'Topambtenaar krijgt geen gehoor bij minister'

Als er een paal verzakt in het Twentekanaal, moet de minister dat komen uitleggen. Maar hij kan niet meer verantwoordelijk zijn voor alles....

Jan Hoedeman

'HET TWEEDE kabinet-Kok is niet gediend van ambtelijke adviezen. Als de raad van bestuur van Philips ondergeschikten uitnodigt, wordt er nog naar die mensen geluisterd: wat is uw boodschap? Ambtenaren moeten domweg uitvoeren wat de politiek van hen vraagt.'

Voor Cees Vrins, voorzitter van de Abvakabo, is het geen verrassing dat een aantal secretarissen-generaal (sg's) vorige week in de Volkskrant de stap hebben gezet hun ongenoegen kenbaar te maken over de politiek. Ze zijn het beu de schuld te krijgen van alles wat er politiek misging in het afgelopen roerige parlementaire jaar.

Vrins: 'Het is zeer ongewoon en het betekent dat ze inpandig geen gehoor meer krijgen bij de bewindslieden. Het is begonnen in het eerste paarse kabinet onder minister Dijkstal van Binnenlandse Zaken. Die zette de trend door het primaat van de politiek te heroveren. Een aantal smaakmakers in dit kabinet spant de kroon.' - Wie?

'Premier Kok is er een goed voorbeeld van. Op Algemene Zaken zijn er ambtenaren die een herijking willen van de ministeriële verantwoordelijkheid, maar Kok wil daar gewoon niet aan. De premier houdt die vernieuwing tegen. Het is niet meer van deze tijd, de minister kan niet meer verantwoordelijk zijn voor alles. Als er een paal verzakt in het Twente-kanaal, moet de minister dat komen uitleggen.' - Wat is dan de oplossing?

'De Tweede Kamer moet zich in acht nemen bij het vragenuurtje . En het zou ook weleens kalmer aan kunnen met parlementaire onderzoeken en enquêtes.' - De sg's willen een debat over de ministeriële verantwoordelijkheid tussen de Kamer en het kabinet.

'Ik zou ervoor zijn dat het kabinet een commissie instelt van staatsrechtgeleerden die een nieuwe vorm bedenkt voor de ministeriële verantwoordelijkheid. Het is een anachronisme te denken dat een minister op alles kan worden aangesproken. Het vreemde is dat de Kamer accepteert dat de Rijksluchtvaartdienst op afstand wordt gezet, maar vervolgens het niet pikt als de minister daar geen volledige greep op heeft.' - Als Kok geen zin heeft in dergelijke staatkundige noviteiten, wat gebeurt er dan?

'Dan wordt de kloof tussen ambtenaren en politiek verder verdiept. Topambtenaren zijn ontzettend loyaal, maar zullen hun nek niet meer uitsteken in de richting van hun politieke superieuren. En ministers en staatssecretarissen gaan die ambtelijke apparaten steeds meer wantrouwen. Dat zou vreselijk zijn.'

Meer over