Tsjetsjenië zit vast in vicieuze cirkel

Tsjetsjenië is het middelpunt van een golf van geweld die de Kaukasus overspoelt. President Maschadov probeert wanhopig de orde te herstellen in zijn bandietenstaat....

Even was het weer oorlog in Tsjetsjenië. Midden in de nacht regende het opeens granaten op een Russische controlepost, aanvalshelikopters vuurden raketten af op een Tsjetsjeens konvooi, urenlang werd er over en weer geschoten. Pas toen het licht werd konden de doden worden geteld: zeven Russische politiemannen en rond de dertig Tsjetsjenen.

Dit incident, vorige week in de nacht van donderdag op vrijdag, was het dodelijkste in een reeks hinderlagen, bomaanslagen en ontvoeringen in de Kaukasus van de afgelopen maanden.

Middelpunt van de golf van geweld is Tsjetsjenië, dat door de bloedige afscheidingsoorlog tegen Rusland vier jaar geleden is veranderd in een bandietenstaat waar krijgsheren, benzinebaronnen en moslimfundamentalisten strijden om de macht.

'Het is een Tsjetsjeense traditie om je brood met je geweer te verdienen,' zegt de Russische journalist en Kaukasus-kenner Alan Kasajev. 'Lees onze literatuur van de negentiende eeuw er maar op na: de zelfde wetteloosheid, de zelfde ontvoeringen en overvallen op de Russische politi. Voeg er de handel in olie en verdovende middelen en de internationale intriges aan toe en je hebt het Tsjetsjenië van nu.'

De Tsjetsjeense krijgsheren lijken de wetteloosheid te willen exporteren naar de andere Kaukasusrepublieken. Soms door willekeurige terreur, zoals de spijkerbom die in maart een slachting aanrichtte in de bazaar van Vladikavkaz, de hoofdstad van het naburige Noord-Ossetië; vaker door overvallen op posten van de gehate Russische politie.

Niet alleen het geweld, ook de Russische retoriek doet weer aan de oorlog denken. De Russische premier Sergej Stjepasjin, die zich als minister van Buitenlandse Zaken jaren met Tsjetsjenië heeft beziggehouden, gaf na het incident van vorige week opdracht 'alle noodzakelijke maatregelen te treffen voor de vernietiging van de bandieten'.

Eerder dit jaar dreigde Stjepasjin al met vergelding voor de ontvoering van politie-generaal Gennadi Sjpigoen, een persoonlijke vriend van hem, in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny.

De grens met Tsjetsjenië krijgt steeds meer weg van een frontlijn. Langs de hele grens is de genie bezig diepe greppels te graven en een aarden verdedigingswal op te werpen om smokkelaars tegen te houden. Er wordt dag en nacht gepatrouilleerd door helikopters en pantserwagens met politiecommando's. De grensposten zijn veranderd in forten van zandzakken, die bijna overal het verkeer tegenhouden. 'Moskou heeft in de praktijk besloten de Tsjetsjenen een blokkade op te leggen,' schrijft de krant Segodnja.

Besprekingen tussen premier Stjepasjin en de pragmatische Tsjetsjeense president Aslan Maschadov hebben tot nu toe niets opgeleverd. Maschadov hoopt op financiële steun uit Moskou in ruil voor het tegengaan van het geweld.

Maar Maschadov moet het opnemen tegen een coalitie van fundamentalistische krijgsheren, die Rusland de heilige oorlog hebben verklaard en hem uitmaken voor verrader. Om hen de wind uit de zeilen te nemen heeft de voormalige Sovjet-kolonel een vierkant moslimbaardje gekweekt en Tsjetsjenië uitgeroepen tot islamitische republiek.

Zonder succes. Zijn leger is te klein om de krijgsheren te bestrijden, buiten de hoofdstad heeft hij niets te vertellen, en zelfs daar is hij zijn leven niet zeker (de chef van de zijn veiligheidsdienst ontsnapte ternauwernood toen diens slaapkamer dinsdagnacht werd doorzeefd met kogels).

De krijgsheren financieren hun legertjes met donaties uit de moslimwereld, het losgeld van ontvoeringen, en de smokkel van olie, die ze aftappen uit de pijpleiding die van Azerbeidzjan via Tsjetsjenië naar de Zwarte Zee loopt. De beruchtste krijgsheer is Emir Hattab, een Jordaniër die er volgens de Russische politie een 'terroristenschool' op nahoudt. Zijn leerlingen zouden na een cursus van drie maanden aanvallen doen op Russische doelen bij wijze van examen.

Maschadov wil geld uit Moskou om achterstallige lonen en uitkeringen te betalen en de verwoeste economie tot leven te wekken. Dat zou zijn populariteit onder de Tsjetsjenen vergroten en hem de kans geven af te rekenen met de privé-legertjes. Maar Moskou eist dat hij eerst het geweld beteugelt; een topoverleg met president Jeltsin wordt keer op keer uitgesteld. 'Maschadov is niet bij machte de toestand te veranderen en Moskou durft in de aanloop naar de verkiezingen geen politieke risico's te nemen,' zegt Kaukasus-kenner Kasajev. 'Tsjetsjenië zit in een vicieuze cirkel.'

Meer over