Tribunaal hoort overlevende Srebrenica Getuige zag Mladic bij massa-executie

Een Moslim uit Srebrenica die een massa-executie overleefde, zegt de Bosnisch-Servische generaal Mladic te hebben gezien op het executie-terrein. De getuige deed vrijdag voor het Joegoslavië Tribunaal verslag van zijn lotgevallen na de verovering van de door Dutchbat verdedigde enclave door de Bosnische Serviërs, bijna een jaar geleden....

Van onze verslaggeefster

Hella Rottenberg

DEN HAAG

Behalve deze getuige die voor het publiek onzichtbaar was en werd aangeduid als 'getuige A', verscheen vrijdag ook de Bosnische Kroaat Drazen Erdemovic. Hij verklaarde als lid van een Bosnisch-Servische sabotage-eenheid meegedaan te hebben aan de executie van meer dan duizend Moslims uit Srebrenica. Volgens Erdemovic stond zijn eenheid onder rechtstreeks bevel van het militaire hoofdkwartier van het Bosnisch-Servische leger.

Met deze getuigen werd de zeven dagen durende hoorzitting tegen de Bosnisch-Servische leiders Karadzic en Mladic beëindigd. De rechters zullen volgende week beoordelen of het bewijsmateriaal tegen beide mannen overtuigend lijkt te zijn en dan een internationaal arrestatiebevel uitvaardigen.

Getuige A vertelde droog en feitelijk wat er met hem gebeurd was nadat de Bosnische Serviërs Srebrenica hadden overrompeld. Aan de stem te horen, leek hij een oudere man te zijn. Hij was met de stroom burgers mee naar de Dutchbat-basis in Potocari gevlucht. Daar werd hij met een groep mannen gescheiden van de rest en in een huis, bewaakt door Serviërs, gezet.

Na enige tijd verscheen Mladic. Hij groette de gevangenen en zei: 'Hallo, buren, weten jullie wie ik ben? Ik ben Mladic. Wie me niet kent, kent me nu. Zelfs de NAVO kan jullie niet redden. Jullie zullen later worden uitgewisseld.' Daarop werd getuige A met zijn groep naar gereedstaande bussen gebracht. Hij zag Mladic bij de eerste bus staan en aanwijzingen geven.

De bus reed naar Bratunac, de gevangenen werden in een gymzaal van een school gezet. Servische soldaten haalden mannen uit de groep, mishandelden ze en schoten hen dood. Intussen werden er steeds meer gevangenen binnengebracht. Getuige A schatte hun aantal op tweeduizend tot vijfentwintighonderd. Bezittingen, papieren en geld werden hen afgepakt.

Toen de hal propvol was, kwam generaal Mladic binnen en sprak de gevangenen toe. Hij zei dat de Bosnische regering hen niet terugwilde en dat hij met ze omhoog zat. Toen de gevangenen om water smeekten, zei Mladic dat ze te drinken kregen als ze de hal verlieten. Ongeveer een uur na Mladic' vertrek, kwam er vrachtwagens. Getuige A werd om half zeven 's avonds op de auto geladen.

Na een korte rit stopte de auto en de gevangenen werden op een veld in vier rijen opgesteld.

Van achteren werden ze neergeschoten. Getuige A viel neer, lichamen vielen op hem, maar zelf was hij niet geraakt. Hij bleef stil liggen.

Hij zag toen voor de derde keer de vrachtwagen arriveerde, hoe Mladic uit een rode volgauto stapte, de executies aanschouwde en weer wegreed. De executies gingen de hele avond door.

Graafmachines verlichtten het veld met hun lampen. Getuige A wist op een moment onder de lichamen vandaan te kruipen en tien meter verder zich achter een bosje te verschuilen.

Toen de Servische soldaten hun karwei hadden afgemaakt en alles wat nog bewoog hadden doodgeschoten, is getuige A ontkomen, samen met nog een andere overlevende.

De 24-jarige Erdemovic was, anders dan getuige A, uiterst nerveus en geëmotioneerd tijdens zijn verklaring voor het Joegoslavië Tribunaal. Erdemovic werd door psychiaters niet in staat geacht om te worden berecht wegens post-traumatische stress.

Zijn berechting zou volgende week plaatsvinden, maar is voor onbepaalde tijd uitgesteld. Hij kwam echter wel getuigen in de hoorzitting tegen Mladic en Karadzic. Zijn medewerking kan zijn veroordeling verzachten.

De Bosnische Kroaat Erdemovic heeft in het Joegoslavische leger gediend, vervolgens bij de Bosnische Moslims, toen bij de Bosnische Kroaten en uiteindelijk bij de Bosnische Serviërs. Vanaf april 1994 diende hij bij de 'tiende sabotage-eenheid' van het leger van Mladic.

Op 10 juli kreeg de eenheid van Erdemovic de opdracht Srebrenica te helpen innemen. Op 11 juli trok hij het stadje binnen en ontmoette naar zijn zeggen geen verzet of gewapende mannen. Luitenant Pelevic had hen opgedragen burgers met rust te laten, maar toen er een dertigjarige man op straat liep, gaf Pelevic de opdracht hem te doden. Een lid van de eenheid sneed de man de keel door en liet het lichaam op straat liggen.

Op 16 juli (Erdemovic had eerder als datum 20 juli genoemd) werden tien mannen van de eenheid naar een boerderij in Pilica gebracht. Daar werd hun verteld dat er Moslims uit Srebrenica kwamen en dat ze die moesten doodschieten. Om een uur of tien 's ochtends kwamen de eerste bussen. De inzittenden, mannen tussen zeventien en zeventig jaar, werden per tiental op twintig meter afstand gezet van het executie-peloton waarvan Erdemovic deel uit maakte. De Kroaat verklaarde dat hij gedwongen was mee te doen,. Als hij had geweigerd, zou hij zelf worden vermoord.

De executies duurden tot vier uur 's middags. Erdemovic schatte dat er daar op die dag duizend tot twaalfhonderd mensen zijn vermoord. Hoeveel mensen hijzelf had geëxecuteerd, wilde hij niet zeggen. 'Ik weet het niet precies. Ik wil ook liever niet weten hoeveel ik er heb gedood.'

Hij zei veel last van zijn geweten te hebben en daarom te getuigen. 'Ik moest kiezen tussen mijn leven en dat van hen. Had ik voor hun leven gekozen, dan had dat niets uitgemaakt en waren ze ook gedood. Het heeft mijn leven volkomen verwoest.' Na deze woorden barstte Erdemovic in snikken uit en werd de rechtszaal uitgeleid.

Meer over