'Topstudenten gaan nu in de massa op'

Verstikkend gelijkheidsdenken smoort de ontwikkeling van echt toponderwijs, zegt staatssecretaris Nijs. Tijd om taboes te doorbreken.

'Kwaliteit moet ook in dit land te koop zijn.'

'Er heerst een raar taboe in dit land. Het verstikkende gelijkheidsdenken smoort de ontwikkeling van echt toponderwijs.' De stelling is van Annette Nijs, staatssecretaris van Onderwijs. Nijs poneerde haar eerder dit jaar toen ze plannen bekendmaakte voor meer selectie aan de poort van hogescholen en universiteiten. Deze week kreeg de stelling voor het eerst navolging in de praktijk: de Universiteit Leiden begint komend studiejaar, bij wijze van proef, met toelatingsexamens voor de eerstejaarsstudenten.

Als het aan de liberale bewindsvrouw ligt, zal Nederland eraan moeten wennen: universiteiten en hogescholen die hun studenten zelf uitkiezen op eigenschappen als kennis, motivatie, talent en inzicht. Het is, vindt zij, een 'absolute voorwaarde' om te komen tot internationaal erkende topopleidingen in Nederland, studies die tot de beste van Europa behoren.

Over taboes gesproken: ook het collegegeld (nu standaard 1495 euro) mag omhoog, mits een studie speciaal is bedoeld voor excellente studenten of andere extra's biedt. 'Kwaliteit moet ook in dit land te koop zijn.'

U schat de kwaliteit van het hoger onderwijs nu niet hoog in? 'Het is niet slecht, maar we steken er ook niet met kop en schouders bovenuit. Als je in het buitenland vraagt voor welke studie je nou echt in Nederland moet zijn, weet niemand het antwoord. Alleen ons wetenschappelijk onderzoek geniet redelijke faam, het onderwijs blijft achter. Ook Nederlandse studenten met buitengewone talenten kunnen daarmee in eigen land nu eigenlijk nergens terecht. Zij worden onvoldoende uitgedaagd, gaan op in de massa. Je hebt hier en daar wel initatieven zoals de honours programs voor topstudenten, maar dat is slechts mondjesmaat. We hebben trouwens ook al een tijd geen Nobelprijswinnaar meer gehad.

'Strengere selectie aan de poort geeft universiteiten en hogescholen de kans zich te onderscheiden. De één kan zich richten op het aantrekken van excellente hoogleraren en extra intensieve studieprogramma's. Een ander zegt: ik gooi het op extra begeleiding, met een mentor per student. Al met al maakt het ook voor studenten de keus overzichtelijker.

'Het is ook de bedoeling de enorme uitval van studenten aan te pakken: 30 procent haalt nu het einde van zijn studie niet, in veel gevallen omdat de studiekeus verkeerd was.”

Maar een intelligente student zonder rijke ouders kan die topstudie vergeten. 'Dat is precies wat ni¿et mag gebeuren. De toegankelijkheid van het onderwijs blijft intact voor rijk en arm. Dat garandeer ik. We kunnen het oplossen via de studiefinanciering: een extra tegemoetkoming in de studiekosten. Dan kan ook in de vorm van een studielening zijn. Van dat taboe moeten we ook af. Er is niets mis mee om te investeren in je eigen toekomst. Een dure topopleiding biedt garanties op een succesvolle carrière. Dat mag ook wat kosten. Zo gek is dat niet: er zijn nu al heel veel studenten die tienduizenden euro's over hebben voor een private MBA-opleiding. Omdat ze weten dat het rendement heeft.'

En waar moet de vwo'er heen die niet uitblinkt, maar met gemiddelde cijfers zijn diploma heeft behaald? 'Iedereen kan ergens terecht. Er blijft genoeg behoefte aan gewone studies, op het normale niveau en tegen betaling van het normale collegegeld. We kunnen niet allemaal top zijn. Dat regelt zichzelf. Aan de andere kant moeten we ook niet zo bang zijn om mensen voor iets uit te sluiten. Dat doen we nu ook met mensen die niet lang genoeg zijn voor de politieacademie of die te slechte ogen hebben om piloot te worden. En met acht vingers kun je ook niet in opleiding tot professioneel pianist. Dat vinden we allemaal normaal, maar als we eisen stellen aan het intellect van studenten, vinden we het opeens heel eng.'

Meer over