Column

Trump blijft Trump en dat is zijn handicap

Een deel van de vakantie bracht ik door in Austin, de hoofdstad van Texas. Bloedheet was het er, maar in deze naar Texaanse begrippen vrijzinnige stad, die zich siert met het predicaat 'Live Music Capital of the World', is er gelukkig geen gebrek aan vertier met weldadige airconditioning.

Donald Trump Beeld ap
Donald TrumpBeeld ap

Austin herbergt ook de Lyndon Baines Johnson Museum and Library, want hier begon de 36ste president van de Verenigde Staten, die werd geboren in het destijds straatarme heuvelgebied ten westen van de stad, zijn politieke loopbaan. Zeer aanbevolen. Johnsons naam zal wel altijd in negatieve zin verbonden blijven met de oorlog in Vietnam, maar hij was tegelijk de president die met de Civil Rights Act en een berg aan sociale wetgeving de VS ingrijpend veranderde. Hij was ook een formidabel politicus, die als geen ander met een mengeling van gunstbewijzen en intimidatie de zaken naar zijn hand kon zetten.

'Je wist dat je de pineut was als de president boven op je gezicht begon te ademen', vertelt een oud-assistent in een filmpje. Meerdere foto's maken dat aanschouwelijk: je ziet Johnson zijn grote lichaam uitstrekken tot pal boven zijn gesprekspartner, die enigszins verschrikt achterover helt. Op opnamen van telefoongesprekken hoor je hoe de president een partijgenoot overlaadt met loftuitingen, om hem vervolgens te dreigen met vreselijke gevolgen voor zijn persoonlijke carrière als hij een bepaald verzoek niet wenst in te willigen.

Bij de verkiezingen van 1964 was senator Barry Goldwater uit Arizona de Republikeinse tegenstander van Johnson. Sommigen noemen hem met terugwerkende kracht de Donald Trump van de jaren zestig. Op het eerste gezicht is dat een misplaatste analogie, want de verschillen zijn groot. Goldwater had zijn sporen verdiend in de politiek en werd het boegbeeld van een (ultra-)conservatieve revolte in de Republikeinse partij. Trump is een outsider en wordt door een populistische golf omhoog gestuwd. Goldwater was een zeer rechtlijnig denker, gespeend van persoonlijke ijdelheid. Trump is, ideologisch gesproken, een zwerfkei en zijn ego overwoekert zijn campagne. Ook het politieke krachtenveld is nauwelijks te vergelijken: het electoraat van nu is aanzienlijk pluriformer dan dat van 1964 en Hillary Clinton is geen Johnson.

Maar er zijn zeker ook parallellen. In zijn tijd was Goldwater een even buitenissige kandidaat als Trump nu. Vriend en vijand stonden versteld dat hij het tot vaandeldrager van de Republikeinse partij bracht. Zijn ongepolijste optreden was een breuk met het geijkte politieke patroon. 'Mijn God, hij gaat echt campagne voeren als Barry Goldwater', riep een commentator uit toen de pas gekozen presidentskandidaat een onverbloemde rede hield, waarin hij onder andere de vermaarde uitspraak deed dat 'extremisme in de verdediging van de vrijheid geen ondeugd is'.

Wat misschien wel de belangrijkste gelijkenis is: net als Trump miste Goldwater het vermogen - of de wil - om na de Republikeinse conventie zijn boodschap zodanig te verbreden en zijn campagne te stroomlijnen dat hij voldoende vertrouwen kon kweken bij gematigde en onafhankelijke kiezers. In de kwakkelende staat West Virginia attaqueerde hij Johnsons werkgelegenheidsprogramma. In Florida, waar veel pensionado's wonen, pleitte hij voor privatisering van de oudedagsvoorziening. Met zijn opvatting dat de inzet van tactische kernwapens in Vietnam niet moest worden uitgesloten, gaf hij de Democraten de kans om hem af te schilderen als een gevaarlijke rouwdouw. Resultaat: Johnson boekte een monsterzege, die de Democraten ook een riante meerderheid in het Congres bezorgde.

Bij Trump komt er nog eens een vergaand gebrek aan discipline bij: hij kan de aanvechting niet bedwingen om hard op de man/vrouw te spelen en terloops hele kiezersgroepen te beledigen.

De draai naar een presidentiële stijl die sommige waarnemers twee maanden geleden met zekerheid voorspelden, is tot nu toe uitgebleven. Met de jongste reorganisatie van de campagneleiding lijkt een korte periode van een minder agressieve toon alweer voorbij.

In de Amerikaanse politiek geldt de simpele vuistregel: it ain't over till it's over. Er zijn nog ruim elf weken te gaan tot 8 november, er kunnen nog lijken uit de kast vallen en de kiezers zijn ongedurig. Maar voorlopig ligt Hillary Clinton, ondanks al haar vuile was en haar geringe charisma, op koers naar iets wat sinds 1952 slechts één keer is gebeurd: dat een partij voor de derde keer op rij het Witte Huis verovert.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over