Trumps inspiratiebron zat ook achter de uitroeiing van de indianen

Donald Trump spiegelt zich maar al te graag aan Andrew Jackson, de zevende president van de VS: een houwdegen en volksheld, opvliegend maar standvastig, impulsief en confrontatiezoekend. Maar ook de man achter de uitroeiing van de native Americans. 'Ongelooflijk, dat hij nu juist hem kiest.'

Het woonhuis van Andrew Jackson vlak bij Nashville.Beeld Rene Clement

De held van president Trump

Nashville, Tennessee

Daar ligt-ie dan, het grote idool van Donald Trump, in een prieeltje met een koepel en acht zuiltjes, een soort vogelkooi waarin hij eindelijk gevangen is. 'General Andrew Jackson', staat er op de grafsteen: hij was een president die liever als veldheer herinnerd wilde worden. Naast hem ligt zijn vrouw Rachel, en ook vlakbij - maar niet onder het afdak - Uncle Alfred, de huisslaaf die de familie tot in de eeuwigheid mag blijven dienen.

'Zo slecht kan hij toch niet geweest zijn', zegt een oudere dame tegen haar metgezel, een man met een hoog opgetrokken broek op sneeuwwitte gympen, 'als die Alfred zo dicht bij zijn meester wilde blijven?'

Dagjesmensen met honkbalpetjes en zonnebrillen nemen foto's van zichzelf met de tombe en met de krans die bij het graf op een standaard staat, een verse krans voor een oude dode. Donald Trump heeft hem hier zelf opgehangen, een paar dagen eerder, want Andrew Jackson, de zevende president van de Verenigde Staten, is zijn president.

'Ik woon vlak bij Nashville, maar was hier nog nooit geweest', zegt Doug Harkin, die vroeger verzekeringen aan de man bracht en zich nu laat rondleiden door het landhuis met de Griekse zuilen, het statige middelpunt van de glooiende plantage waaromheen nog wat houten slavenhutjes staan. 'Ik wil weleens weten wat voor president dit nou was. En wat Donald Trump eigenlijk in hem ziet.'

Veel presidenten nemen een voorbeeld aan een voorganger. Barack Obama spiegelde zich aan Abraham Lincoln, de president die de burgeroorlog won, net als hij een man uit Illinois die de natie moest redden van de ondergang. Franklin D. Roosevelt vergeleek zich met George Washington, de man die Amerika ontdeed van de Engelsen. En Trump heeft dus Jackson uit het verdomhoekje gehaald, de 19de-eeuwse houwdegen en volksheld, opvliegend maar standvastig, redder van de natie maar moordenaar van de natives. Kort na zijn intrede in het Witte Huis liet Trump een portret van Jackson ophangen in de Oval Office, en half maart was hij dus hier, in de Hermitage, het landgoed van Jackson, ter gelegenheid van de 250ste geboortedag van een van de meest controversiële mannen die het land hebben geleid.

In de Oval Office met op de achtergrond het portret van Andrew Jackson.Beeld Alex Brandon/AP

Etnische zuivering

Natuurlijk heeft Trump dat niet zelf bedacht. Het was een idee van propagandachef Stephen Bannon, die wel bruikbare overeenkomsten zag in deze impulsieve buitenstaander - een selfmade grootgrondbezitter die de Engelsen, Spanjaarden, indianen en het establishment in Washington bestreed, en die het dankzij zijn faam tot president schopte. Dat hij het hele zuidoosten van het land etnisch zuiverde en daarmee duizenden oorspronkelijke bewoners van Amerika de dood in joeg, was voor Bannon en Trump overkomelijk.

'Natuurlijk zijn we erg blij met de hernieuwde aandacht voor Jackson', zegt Jason Nelson, communicatieman van de Hermitage. Een week voor de viering van de geboortedag kreeg hij ineens een telefoontje van het Witte Huis, en sindsdien is hij continu in de weer geweest. Eerst om de president en zijn entourage te ontvangen, daarna om de hoge visite te verzilveren in hogere bezoekersaantallen. 'We denken dat Jackson dat verdient. We gaan graag opnieuw het debat aanzwengelen over zijn betekenis.'

Nelson heeft voor de museumwinkel een groot bankbiljet van 20 dollar neergezet met een gat op de plek waar normaal het hoofd zit van Jackson. President Obama besloot vorig jaar dat zijn hoofd moet worden vervangen door dat van Harriet Tubman, de (zwarte) slavenbevrijder die géén gedwongen deportaties op haar naam heeft staan.

Het graf op het landgoed.Beeld Rene Clement

Puur politieke correctheid, vindt Trump. Dat hoor je Nelson niet zeggen, maar 'natuurlijk vinden we dat Jackson erop moet blijven', zegt hij. 'Hij is en blijft een held.'

