Tsipras op jacht naar corrupte magnaten en tycoons

Als de linkse partij Syriza haar belofte nakomt, maakt zij een eind aan de beruchte Griekse corruptie. Maar makkelijk zal dat niet gaan. 'Tien tot vijftien families houden het land in hun greep.'

Sarah Venema
De Griekse Premier Alexis Tsipras Beeld afp
De Griekse Premier Alexis TsiprasBeeld afp

De regering van Alexis Tsipras heeft het aanpakken van de Griekse oligarchen boven aan de agenda gezet. 'Wie jarenlang is beschermd, moet bang voor ons zijn', beloofde Tsipras tijdens zijn verkiezingscampagne aan de menigten op de Griekse pleinen. Hij doelde op de corruptie en de vriendjespolitiek, die ook volgens de Europese Unie de hervorming van Griekenland in de weg staan.

De grote Griekse zakenlieden hebben bijna allen invloed op een krant of televisiekanaal - soms zijn ze zelfs openlijk eigenaar. Ook in de politiek, waar ze vaak vrienden hebben, hebben ze direct of indirect invloed. 'Onze oligarchen zijn niet zo rijk als de rijkste mensen uit andere landen', zegt journalist Nikolas Leontopoulos. 'Maar ze zijn zeer sterk verbonden met het machtssysteem. Het zijn tien tot vijftien families die Griekenland in de greep houden.'

Clash

Als het moet, komt er een clash, waarschuwde de Griekse minister van Financiën Varoufakis zijn collega's in de eurozone. De Duitse minister Schäuble dreigde dat het dan over en uit is met Griekenland als euroland. Lees hier meer over de opgelopen spanningen binnen de Europese Unie.

Perspectief

'Uit de euro stappen biedt op de langere termijn ook weer perspectief voor Griekenland', zegt speltheoreticus Sean Hargraves Heap, die de Griekse minister van Financiën als vriend en vakgenoot kent, vandaag in een interview in de Volkskrant.

Corruptie?

Tsipras wil nu de tentakels afhakken die de scheepseigenaren, olietycoons en eigenaars van de bouwbedrijven en telecommunicatie hebben uitgespreid over politiek en media. Maar maakt hij een kans?

De grote Griekse ondernemers hebben volgens Leontopoulos, die de afgelopen jaren onder meer voor persbureau Reuters onderzoek deed naar de oligarchen, geprofiteerd van de hervormingen die Griekenland moest doorvoeren in ruil voor 240 miljard euro noodleningen van de EU, de ECB en het IMF. Waar gewone Grieken hun pensioen zagen krimpen, konden zij zich op de privatiseringen storten.

Scheepsmagnaat en olietycoon Dimitris Mellisanidis - volgens journalisten een hechte vriend van oud-premier Samaras - wist bijvoorbeeld zijn hand te leggen op OPAP, het voormalig staatsbedrijf dat een monopolie heeft op de loterij. En Spiros Latsis kreeg een deel van de aanbesteding in handen voor een bouwproject op het voor 915 miljoen euro verkochte terrein van het oude vliegveld van Athene in Hellenikon. 'Het is te vroeg om van corruptie te spreken', zegt Leontopoulos. 'Maar er zijn sterke aanwijzingen dat de privatiseringen niet transparant waren.'

De regering-Tsipras maakte dinsdag bekend dat zij het project stopzet waarin op het verkochte terrein in Hellenikon voor zo'n 6 miljard euro een toeristen en zakencentrum zou worden gebouwd. Ook wil zij andere privatiseringen, zoals die van OPAP, opnieuw onderzoeken. Verder wil Tsipras bedrijven laten bieden voor televisiefrequenties. Nu betaalt niemand. Leontopoulos vindt het een goed begin. 'Bijna alle private media zijn in handen van de oligarchen', zegt hij. 'Velen hebben grote schulden en hun concerns zouden allang gesloten zijn als het normale bedrijven waren. Maar de banken houden ze in leven. Zij zijn deel van het probleem.'

