Tot op het hoogste niveau vullen Chinezen hun zakken

De bezoekers in de wetswinkel van de Universiteit van Peking kijken op als ze het geluid van Ming Yu's krukken horen....

TOINE BERBERS

Van onze correspondent

Toine Berbers

PEKING

Ming Yu haalde zich vorig jaar de gramschap van een partijbons op de hals toen ze haar gehucht mobiliseerde tegen een heffing voor riolering die nog moest worden aangelegd. Kort na de eerste bijeenkomst viel een knokploeg haar hutje binnen. Vier schurken sloegen haar kreupel.

Ming Yu vluchtte met hulp van een vriendin naar haar zus in Peking, een reis van 160 kilometer. Pogingen van het tweetal om via ambtelijke instanties de verantwoordelijken gestraft te krijgen, liepen op niets uit. Een medewerker van de wetswinkel weet waarom: 'Het is moeilijk te bewijzen.'

Corruptie en machtsmisbruik ondermijnen de geloofwaardigheid van het Chinese systeem. President Jiang Zemin weet dit heel goed en daarom erkende hij vorig jaar dat het kwaad tot diep in de partij is doorgedrongen: 'De eenvoudigste manier om een burcht te veroveren is van binnenuit. We mogen onszelf niet vernietigen.'

De partij lijkt echter nauwelijks meer bij machte om het rottingsproces te stoppen. De autoriteiten ontmaskeren maandelijks ruim vijfduizend gevallen van corruptie. Volgens de medewerker van de wetswinkel is dit 'een belachelijk klein topje van een reusachtige ijsberg.' Tot op het hoogste niveau vullen partijleden hun zakken.

In sommige provincies worden ambtelijke functies verkocht voor een half miljoen yuan (125 duizend gulden). Zulke investeringen moeten worden terugverdiend, onder meer met steekpenningen. Hu Jintao, lid van het Politburo, waarschuwde onlangs een kaderconferentie: 'Zij die macht voor geld verhandelen en regeringsposten te koop aanbieden, zullen streng worden gestraft.'

Hoezeer de communistische hiërarchie is aangetast, bleek in 1995 toen Chen Xitong, de partijchef van Peking uit zijn functie werd gezet. Hijzelf had miljoenen achterover gedrukt, zijn vrouw leidde een malafide investeringsfonds en zijn minnares bleek tal van appartementen te bezitten. Onder de verdwenen bedragen bevonden zich entreegelden van bezoekers aan de Chinese muur. Toch duurde het ruim twee jaar voor Chen uit de partij werd gezet. Het land wacht nog steeds op zijn veroordeling.

Dergelijke laksheid verzwakt de positie van bestrijders. Luo Ji, hoofd van de offciële anti-corruptie-eenheid, barstte in tranen uit toen hij voor camera's vertelde over de zwaarte van zijn werk. Luo is met ziekteverlof.

Om zijn ijver te tonen publiceerde burgemeester Jia Qinglin van Peking de resultaten van een onderzoek naar afpersing van McDonald's. Het bleek dat de 34 Pekingse restaurants van het Amerikaanse concern elk 31 heffingen betaalden, waarvan er zeventien illegaal waren. Een vestiging was zelfs beboet omdat drie vliegen in de keuken waren aangetroffen.

Jia's openheid was bedoeld om het moreel van de bestrijders op te krikken. Maar het werd tegelijk duidelijk dat de lagere organen van de gemeente lukraak belastingen oplegden. De opmerkelijkste was een accijns van 40 duizend yuan voor 'rivierschoonmaak,' terwijl Peking geen rivier van formaat rijk is.

Tien jaar geleden was de ergernis over de corruptie een van de belangrijkste drijfveren van het protest dat door het leger in bloed werd gesmoord. Nu lijken de burgers zich bij de realiteit neer te leggen. 'Als ik word ontboden bij mijn belastinginspecteur, dan bespaart een stapeltje briefjes van honderd yuan me veel problemen,' zegt een zakenman.

Op alle niveaus wordt geschoven. 'Het is een alomtegenwoordig smeermiddel omdat de kans op straf zo klein is', zegt jurist Wang Jiafeng. 'Ons juridische apparaat is niet ontwikkeld genoeg om alle bandieten en oplichters te achterhalen', verzucht hij. Hij maakt zich zorgen over het cynisme. Vooral jongeren zijn helemaal in de ban van guanxi, de juiste connecties die iemand maken en breken in China. Guanxi voorkomt betaling van verkeersboetes, biedt 50 procent korting bij dure hotels en verschaft toegang tot hoge kringen. Het is een net zo'n gewaardeerd statussymbool als een Audi of een bontjas.

De autoriteiten willen het toezicht verscherpen maar of dat zal werken, is de vraag in een tijd dat de greep van de partij op de samenleving verslapt. Politburolid Hu kwam met een nieuw geluid. Hij pleitte op de kaderconferentie voor 'meer zeggenschap van het publiek bij de benoeming van functionarissen'. Hij voegde er haastig aan toe dat alleen 'kandidaten, wier politieke geloofsbrieven zorgvuldig zijn gecontroleerd' in aanmerking komen.

Dat is het probleem. 'Als je de schuldigen vraagt zichzelf te straffen, verandert er nooit iets', zegt de medewerker van de universitaire rechtswinkel. 'Zolang partijleden elkaar ongestoord de bal toespelen, blijft dit land door en door corrupt.'

Meer over