Ook in het museum ligt daarop de nadruk. Zeker, de 'verwijdering' van de indianen passeert de revue, maar Jackson 'belichaamde de nieuwe Amerikaan: moedig, onafhankelijk, zelfvoorzienend'. 'Geboren zonder vader, zonder geld, zonder land, zonder rang, weeskind op zijn 14de, trok Jackson zijn eigen spoor zoals elke pionier in het Westen deed - door risico's te nemen, door regels bij te buigen.'

Die hele geschiedenis met de oorspronkelijke bewoners van Amerika is 'erg gecompliceerd' en 'rommelig', zegt Nelson. 'Maar goed, dat is een verhaal dat we ook moeten vertellen. Diversiteit is belangrijk. Daar kun je niet meer omheen, in deze tijd. Daar willen we de nazaten van de native Americans meer bij betrekken, maar dat proces is nog gaande.'

Verrader van de Indianen

Cherokee, North Carolina

Vijfhonderd kilometer verder naar het oosten wordt dat verhaal ook verteld, maar dan vanuit een ander perspectief. Hier, in de Smoky Mountains op de grens van Tennessee en North Carolina, hebben in 1838 een paar honderd Cherokee zich verzet tegen de deportaties die verder vrijwel het hele zuidoosten hebben ontdaan van de verschillende indianenstammen. Het is een gebied vol doodlopende weggetjes met straatnaambordjes in twee talen, in valleien waar de leden van de zeven clans zich hebben verstopt in de nevel van Shakonohe, het land van de blauwe rook.

'Het is ongelooflijk dat Donald Trump zich met Andrew Jackson durft te vergelijken', zegt Dylan Girty, een jonge medewerker van het Cherokee-museum. 'Jackson is waarschijnlijk de slechtste president die we ooit hebben gehad. Het excuus dat je vaak hoort: dat racisme paste in die tijd. Maar als je zo'n president nu, in deze tijd als voorbeeld neemt, heb je dat excuus niet. Dan is Trump misschien een nog slechtere president.'

Dwayne Stamper en zijn vrouw. 'Moeten we straks allemaal in die verdomde veren gaan lopen?'Beeld Rene Clement

Girty is met zijn vader teruggekomen uit de westelijke reservaat, in Oklahoma, waarnaar zijn voorouders twee eeuwen geleden zijn gedeporteerd. 'Hier voelen we ons wel thuis, hier horen we', zegt hij. 'Als ik daar in Oklahoma ben, mis ik de bergen. Het is een soort omgekeerde hoogtevrees.'

Er is een nieuwe trots onder zijn generatie, zegt Girty, waardoor ze zich bewuster zijn van hun oorspronkelijke cultuur. Geen gedoe meer met verentooien, zoals witte Amerikanen de indianen graag zien, maar een terugkeer naar de echte folklore, met de oorspronkelijke dansen en kleding. Hij speelt stickball, een hardhandig soort hockey waarin de bal met een stok met een netje naar de andere kant van het veld moet worden gebracht. Hij heeft zijn arm een keer gebroken en zijn enkel, maar het is een sport die onderdeel is van het leven in Cherokee - clan tegen clan, met prestige als inzet. 'Dankzij stickball hoeven we geen oorlog te voeren.'

Hier, in het Cherokee-museum, is Andrew Jackson een verrader. Als generaal gebruikte hij de Cherokee eerst in de strijd tegen andere opstandige stammen en daarna tegen de Engelsen, bij de roemruchte slag om New Orleans in 1815. Jaren later, als president, liet hij zijn bondgenoten verrekken.

Het stadje Cherokee, waar Andrew Jackson zeker geen held van de lokale bewoners is.Beeld Rene Clement

De pijn

Een opmerkelijk detail is hoe hij grondhongerige milities uit Georgia hun gang liet gaan bij het verjagen van de Cherokee uit de staat, ondanks een verbod van het Supreme Court. Jacksons reactie op die uitspraak: 'Gefeliciteerd. Nu mogen jullie dit ook gaan afdwingen.' Jackson stak geen vinger uit om de wet te handhaven.

Er zit, zegt Girty, nog veel pijn in de behandeling door de witte kolonisten. De oorspronkelijke bewoners werden immigranten in hun eigen land. Zij moesten zich aanpassen aan de nieuwkomers, in plaats van andersom. Godsdienst, taal, rechtspraak, de manier van leven: alles moest in de mal van de blanke, een beleid dat 'civilisatie' werd genoemd. Girty: 'Ik ben dus streng-christelijk opgevoed. Maar toen mijn dochtertje last kreeg van nachtmerries, had ik niets aan deze God. Ik bad en bad, maar hij kwam niet. Toen zei mijn moeder: kom naar de medicijnman. Binnen een dag was het over.'

