Reportage

Topdrukte op de ic: ‘De ovaties zijn verstomd. Nu staat er beveiliging voor de ingang’

Intensive Care met coronapatiënt met verpleegkundige Isabelle. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Intensive Care met coronapatiënt met verpleegkundige Isabelle.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Zorgmedewerkers, nog moe van de eerste coronagolf, kunnen de drukte op de ic amper bijbenen. In het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg lopen ze op hun tandvlees.

‘Een jaar geleden overviel de ziekte ons’, vertelt ic-verpleegkundige Isabella van Turnhout (37) in een dienstkamer op de ic-afdeling van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg. ‘Het overkwam heel Nederland, iedereen was bang en bleef thuis. Het was zo stil op straat. Als ik nu na mijn dienst naar huis fiets, moet ik zigzaggend langs mensen die vrolijk in groepjes bij elkaar zitten.’

Het is opnieuw alle hens aan dek op de intensive care van het Tilburgse ziekenhuis, net als een jaar geleden. En weer, of beter: nog steeds, is corona de grote boosdoener. Toch is er ook veel anders.

Heel Nederland heeft het de laatste dagen alleen over versoepelingen, terwijl de ziekenhuizen voller raken. Die contradictie raakt ook intensivist Rob Wilting (45). ‘We zitten aan de grens van onze ic-capaciteit’, zegt hij dinsdagmorgen na zijn nachtdienst, met vermoeid gezicht. ‘Maar wat hier binnen deze muren gebeurt, begint steeds meer een ver-van-mijn-bedshow te worden voor de mensen buiten.’

 De verpleging van een coronapatiënt op de cohortafdeling van het Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
De verpleging van een coronapatiënt op de cohortafdeling van het Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Cadeaus

Van Turnhout: ‘Vorig jaar werden wij zorgmedewerkers als helden gezien. We kregen gebak en andere cadeaus, er werd voor ons geklapt. De ovaties zijn verstomd. Nu staat er beveiliging bij de ingang van de ic.’

Want sommige familieleden wensen zich niet aan de bezoekregeling te houden: twee keer een halfuur voor één persoon per dag. Zij willen vaker, of met meer familieleden, naar hun geliefde aan het beademingsapparaat.

‘Vorig jaar hadden we een heftige, maar achteraf gezien korte piek’, aldus ic-arts Wilting. Toen was bijna alle reguliere zorg afgeschaald: zo’n 80 procent van de normale operaties werd uitgesteld. Daardoor konden extra hulptroepen van andere ziekenhuisafdelingen, maar ook van buiten de zorg, worden gemobiliseerd voor de verzorging van covidpatiënten.

Nu is er vanaf november een hoge ic-bezetting die in de loop van de maanden steeds nijpender is geworden, terwijl de reguliere zorg ‘maar’ 40 procent is afgeschaald. Dat betekent niet alleen veel minder hulptroepen, maar ook extra druk op zorgmedewerkers die nog moe zijn van de eerste golf vorig jaar. Mede daardoor ligt het ziekteverzuim met 9 à 10 procent twee keer zo hoog als normaal. Ook zijn er zorgmedewerkers die vanwege de hoge werkdruk een baan buiten de zorg zoeken.

‘Vorig jaar was onze grootste zorg: zijn er genoeg mondkapjes en beschermende kleding beschikbaar’, zegt verpleegkundige Van Turnhout. ‘Nu is het: hoe lang houden we het nog vol? Ik werk in een reeks van zestien dagen achtereen, met maar één dag vrij. Normaal heb ik als ic-verpleegkundige één patiënt die ik bewaak. Nu zijn het twee à drie patiënten. Je werkt niet alleen harder, ook je taken en verantwoordelijkheden zijn twee keer zo zwaar. Het gaat wel om mensenlevens.’

Nood-ic

Het Tilburgse ziekenhuis, waar eind februari vorig jaar Nederlands eerste coronapatiënt werd binnengebracht, heeft in normale omstandigheden maximaal vier units met elk acht ic-bedden. Door afschaling van de reguliere zorg is in het chirurgisch dagcentrum ‘een nood-ic’ gecreëerd. In totaal heeft het ziekenhuis momenteel 39 ic-bedden, waarvan de helft is bezet met coronapatiënten.

‘We zouden qua materiaal nog kunnen opschalen tot 51 bedden’, aldus intensivist Wilting. ‘Maar qua personeel kunnen we dat niet aan. De rek is eruit.’

Natuurlijk, als patiënt 40 zich opeens aandient op de ic, dan wordt die nog wel geaccepteerd. En er worden ook patiënten verplaatst naar andere ziekenhuizen. Maar die raken ook steeds voller.

Volgens de modellen wordt de piek van de huidige coronagolf volgende maand bereikt. Ic-arts Wilting wordt niet vrolijk van dat vooruitzicht. Hij wil geen paniek zaaien, maar waarschuwt openlijk voor het scenario van code zwart: wanneer ziekenhuizen niet iedere patiënt meer kunnen opnemen.

