Tribunaal is niet bezweken voor de zucht naar wraak

'Het was een eerlijk proces', erkende woensdag na het voorlezen van het vonnis de belangrijkste verdediger van Tadic, mr. M....

Van onze verslaggeefster

DEN HAAG

Precies een jaar eerder, bij de opening van het proces, het eerste van het VN-hof, had Wladimiroff zijn ernstige twijfel geuit over de kans op een eerlijke berechting van Tadic. De rechters konden gemakkelijk bezwijken onder de zucht naar wraak voor de in Bosnië begane misdaden. Bovendien bestond er geen enkele garantie voor rechtszekerheid. Een internationaal straftribunaal was immers een nieuw fenomeen, waarvan de regels al doende vastgesteld moesten worden.

De rechters mogen het feit dat de verdediging, ondanks aanvankelijke scepsis, het proces nu niet wil afdoen als een politieke show, opvatten als een compliment. Het vertrouwen dat een verdachte die voor een VN-tribunaal moet verschijnen een reële kans heeft zijn eventuele onschuld aan te tonen, kan hierdoor groeien. Dit is een winstpunt voor de internationale rechtspraak. De voorstanders van een permanent internationaal strafhof kunnen er hun voordeel mee doen.

Tadic werd op liefst 20 van de 31 punten van de aanklacht niet schuldig bevonden. Het grootste succes van zijn advocaten was de ontmaskering van Dragan Opacic als een valse getuige, die waarschijnlijk onder druk van de Moslim-autoriteiten belastende verklaringen aflegde. Door het wegvallen van diens getuigenis bleef er niets over van de beschuldiging dat Tadic in Trnopolje dertig mannen had vermoord en twaalf vrouwen verkracht.

De affaire-Opacic leerde dat het VN-tribunaal vrij eenvoudig ten prooi kan vallen aan politieke manipulatie. Anders dan bij gewone moordzaken, waaraan op z'n minst een stoffelijk overschot te pas komt, is deze rechtbank voor het bewijs bijna helemaal aangewezen op getuigenverklaringen. Met de betrouwbaarheid van de getuigen valt of staat een zaak.

Indien de vroeger oorlogvoerende partijen de processen weten te misbruiken en er alleen een nieuw wapen in zien om elkaar te bestrijden, kan het tribunaal beter worden opgedoekt. Het VN-hof is - zo hebben althans de oprichters plechtig gedeclareerd - tenslotte bedoeld om individuen, en niet hele volkeren voor oorlogsmisdaden aansprakelijk te stellen en daarmee verzoening tot stand te brengen. Met het doorprikken van de valse getuigenis in de zaak-Tadic heeft het tribunaal een vuurproef doorstaan, zij het uitsluitend dank zij het speurwerk van de advocaten.

Het vonnis in de zaak-Tadic, na een eerste volwaardige strafzaak voor een VN-hof, zal een leidraad zijn voor toekomstige processen. Op een aantal principiële punten - wat is voldoende bewijs voor een moord?, waarmee toon je de actieve betrokkenheid aan van een buitenlandse mogendheid? - hebben de rechters uitspraken gedaan.

De aanklagers vinden dat de rechters onrealistisch hoge normen hebben gesteld aan de bewijsvoering voor oorlogsmisdaden. Als de openbare aanklager in hoger beroep gaat, wat in de lijn der verwachting ligt, zal hij hiertegen bezwaar aantekenen. De normen die dan komen vast te staan, zullen voor lange tijd bepalend zijn voor strafzaken tegen oorlogsmisdadigers.

De vraag, of de berechting van Tadic het rechtsgevoel bevredigt, is met dit alles niet beantwoord. Dit heeft, gek genoeg, weinig te maken met een eerlijk verloop. De gedachte dat er een 'kleine vis', een willekeurige schoft, in de beklaagdenbank stond, omdat de grote jongens, de ware verantwoordelijken de dans ontspringen, blijft kwellen. Zolang de wil om hen te pakken niet sterker is dan mooie woorden, zijn zaken zoals die van Tadic slechts vingeroefeningen.

Hella Rottenberg

Meer over