Bellen metonze Duitsland-correspondent

‘Toon in Duitsland is anders: voor cultuur wordt juist veel geld vrijgemaakt’

Met enige jaloezie ziet de Nederlandse cultuursector hoe in Duitsland de portemonnee wordt getrokken, terwijl hier muziek-en theatergezelschappen hun subsidie verliezen en dreigen om te vallen door de coronacrisis. Alleen, vraagt Duitsland-correspondent Sterre Lindhout zich af, voor hoelang nog?

Duitsers demonstreren voor de Brandenburger Tor in Berlijn tegen coronamaatregelen.Beeld Annette Riedl/dpa

Tientallen Nederlandse podiumgezelschappen kregen maandag, midden in de pandemie, te horen dat ze hun subsidies kwijtraken. Gebeurt dat in Duitsland ook?

‘Nee, daar is hiervan geen sprake. Er wordt juist veel geld vrijgemaakt voor cultuur. In juni trok de regering een miljard euro uit om de culturele sector te steunen in deze moeilijke tijd. Dit geld kwam bovenop de noodsteun vanuit de deelstaten; cultuur is vooral de verantwoordelijkheid van de deelstaten. Het brede, diverse culturele landschap, zo benadrukte bondskanselier Merkel, moest ook na de overwinning op de pandemie bestaan.

‘De toon hier is dus duidelijk anders vergeleken met Nederland. De Duitse overheid is vastbesloten om de culturele sector, die zwaar gesubsidieerd is, overeind te houden in deze moeilijke tijden. De boodschap is dat die onmisbaar is voor de samenleving. Maar de vraag is hoelang de Duitse overheid dat gaat volhouden. Het lijkt onwaarschijnlijk dat ze elke paar maanden zulke enorme financiële injecties kunnen geven.

Je verwacht dus problemen voor bepaalde gezelschappen als de pandemie voortduurt?

‘Het Duitse cultuurbeleid verschilt wezenlijk van het Nederlandse, omdat de bandbreedte van instellingen die voor een of andere vorm van overheidssubsidie in aanmerking komen een stuk groter is dan bij ons. In Duitsland heeft nooit een ‘Halbe Zijlstramoment’ plaatsgevonden, waarop heel duidelijk is vastgesteld: deze culturele instellingen komen eventueel in aanmerking voor subsidie en deze niet.

‘Voor de culturele sector is dat erg aangenaam, onder normale omstandigheden. Maar je leest in de kunstbijlage van kranten nu wel waarschuwingen in de trant van: als de gevolgen van het coronavirus nog lang aanhouden móéten de deelstaten en de regering in Berlijn wel kiezen wat ze wel en niet blijven subsidiëren, anders krijgt niemand straks genoeg.

‘De grote theaters en orkesten, die veel subsidies krijgen, zullen het wel overleven. Maar hoe zit het met festivals en kleine gezelschappen? De Bayreuther Festspiele, waar elke zomer de 19de-eeuwse opera’s van Wagner worden opgevoerd, geldt als het summum van de hoge Duitse cultuur, Merkel nam er Rutte twee jaar geleden mee naartoe. Dit jaar gaat het festival niet door, maar de organisatie heeft 15 miljoen euro gekregen om het hoofd boven water te houden. Maar de organisatie waarschuwt: nog zo’n jaar en we zijn failliet.

Hoe kijken de Duitsers aan tegen deze gulle financiële steun voor de culturele sector?

‘Grote kritiek is er niet op deze subsidiestroom, al kan dat ook komen omdat er ook voor andere sectoren veel geld is vrijgemaakt om de klappen van corona op te vangen. Maar meer dan in Nederland, wordt cultuur in Duitsland gezien als belangrijk deel van het dagelijks leven. Toch vindt de culturele sector zelf dat er nog meer geld bij moet, vooral om de vele freelancers te ondersteunen.