Hij stuurt zijn dochter naar de nieuwe lagere school in het dorp, waar de voertaal Cherokee is. Die school is onderdeel van de nieuwe trots. Verder is Cherokee (zo heet het dorp) ook gewoon een toeristenfuik, waar ze in houten keten langs de weg amuletten en pijlpunten en andere Indiaanse snuisterijen verkopen - een omkering van de stroom spiegeltjes en kraaltjes waarmee de indianen ooit door de blanken zijn afgescheept.

Verderop wordt het dal geblokkeerd door een bruin betonkolos met een enorme parkeergarage: het casino. Binnen zitten rokerige nakomelingen van de Schots-Ierse pioniers uit deze contreien wezenloos achter de fruitmachines, en busladingen Chinezen aan pokertafels. Ziehier de Wiedergutmachung voor de genocide op de indianen: het recht casino's uit te baten. Het levert elk van de 16 duizend leden van de Eastern Band of Cherokee Indians ruim 10 duizend dollar per jaar op.

Girty denkt dat velen nog last hebben van historisch trauma, het verdriet dat doorgegeven wordt van generatie op generatie. Zijn zus, broer en neef hebben zelfmoordpogingen gedaan, en hijzelf? 'Ik ben gezond, ik heb een kind, een vriendin, een baan, een afbetaalde auto, waarom zou ik ongelukkig zijn? Ik kan geen reden bedenken. Toch ben ik niet gelukkig.'

Boven op die naijlende effecten van Jacksons daden uit het verleden, komt een acute vrees voor de daden van Trump in de toekomst. Sommige Cherokee wijzen op de Dakota Access Pipeline, een olieleiding over gewijde Sioux-grond die door Obama werd tegengehouden maar van Trump groen licht heeft gekregen. Anderen wijzen op de racistische opmerkingen van Trump, over indianen die allemaal lid van de maffia zouden zijn.

Voor Dwayne Stamper, die bij een kraampje een hotdog eet, is Trumps casino-imperium de grootste bedreiging. 'Straks trekt hij de vergunning in, of gaat hij de concurrentie aan met een eigen casino. Wat moeten we dan? Hoe moeten we dan ons geld verdienen?' Hij kijkt naar de overkant, waar twee dorpsgenoten in clichékostuums een dans opvoeren voor witte toeristen ('I'm dreaming... of a white... woman'). 'Dan moeten we straks allemaal in die verdomde veren gaan lopen.'

Van handelaar tot president

'Ik ben geboren voor een storm', zei Andrew Jackson aan het eind van zijn leven. 'Met windstilte kan ik niets.' Jackson was de eerste president van Amerika die niet van de oostkust kwam maar uit de Appalachen, toen al de streek van de white trash, de arme Schots-Ierse immigranten die een bestaan op de rand van de wildernis probeerden op te bouwen. Zijn vader stierf voor hij geboren werd, in 1767, zijn moeder en twee broers stierven in de Onafhankelijkheidsoorlog tegen de Engelsen - hij alleen overleefde en werd een drinkende, gokkende rouwdouwer die net lang genoeg naar school ging om een soort advocaat te kunnen worden in het rechteloze westen van het land.

Toen werd hij handelaar, plantageboer, rechter, militieleider, generaal, oorlogsheld, grootgrondbezitter, volksvertegenwoordiger, senator en president.

Jackson belandde in Nashville, een vooruitgeschoven post in Amerika. En vocht waar hij kon, als leider van de lokale militie.

Zijn grootste faam dankt hij aan een overwinning op de Engelsen in januari 1815, de Slag bij New Orleans. Het was een overbodige veldslag, want weken eerder was al een wapenstilstand getekend - maar dat was in Gent, dus dat drong pas weken later door. Toen was de propagandamachine al op gang gekomen en zo werd Jackson, leider van een zeer loyaal zooitje ongeregeld uit Tennessee, een beroemde generaal. Hij deed in 1824 een gooi naar het presidentschap, dat hij ondanks een meerderheid aan kiesmannen misliep door tegenwerking van het establishment. Zijn woede over deze 'corrupte deal' en zijn haat tegen de Washingtonse elite waren blijvend. In 1828 won hij wel. Hij was tegen afschaffing van de slavernij (hij had zelf 150 slaven) en voor de deportatie van indianen.

Trump erkende het zuinigjes, tijdens zijn toespraak in maart op het landgoed van Jackson. 'Hij had zijn fouten en was niet perfect. Hij was een product van zijn tijd.'

Meer over