Nieuws

Tsjechische premier Babis verliest verkiezingen in nek-aan-nek-race, is hij op weg naar de uitgang?

De Tsjechische premier Andrej Babis heeft de parlementsverkiezingen nipt verloren van de centrumrechtse coalitie SPOLU. De verkiezingsuitslag betekent een grote verandering voor de Tsjechische politiek en Babis’ politieke toekomst is onzeker. President Zeman, zijn belangrijkste politieke bondgenoot, werd zondag met spoed in het ziekenhuis opgenomen.

Premier Andrej Babiš geeft een persconferentie na het verliezen van de parlementsverkiezingen. Beeld Getty Images
Premier Andrej Babiš geeft een persconferentie na het verliezen van de parlementsverkiezingen.Beeld Getty Images

Zijn toestand is stabiel, zo werd zondagavond bekend. Babis gaf het verlies zaterdagavond toe. De gevoelige nederlaag brengt de populistische premier aan het wankelen. Begin deze week was zijn partij ANO (‘Ja’) in de peilingen nog verzekerd van een bescheiden verkiezingszege in het kleine Centraal-Europese land (10,7 miljoen inwoners). Onthullingen uit de Pandora Papers over een Frans chateau dat hij via een offshorebedrijf kocht, leken zijn populariteit vlak voor de verkiezingen niet te deren. Het beroerde coronabeleid en schandalen rondom zijn bedrijf Agrofert sloegen evenmin een deukje in de politieke reputatie van de premier en miljardair.

Maar nu lijkt het erop dat de Tsjechische oppositie Babis met een nieuwe strategie de loef af heeft weten te steken. Kleinere oppositiepartijen hebben zich deze verkiezingen voor het eerst verenigd in twee coalitieblokken, die vooraf aankondigden niet met ANO te zullen regeren. Ze wilden met vereende krachten de kiesdrempel van 5 procent trotseren en een vuist maken tegen populistisch zwaargewicht Babis.

Dat is gelukt: de centrumrechtse coalitie SPOLU (‘Samen’) wist met een verschil van slechts 35 duizend stemmen ANO na een nek-aan-nekrace in te halen – 27,8 tegenover 27,1 procent van de stemmen. Piráti+STAN, de andere coalitie, haalde 15,6 procent. Dan rest nog de radicaal-rechtse SPD (9,6 procent). Geen enkele andere partij haalde de kiesdrempel, bijna 20 procent van de kiezers ziet zijn stem daardoor niet terug in het parlement.

President Zeman in ziekenhuis

President Miloš Zeman zal iemand aanwijzen om een regering te vormen. Hij heeft een duidelijke voorkeur voor Babis. Voorafgaand aan de verkiezingen kondigde hij aan de grootste partij de formatie te laten leiden. Dat is in zijn ogen nog steeds ANO, want Zeman erkent de coalitie van SPOLU niet als één partij. Zaterdagavond zei Babis: ‘Als de president mij vraagt een regering te vormen, zal ik de onderhandelingen openen.’

Maar de zwakke gezondheid van de 77-jarige president gooit roet in het eten. Enkele minuten na een ontmoeting met Babis op zondagochtend, moest de president met een ambulance naar de intensive care. Het ziekbed van de president, dat wel enkele weken kan duren, veroorzaakt mogelijk een impasse.

Ook heeft Babis niemand om mee te regeren. De radicaal-rechtse SPD wil alleen met hem in zee op voorwaarde van een referendum over de Tsjechische uittreding uit de EU: een weinig aanlokkelijk vooruitzicht. Bovendien hebben ze met 92 van de 200 zetels geen meerderheid. Daarentegen sleept SPOLU samen met de coalitie Piráti-STAN 108 zetels binnen. ‘De twee democratische coalities hebben een meerderheid’, zei SPOLU-leider Fiala. Hij trekt het initiatief naar zich toe. De twee coalities publiceerden zaterdagavond een intentieverklaring om te regeren. Met Zeman in het ziekenhuis en Babis die van geen wijken weet, ligt er een moeizame formatie in het verschiet.

Wel laten de Tsjechische verkiezingen zien dat de strategie om samen te werken goed kan uitpakken voor de oppositie. Een ontwikkeling die waarschijnlijk met veel interesse wordt gadegeslagen in Hongarije, iets verderop in de regio. Ook daar opereert de oppositie als één blok. Komende week kiezen ze een kandidaat om het in april 2022 op te nemen tegen Viktor Orbán.

Meer over