Tsaar laat Petersburgers siberisch

Het leven gonsde onverstoorbaar door in Sint-Petersburg tijdens de begrafenis van Nicolaas II, die tachtig jaar geleden met zijn gezin werd geëxecuteerd....

BERT LANTING

Van onze correspondent

Bert Lanting

SINT-PETERSBURG

De president had pas op het laatste moment besloten de plechtigheid bij te wonen, tegen de bezwaren in van de Russische-Orthodoxe kerk, die nog steeds twijfelt of de beenderen die in 1991 bij Jekaterinenburg werden opgegraven, wel echt van de tsaar zijn.

'Wij willen boete doen voor de zonden van onze voorouders en voor die van degenen die deze misdaad tientallen jaren lang gerechtvaardigd hebben. Wij zijn allen schuldig', zei Jeltsin.

Als een nieuwe tsaar arriveerde Jeltsin slechts enkele minuten voor de rouwdienst begon. Buiten de Peter-en-Paulvesting protesteerden aanhangers van de ultra-conservatieve vleugel van de kerk tegen de 'misdadige' plechtigheid.

De betogers hielden portretten omhoog van de tsaar en borden met teksten als: 'Stop het joodse fascisme' In ultra-conservatieve kringen doet de mening opgeld dat de moord het werk was van de joden. In hun ogen dient de 'overhaaste' begrafenis om de ware toedracht te verhullen.

De mis werd geleid door een Sint-Petersburgse priester, die van de kerkleiding de instructie had gekregen de namen van de tsaar en zijn gezin niet te noemen. In plaats daarvan bad hij voor alle martelaren die voor het geloof waren gestorven. Ook president Jeltsin vermeed zorgvuldig de naam van Nicolaas te noemen, kennelijk om een controverse met de kerk te voorkomen.

Opvallend was dat Jeltsin een deel van de dodenmis, tegen de regels in, zittend bijwoonde. De president moest ook worden gecorrigeerd toen hij de kaars in zijn verkeerde hand nam.

Niettemin gaf hij met zijn aanwezigheid een extra betekenis aaan de dienst, waarvoor de meeste politieke kopstukken zich hadden afgemeld. Waarschijnlijk zal een aantal van hen die beslissing betreuren. Zo besloot het Russische hogerhuis op het laatste moment toch een delegatie naar Sint-Petersburg te sturen, al had voorzitter Strojev aanvankelijk geklaagd dat daar 'God-mag-weten wiens botten' zouden worden begraven.

Behalve Jeltsin woonde ook ex-Sovjetpresident Gorbatsjov en generaal Lebed, die zichzelf als toekomstige president ziet, de plechtigheid bij. De befaamde cellist Rostropovitsj zei dat met de terugkeer van de tsaar in Sint-Petersburg een 'verschrikkelijke last' van de schouders van het Russische volk genomen wordt. Zijn vrouw Galina Visjnevskaja prees Jeltsins 'grootse gebaar' om toch te komen. 'Op het beslissende moment is Jeltsin altijd met het volk', zei zij.

Na afloop van de dodenmis werden de negen kisten met de resten van de tsaar en zijn vrouw Alexandra, drie van hun kinderen, de lijfarts Botkin en drie bedienden bijgezet in een gemeenschappelijk graf in de Catherina-kapel, een zijvleugel van de kathedraal.

Nicolaas is daar begraven, omdat hij bij zijn dood geen tsaar meer was. Ruim een jaar daarvoor had de tsaar al afstand gedaan van de troon. Om diezelfde reden klonken na het neerlaten van de kisten ook slechts negentien saluutschoten over de rivier de Neva in plaats van de gebruikelijke 21 schoten.

Onder leiding van Patriarch Aleksi II werd in het klooster van Sergijev-Posad, even buiten Moskou, een alternatieve rouwdienst gehouden voor 'alle slachtoffers van de anti-religieuze terreur'. Belangrijkste gast daar was hertogin Leonida Georgijevna, die zichzelf het hoofd van de Romanov-familie noemt en die haar kleinzoon Georgi op de niet meer bestaande Russische troon probeert te krijgen. Ook zij betoogt dat de nu in Sint-Petersburg begraven resten niet echt van Nicolaas zijn.

De begrafenisplechtigheid in de Peter-en-Paulvesting werd rechtstreeks uitgezonden door de Russische televisie, maar de belangstelling onder de bevolking van Sint-Petersburg was gering.

'Waarom zou het ons moeten raken?', vroeg een 43-jarige vrouw zich af. 'Er wordt gezegd dat de cirkel nu eindelijk rond is, nu de tsaar is begraven. Maar wij leven met andere problemen; ik heb al anderhalf jaar geen loon gehad.'

Een 26-jarige zakenman zei de begrafenis als een 'privé-aangelegenheid' te zien. 'Natuurlijk heeft tsaar Nicolaas recht op een behoorlijke begrafenis, net als ieder mens. Maar heb ik geen eerbied voor hem als tsaar.' Volgens een recente opiniepeiling is 56 procent van de Russen het met hem eens. Slechts een kwart van de ondervraagden zei de tsaar als een onschuldig slachtoffer van het bolsjewistische regime te zien.

De liberale Doema-afgevaardigde Galina Starovojtova zei te hopen dat de begrafenis van tsaar Nicolaas de weg zal vrijmaken voor het ter aarde bestellen van het gebalsemde lijk van Vladimir Lenin, de grondlegger van de Sovjet-Unie, die nog altijd in het mausoleum aan het Rode Plein ligt. 'Dan is de ketting van duistere gebeurtenissen in de twintigste-eeuwse geschiedenis van Rusland eindelijk doorbroken.'

Meer over