Tsjechische premier strompelt van de ene crisis naar de andere Vaclav Klaus verslaafd aan regeren

Hij wil ministers vervangen, hij wil van coalitiepartij veranderen, hij wil zelfs toegeven dat hij niet onfeilbaar is, maar er is één ding dat de Tsjechische premier Vaclav Klaus niet wil: opstappen....

Van onze correspondent

Michel Maas

BOEDAPEST

Toen vorige week de minister van Buitenlandse Zaken Josef Zieleniec (tevens vice-voorzitter van Klaus' partij ODS) woedend opstapte uit partijtop én uit het kabinet leek het bijna gedaan met de premier. Zieleniec wilde geen deel meer uitmaken van een regering die 'afstevende op de totale ineenstorting van het land'.

De 'populairste rechtse politicus van Tsjechië' had gehoopt dat de ODS door zijn vertrek zou exploderen, dat de partij tot bezinning zou komen, dat zij Klaus opzij zou schuiven, of dat op zijn minst president Vaclav Havel zou weigeren zijn ontslag te aanvaarden. Maar Zieleniec verkeek zich. Na de oerknal waarmee hij de deur achter zich dichtgooide, viel er een pijnlijke stilte waarin Klaus zuinigjes zei dat hij 'notitie neemt van het ontslag van Zieleniec' en dat hij hem 'bedankt voor zijn werk'. Snel werd er een opvolger voor Zieleniec benoemd en opnieuw was er een dag voorbij.

Bijna alles wat kan misgaan in Tsjechië gaat dit jaar mis. Begin dit jaar moest Klaus zijn allerdiepste knieval maken. De premier had zich er altijd op laten voorstaan dat onder zijn leiding de omvorming van de economie was geklaard. De economie zelf maakte duidelijk dat dit verhaal een zeepbel was. Pas toen de Tsjechische koruna begon te kelderen en de banken in paniek raakten, gaf Klaus schoorvoetend toe dat er fouten waren gemaakt. Hij vaardigde een rigoureus noodprogramma uit om de instortende boel te redden. In een dramatisch gebaar vroeg hij het parlement om een vertrouwensvotum, dat hij won met één stem verschil. En hij bleef zitten.

Aan de overstromingsramp die deze zomer eenderde deel van het land onder water zette, kon het kabinet niets doen. Maar aan de verwerking van de gevolgen wel. Een van de indirecte gevolgen was de uittocht van Roma-zigeuners - eerst naar Canada en later naar Groot-Brittannië.

Veel Roma hadden hun huis door het water verloren. Zij vreesden dat de wijken waarin zij werden geconcentreerd en de containers waarin zij werden gehuisvest, in plaats van tijdelijk wel eens zeer permanent zouden kunnen worden. De houding van de regering gaf de Roma weinig vertrouwen voor de toekomst.

Klaus' eerste reactie was: 'Er is geen zigeunerprobleem in Tsjechië.' Zijn tweede reactie was het afkeuren van een 'te negatief' regeringsrapport over minderheden. En zijn derde reactie was het probleem doorschuiven naar een commissie.

Dat scenario herhaalt zich . Klaus smoorde de kritiek van Zieleniec met de toezegging dat 'een aantal kritiekpunten zal worden bediscussieerd'. Waarna hij snel een opvolger voor Zieleniec benoemde, en er alweer een dag voorbij was.

Niemand gelooft nu meer in de regering-Klaus. Van de economische doelen die de regering zich bij haar aantreden in 1996 heeft gesteld is nagenoeg niets terechtgekomen. De halfslachtige privatisering van staatsbedrijven veroorzaakt reusachtige problemen, hervormingen van de gezondheidszorg en het onderwijs schieten niet op. De helft van alle ministers van toen is al vervangen. En met Zieleniec is, volgens vice-premier Jozef Lux, leider van de christen-democratische coalitiepartij KDU-CSL, nu ook 'de meest geloofwaardige minister van het ODS' uit het kabinet verdwenen.

Lux wil dat de samenstelling van het hele kabinet wordt herzien ('inclusief de positie van de premier'), dat er een geheel nieuw regeringsprogramma wordt geschreven, en dat de regering vervolgens opnieuw het vertrouwen van het parlement vraagt.

Klaus reageert stoïcijns. Hij vindt het best als een van de coalitiepartijen uit de regering wil stappen, zei hij dinsdag in Praag. 'Als er een beter alternatief bestaat voor deze regering.' En daarmee legde hij de vinger op de pijnlijke plek. Als dat alternatief er zou zijn, was Klaus allang weggeweest. Maar de zetelverdeling in het parlement is zo ongelukkig dat zonder Klaus' ODS geen enkele meerderheidscoalitie kan worden gevormd - althans zo lang niemand in zee wil gaan met de extreem rechtse Republikeinen en de extreem linkse communisten.

Aangenomen wordt, dat de regering het uithoudt tot 20 januari, wanneer de Tsjechen Vaclav Havel als president mogen herverkiezen. Sommigen voorspellen echter dat voor die tijd het hoofd van Klaus valt. Havel, gevraagd of hij zich een kabinet zonder Klaus kon voorstellen, zei daarover veelzeggend: 'Het is de plicht van een politicus een zekere mate aan voorstellingsvermogen aan de dag te leggen.'

Meer over