder van Erdogan trok een vergelijking met de reeks militaire staatsgrepen die Turkije sinds 1960 heeft gekend.

Russisch oorlogsschip op de Bosporus. De zeestraat is zo druk geworden, dat president Erdogan een parallel kanaal aan wil leggen. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Russisch oorlogsschip op de Bosporus. De zeestraat is zo druk geworden, dat president Erdogan een parallel kanaal aan wil leggen.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

De admiraals b.d. behoren tot een groep van 104 oud-marineofficieren die een petitie hebben getekend waarin zij hun zorgen uitspreken over het lot van de Conventie van Montreux, een internationaal document dat in 1936 door Turkije werd ondertekend.

Het verdrag bepaalt dat Turkije mag beslissen over de doorvaart van civiele en militaire vaartuigen door de Bosporus en de Dardanellen, de zeestraat tussen de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. In de Tweede Wereldoorlog stelde dat Turkije in staat neutraal te blijven.

De ondertekenaars van de petitie vrezen dat de Conventie van Montreux niet van toepassing zal zijn op het te bouwen kanaal ten westen van de Bosporus. Dat zou volgens hen de veiligheid van Turkije in gevaar kunnen brengen.

Ook vrezen de gepensioneerde militairen dat president Erdogan zich eenzijdig uit het verdrag zal terugtrekken. Iets dergelijks gebeurde vorige maand met het Istanbulverdrag, een Europese conventie over bestrijding van geweld tegen vrouwen.

De tien opgepakte oud-officieren zouden het initiatief hebben genomen tot de petitie, samen met vier andere admiraals b.d. die zich de komende dagen bij justitie moeten melden. Tot de arrestanten behoort volgens persbureau Anadolu Cem Gürdeniz, een kemalistisch-nationalistische havik die de geestelijk vader is van de Mavi Vatan-doctrine (Blauwe Vaderland).

Sfeer is verbeterd

Volgens dit concept heeft Turkije recht op een groot deel van de wateren in het oosten van de Middellandse Zee, ten koste van de maritieme zones die door met name Griekenland en Cyprus worden geclaimd. Cyprus en Griekse eilanden als Kreta hebben volgens het Blauwe Vaderland niet méér maritieme zones dan 12 mijl territoriale zee. In het internationaal recht bestaat hiervoor geen enkele grond.

Gürdeniz ontwierp zijn Blauwe Vaderland in 2006. Twee jaar geleden werd het concept officieel omarmd door de Turkse regering. Dat viel samen met de nieuwe agressieve koers in het buitenlands beleid van president Erdogan. Dat uitte zich onder meer in een confrontatie met Griekenland over de rechten op de gasvelden in het oosten van de Middellandse Zee en de bijbehorende territoriale claims.

In de afgelopen zomer liep het conflict met Griekenland hoog op, zodanig zelfs dat op zeker moment een militaire confrontatie dreigde. De Europese Unie stond daarbij pal achter de Grieken.

Sinds twee maanden zijn Ankara en Athene weer met elkaar in gesprek. Ook met de Europese Unie is – mede als gevolg daarvan – de sfeer verbeterd. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en voorzitter Charles Michel van de Europese Raad brengen dinsdag 6 april een bezoek aan de Turkse hoofdstad, waar zij Erdogan zullen ontmoeten.

Mogelijk maakt de arrestatie van Gürdeniz en andere admiraals het voor de Turkse regering makkelijker concessies te doen in de onderhandelingen met Griekenland over het maritiem geschil.

De aanleg van het nieuwe kanaal is volgens de Turkse regering nodig omdat het te vol is op de Bosporus, met 50 duizend schepen jaarlijks een van de drukste zeestraten ter wereld. Veel olietankers en andere schepen met gevaarlijke lading maken gebruik van de route. Met name in de laatste decennia van de vorige eeuw deed zich een aantal grote ongevallen voor, waarbij tankers aan de grond liepen of botsten en veel olie in het water terechtkwam.

Het kanaal is een van de infrastructurele megaprojecten van Erdogan. De oppositie beschouwt het als een geldverslindend prestigeproject, slecht voor de stad en slecht voor het milieu. De burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, voert campagne tegen het plan met de leus ‘Istanbul of het kanaal’.

Erdogan speelt hoog spel met zijn nieuwe kanaal

Het ‘krankzinnige’ megaproject moet de bekroning worden van de infrastructurele revolutie die de Turkse president sinds 2002 heeft doorgevoerd.

Wie heeft het internationaal recht aan zijn zijde?

Een conflict over de gasvelden in de oostelijke Middellandse Zee bracht Griekenland en Turkije dicht bij een confrontatie. De wapens in het geschil: juridische claims.

Meer over