Reportage

Tramlijn door Jeruzalem is toonbeeld van verdeeldheid

De tramlijn moest de eenheid van Jeruzalem bewijzen. Maar Palestijnen haten het 'racistische' ding dat de Joodse en Arabische wijken aaneenrijgt. De agressie tegen de passagiers groeit.

Theo Koelé
null Beeld reuters
Beeld reuters

Het was de Tramlijn Begeerte die Jeruzalem zich wenste. Met een tracé van het Joodse westelijk deel van de stad, via twee Arabische wijken, naar een Joodse nederzetting in het noordoosten. Het ultieme bewijs dat Jeruzalem de 'eeuwige, ongedeelde' hoofdstad van Israël is - en niet een stad die in tweeën moet worden gedeeld om Jeruzalem ook de hoofdstad van een toekomstig Palestina te laten zijn.

In werkelijkheid is de tramlijn een toonbeeld van verdeeldheid en, recent, het mikpunt van geweld. De afgelopen weken reden Palestijnen in op passagiers bij twee van de 23 haltes. Vier mensen kwamen om het leven, twintig raakten gewond. Israëlische veiligheidstroepen doodden de twee bestuurders. Beider families hebben dit weekeinde van de Israëlische autoriteiten te horen gekregen dat, bij wijze van vergelding, hun woningen zullen worden vernietigd.

Een rit met de tramlijn voert langs 'twee planeten', zoals een jonge Israëli van Amerikaanse afkomst zegt nadat hij instapt bij de Herzlberg. De eerste halte ligt aan de voet van een een militaire begraafplaats en is niet ver verwijderd van Yad Vashem, de gedenkplaats voor slachtoffers van de holocaust.

null Beeld AP
Beeld AP

'Hier is de tramlijn nog van iedereen', zegt Josh (27), die zich voorstelt als zakenman. (Het feit dat hij mijn perskaart wil fotograferen doet vermoeden dat hij iets met inlichtingendiensten te maken heeft). De tram wordt bevolkt door militairen, orthodoxe Joden, vrouwen met boodschappentassen, jongeren die hun iPhone geen moment met rust laten. Josh heeft 'een slecht gevoel' tijdens de rit. Een van de kogelbestendige ruiten is getroffen door een steen of een ander projectiel. Hij wijst op een halte waar het glas van de abri's is verbrijzeld. 'En hier, bij de markt, is vorige week een bewaker neergestoken.'

Josh woonde al in Jeruzalem tijdens de tweede intifada, de Palestijnse volksopstand van begin deze eeuw. 'Toen moesten we bang zijn voor Arabieren met bomgordels, nu gebruiken ze van alles als moordwapen: auto's, messen, zelfs schroevendraaiers.' Het is 'een soort anarchistische intifada', die zijn effect niet mist. Het aantal reizigers is in luttele weken volgens officiële cijfers met twintig procent gedaald.

Volgens Josh is de tramlijn met nobele bedoelingen aangelegd. 'Goed en snel transport voor iedereen, ook voor Arabieren.' Zij stappen in vanaf de halte bij de Oude Stad, waar de spanningen rond de voor moslims heilige plekken de afgelopen tijd hoog opliepen. Ook veiligheidspersoneel, van top tot teen in het zwart gekleed zodat je hen niet over het hoofd kunt zien, mengt zich onder de passagiers.

De beruchte haltes

Op een volgende halte, Ammunition Hill, waar een van de dodelijke aanslagen met een auto werd gepleegd, wemelt het van de politie en andere beveiligers. Er zijn betonnen blokken geplaatst om wachtenden te beschermen tegen nieuwe aanslagen.

De twee beruchtste haltes bevinden zich in Shuafat, een Arabische wijk. Er is niets meer van over dan een berg schroot. Slechts een enkeling wacht op de tram; er zijn geen automaten om kaartjes te kopen. De tram is inmiddels vrijwel leeg.

Rondom de halte woedde in juli een veldslag tussen Palestijnen en oproerpolitie nadat de 16-jarige Mohammed Abu Khder werd gekidnapt en levend verbrand. Het was een wraakactie van joden, nadat drie zonen van kolonisten op de Westlijke Jordaanoever waren vermoord door Hamasaanhangers.

Het portret van de Palestijnse tiener hangt op vrijwel elke haveloze gevel rondom de halte. Op de plek waar hij werd gekidnapt, staat een klein monument. Familieleden van de jongen vertellen in een nabijgelegen minisupermarkt dat de halte zijn langste tijd gehad heeft. 'We horen dat de tramlijn wordt omgelegd omdat de Joden bang zijn door onze wijk te rijden', zegt Mahmoud Abu Khder (47). Om er bitter aan toe te voegen: 'Maar ze durven ons wel te provoceren. Onlangs kwam een groep kolonisten hier dansen en zwaaien met de Israëlische vlag. Uitgerekend op de plek waar mijn achterneefje werd ontvoerd.'

null Beeld getty
Beeld getty

Het is een 'racistisch' ding

Vernedering van de Palestijnen is schering en inslag, als we het verhaal mogen geloven. 'Soms weigeren Joodse trambestuurders hier 's ochtends te stoppen voor mensen die naar hun werk moeten.' De Israëlische politie is alom aanwezig, maar het heeft geen zin om te klagen. 'Ze doen toch niets.'

De verhalen zijn niet te verifiëren, maar illustreren het beeld dat Palestijnen al sinds de jarenlange aanleg en de officiële opening van de tramlijn in 2011 koesteren: het is een 'racistisch' ding. Dat burgemeester Nir Barkat van Jeruzalem het veertien kilometer lange tracé wil uitbreiden naar de nederzetting Gilo, zegt de Palestijnen genoeg.

Met nog één stop te gaan in een Arabische wijk, Beit Hanina, bereikt de tram de nederzetting Pisgat Ze'ev. De plaatselijke shopping mall, waar tassen van iedere bezoeker aan inspectie worden onderworpen, steekt schril af tegen de schamele winkeltjes met levensmiddelen en electronica in Arabisch Jeruzalem.

Een mislukt project?

Bij de laatste halte maakt de 18-jarige Dana een zenuwachtige indruk. Op de vraag of ze bang is door Arabische wijken te naar Jeruzalem te reizen, antwoordt ze: 'Dit ís Jeruzalem.' Met een glimlach: 'Ja, ik weet dat jullie in het Westen er anders over denken.'

Dana probeert de tramrit door Arabische gebied 'zoveel mogelijk te vermijden.' Haar vrienden en vriendinnen doen dat ook, zegt ze. In het weekeinde werd de halte in Shuafat nog belaagd door stenengooiers, heeft ze via de Israëlische media vernomen. 'Het is gevaarlijk. Maar ik vind het vooral treurig.' Is de tramlijn een mislukt project? Aarzelend: 'Het brengt ons en de Arabieren in elk geval niet dichter bij elkaar.' Ze stapt één halte voor de Arabische wijken uit.

Meer over