Medische beschermingsmiddelen op de cohortafdeling van het Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Medische beschermingsmiddelen op de cohortafdeling van het Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

‘Daarvoor zijn gelukkig duidelijke protocollen, tot aan de dobbelsteen aan toe’, aldus Wilting. ‘Want als zorgmedewerker kun je moeilijk nee zeggen tegen iemand die doodziek is. Maar laten we alsjeblieft ver van dat scenario blijven.’

Brandbrief

Samen met intensivisten van de andere Brabantse ziekenhuizen heeft hij dit weekeinde een brandbrief aan coronaminister Hugo de Jonge geschreven. Ze vragen aandacht voor het feit dat ‘de Nederlandse bevolking niet lijkt te beseffen hoe dicht we ons momenteel bevinden bij het moment dat de grens van onze ic-capaciteit bereikt wordt’.

Ze hadden de open brief al een paar weken geleden willen schrijven, zegt Wilting. Want nu lijkt het alsof de ziekenhuizen zich vooral tegen de versoepelingen keren. ‘We zijn niet per se tegen versoepelingen’, aldus de ic-arts.

De verpleging van een coronapatiënt op de cohortafdeling van het Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
De verpleging van een coronapatiënt op de cohortafdeling van het Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

‘Maar we zijn bang dat steeds minder mensen zich aan de regels houden, zoals afstand houden en handen wassen. De zorg piept en kraakt, het personeel is moe, we kunnen er niet veel meer bij hebben. Vorig jaar was iedereen alert op corona, dat besef lijkt helemaal weg.’

De behandeling van coronapatiënten op de ic is grosso modo hetzelfde gebleven. Wel wordt andere medicatie via het infuus gegeven. Vorig jaar was dat een antimalariamiddel, nu twee ontstekingsremmers. Ook de beademing is gefinetuned.

De ligtijd is niet veranderd. De ene patiënt ligt er een paar dagen tot een week, een andere zes weken. De gemiddelde leeftijd is gezakt, maar dat heeft volgens Wilting vooral te maken met het feit dat de meeste oudere mensen gevaccineerd zijn.

De verpleging op de cohortafdeling van het Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis. Beeld ANP
De verpleging op de cohortafdeling van het Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis.Beeld ANP

Leeftijdgenoot

‘We zien nu veel vijftigers en zestigers, maar ook jongere patiënten’, aldus Van Turnhout. ‘Laatst werd ’s nachts een leeftijdgenoot binnengebracht, een vrouw van 37 jaar die ik samen met een arts heb geïntubeerd. Gelukkig was zij na een week zodanig hersteld dat ze de ic kon verlaten.’

Ze ziet ook vaker dan vorig jaar verbazing en verwarring van binnenkomende patiënten. ‘Dan lees je de angst in hun ogen’, aldus de ic-verpleegkundige. ‘Een blik van: ik dacht, dat overkomt me niet. Het kan dus iedereen overkomen.’

Van Turnhout heeft ook eens een man als patiënt behandeld, van wie op dat moment twee broers eveneens op de ic lagen: ‘Die zijn dus bij elkaar op bezoek geweest.’ Intensivist Wilting: ‘Je ziet ook vaker twee generaties in het patiëntenbestand, vader en zoon die tegelijk in het ziekenhuis liggen.’

Rond 20 procent van de coronapatiënten op de ic komt te overlijden. ‘Het idee dat bij veel mensen leeft: ‘Als ik op de ic beland, dan ga ik dood’, dat klopt dus niet. Zo'n 75 procent overleeft het’, aldus Wilting. Maar de overlijdenskans van een coronapatiënt is nog altijd twee keer zo hoog als van andere patiënten op de ic.

Emotioneel

Overlijdens blijven heftig en emotioneel, maar horen bij het vak, zegt Van Turnhout. ‘Sommigen komen acuut ziek binnen en overlijden binnen 48 uur. Anderen liggen wekenlang op de ic, zijn dan helemaal op en overlijden alsnog aan corona.’

Circa dertig coronapatiënten liggen op de gewone ziekenhuisafdeling. Het is gangbare praktijk om patiënten die niet al te ernstig ziek zijn vroegtijdig ‘met zuurstof’ naar huis te sturen. ‘Je ontlast er de ziekenhuiszorg mee’, zegt Wilting. ‘En mensen knappen vaak sneller op in hun eigen omgeving, begeleid door de huisarts. Het mes snijdt aan twee kanten.’

De nachtdienst van de ic-arts zit erop, hij vertrekt vermoeid naar huis. De ic-verpleegkundige trekt beschermende kleding aan en gaat naar haar patiënten. Maandag is nog iemand aan corona overleden, vertelt ze. ‘Ik vergelijk de situatie nu wel eens met een burgeroorlog in Afrika: je weet dat er iets speelt, maar er is nauwelijks aandacht voor’, verzucht ze. ‘De mensen hebben gewoon niet door wat er hier gebeurt.’

Meer over