Monopolies

'De oligarchen zijn niet het belangrijkste probleem, maar ze belemmeren wel de concurrentie', zegt Theodore Pelagidis, hoogleraar economische analyse. Volgens hem is de strijd tegen de mannen met hun monopolies niet zo moeilijk. 'Je moet de markt dereguleren en zorgen dat er controle is op echte en transparante concurrentie', zegt hij. 'Dat is een eitje. Als je de Grieken niet vertrouwt, kun je zelfs een internationaal bureau inschakelen. Maar Tsipras' ploeg lijkt juist meer te willen reguleren. Ze willen organisaties in handen van de staat houden zodat ze zelf mensen kunnen aanwijzen. Zo kunnen ze stemmen garanderen voor de volgende verkiezingen', zegt hij. 'Zo gaat dat hier. Je ziet nu al dat de kranten van oligarchen positief over Syriza beginnen te schrijven.'

'Ze zullen Syriza proberen te benaderen, maar Syriza is onafhankelijker dan de andere partijen', zegt Leontopolous. Dat Tsipras, anders dan zijn voorgangers Samaras en Papandreou, niet uit de rijkste Griekse families afkomstig is en geen regeerervaring heeft, was voor veel kiezers een reden om zijn oorlogsverklaring tegen de oligarchen te geloven. Toch denkt ook Leontopolous dat Tsipras een lastige klus wacht. 'Hij is internationaal bezig met zeer zware onderhandelingen. Ik denk niet dat ze tegelijkertijd thuis een oorlog kunnen voeren.'

Vier oligarchen, doelwit van de regering-Tsipras

Evangelos Marinakis
De scheepsmagnaat uit Piraeus is president van de voetbalclub Olympiakos en lid van de gemeenteraad van Piraeus. Zijn vader, Miltiadis, was actief in de scheepsindustrie, was lid van het Griekse parlement en ondersteunde Olympiakos financieel. De vicepresident van die voetbalclub is in 2014 tot burgemeester van Piraeus gekozen. Volgens journalisten heeft Marinakis invloed op de zondagse krant Parapolitika en een radiostation met diezelfde naam. Hij is ook eigenaar van de zaterdagkrant Ependisy. In 2014 werd bekend dat justitie naar de scheepsmagnaat onderzoek doet wegens verdenking van onder meer het manipuleren van voetbaluitslagen, afpersing en omkoping. Marinakis ontkent alle aanklachten.

Giannis Alafouzos
De invloedrijke familie waarin Giannis Alafouzos opgroeide verdiende haar geld in de scheepvaartindustrie. Behalve scheepsmagnaat is hij eigenaar van de grote krant Kathimerini en voorzitter van de Skai groep, waarvan onder andere Skai Tv en drie radiostations deel uitmaken. Ook is hij president van voetbalclub Panathinaikos, de eeuwige rivaal van voetbalclub Olympiakos.

De familie Alafouzos is al jaren verwikkeld in een strijd met de familie Marinakis. Toen bekend werd dat justitie onderzoek doet naar Marinakis was Skai de eerste en een van de weinige media die het nieuws brachten.

Dimitris Mellisanidis
Hij is scheepsmagnaat en eigenaar van het bedrijf Aegean Oil. Hij is president van Atheense voetbalclub AEK, waarvan supporters vorig jaar gemeenteraadsleden in elkaar sloegen die tegen de bouw van een nieuw stadion waren. En hij is een van de investeerders in de loterijbedrijf OPAP, dat in 2013 geprivatiseerd werd. Syriza wil die privatisering onderzoeken.

In 2013 kwam Mellisanidis in opspraak vanwege het bedreigen van een journalist. 'Ze zullen naar je huis komen en je opblazen in je slaap', zei een man die zich Mellisanidis noemde per telefoon vanuit het hoofdkantoor van Aegean Oil tegen een reporter van Unfollow magazine. 'Ik ben het gewend om met grote journalisten te praten. Ik zal je opzoeken en neerhalen.' Over het incident zijn vragen gesteld in het Griekse parlement.

Fotis Bobolas
Het constructiebedrijf Aktoras, waarvan Fotis Bobolas eigenaar is, voert veel publieke projecten uit. Bobolas is de baas van mediagroep Pagasus, met verschillende kranten, een krantendistributiebedrijf en enkele communicatiebedrijven. Ook is hij een van de eigenaren van MEGA channel, het populairste Griekse televisiekanaal.

De afgelopen jaren was Aktoras onder andere betrokken bij de omstreden mijnprojecten van het Canadese bedrijf Eldorado Gold, dat 1,2 miljard euro wilde investeren om goud, zilver, zink en lood ter waarde van 12 miljard euro uit de Griekse grond te halen. Het stuitte op fel lokaal verzet. Het kabinet-Tsipras maakte dinsdag bekend dit project te willen stopzetten.

Meer over