‘Wat je wel ziet, is dat aan de rand van de culturele sector klappen zullen vallen. In de herfst zal, nog meer dan nu, de economische schade van de pandemie duidelijk worden. Onder de nachtclubs in Berlijn, die internationaal bekend zijn, gaat een kaalslag plaatsvinden. Bioscopen worden nu ook zwaar getroffen. Daarentegen zijn openluchtbioscopen wel erg in trek. Ik woon in Berlijn en ik wilde er laatst naar eentje gaan. Het was uitverkocht.’

Iets totaal anders: de Duitse kinderen gaan weer naar school. In sommige deelstaten geldt zelfs een mondkapjesplicht. Kinderen met een mondkapje in de klas?

‘In de deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren zijn de scholen maandag weer begonnen. Daar zijn mondkapjes nog niet verplicht, maar de meeste scholen doen het op eigen initiatief wel. In Noordrijn-Westfalen, Sleeswijk-Holstein, Hamburg, Bremen en Berlijn beginnen de scholen volgende week met de lessen. Al deze deelstaten hebben een of andere vorm van mondkapjesplicht, waarbij Hamburg en Noordrijn-Westfalen het strengst zijn. Middelbare scholieren moeten daar ook in het klaslokaal een mondkapje dragen, in de andere deelstaten alleen in de gangen en soms op het schoolplein.’

Terwijl het RIVM niets ziet in mondkapjes, wordt het dragen van mondkapjes in Duitsland nog verder uitgebreid. Was er felle discussie over mondkapjes in de scholen?

‘Nee, al waren er wel gemengde reacties. In Berlijn werd gezegd dat het de lessen zou belemmeren, want een mondkapje zou het contact met de leerlingen beperken. In Noordrijn-Westfalen, waar het virus flink heeft huisgehouden, is er veel begrip voor. Anderen zeiden dat ze begrip hadden voor de ernst van de situatie, maar ze vroegen zich wel af of het dragen van een mondkapje zinvol of nodig was. 

‘Er wordt dan een onderzoek uit Saksen aangehaald waar uit de voorlopige resultaten blijkt dat er weinig besmettingshaarden onder scholen waren. Dat de scholen in Duitsland nu weer opengaan, was geen punt van discussie, al kan dat veranderen nu het aantal besmettingen ook in Duitsland weer stijgt. De druk was groot, onder andere van de politiek, om het onderwijs weer op te pakken. 

‘Hier in Duitsland is het online lesgeven verre van vlekkeloos verlopen, omdat het onderwijs wat digitalisering betreft erg achterloopt op de Europese voorhoede. Des te belangrijker was daarom de belofte dat scholen na de vakantie weer de deuren zouden openen.’

Hoe komt het dat de Duitsers zo’n groot vertrouwen hebben in mondkapjes?

‘De bevolking is al een hele tijd aan ze gewend: in het openbaar vervoer, in winkels, in musea en in de openbare ruimte. Al vroeg in de pandemie werd de Duitsers erop gewezen dat mondkapjes kunnen helpen om verspreiding van het virus tegen te gaan. Als je naar je tafel loopt op een terras, moet je tot je bij je tafel aankomt het mondkapje ophouden.

‘Er zijn tot nu toe geen grote conflicten geweest over mondkapjes, maar de draagplicht wordt ook niet door iedereen even serieus genomen. Je ziet veel mensen die het kapje onder hun kin hebben hangen, wat niet in overeenstemming is met de hygiënevoorschriften voor het dragen van zo’n masker.  

‘In winkels wordt er ook streng op gelet dat je er eentje draagt. Soms vergeet ik weleens een mondkapje op te doen als ik een winkel binnenloop. Dat wordt je meteen erop gewezen dat je in overtreding bent. Onlangs bleek overigens uit een onderzoek dat er in Berlijn zo’n 30 duizend mondkapjesovertredingen waren geweest. Het gevolg was dat er nu veel strenger op wordt toegezien dat de mensen een mondkapje dragen.’  

Meer over