Tokyo is slechts voorproefje van wat komen kan

De aanslag met gifgas in Tokyo toont aan dat extremisten steeds onberekenbaarder worden, maar tegelijkertijd over steeds gevaarlijker wapens beschikken, aldus Martin Woollacott....

MARTIN WOOLACOTT

NET nu een algemeen verbod op het gebruik van chemische wapens bij oorlogvoering binnen handbereik is, dreigen ze opnieuw op het toneel te verschijnen als instrument in handen van ontspoorde groepen en individuen. Als de aanslag met zenuwgas in Tokyo een voorbode is van wat de toekomst ons gaat brengen, ziet het er erg somber uit.

Terroristen die de hand weten te leggen op massavernietigingswapens is een nachtmerrie van velen. De vraag is echter of daarvan in Tokyo sprake is. Het zou kunnen zijn dat deze aanslag ons juist wegvoert van de relatief rationele wereld van terroristen, opstandelingen, seperatisten en coupplegers, naar de irrationele wereld van gewapende sektes en gestoorde individuen die een apocaliptisch protest willen laten horen.

Dergelijke groepen of individuen streven vaak doelen na die onhaalbaar zijn, niet onderhandelbaar en zelfs niet te begrijpen. De kans bestaat dat zij de beperkingen aan het gebruik van geweld om hun doel te bereiken, steeds verder uit het oog verliezen. Beperkingen die tot nu toe zelfs door de meest gewelddadige bewegingen in acht werden genomen.

Het ligt voor de hand dat extremisten gebruik maken van de laatste ontwikkelingen op het gebied van militaire technologie. Door extremisten toegepaste methoden hebben altijd gelijke tred gehouden met de ontwikkeling van kleine wapens en explosieven. Het verschil tussen Semtex en Sarin is dat men met het een meer vertrouwd is dan met het ander.

Het is slechts een kwestie van gewenning waardoor een wapen dat iemand laat stikken, gruwelijker lijkt dan een wapen dat iemand de lucht in blaast. Dat neemt niet weg dat een verbod op een bepaalde categorie wapens op zichzelf nastrevenswaardig is.

Geweld is óók een manier van onderhandelen. Hoe verwerpelijk veel van hun aanslagen ook waren, de activiteiten van traditionele extremistische groepen als de IRA en de ETA in Europa of El Fatah in het Midden-Oosten, hadden altijd een zekere relatie met het te bereiken doel. Los van welke morele overweging dan ook, beseffen dergelijke groeperingen dat bepaalde vormen van geweld juist datgene zou vernietigen waar ze voor vechten.

Een extremistische beweging die uit is op het scheppen van een eigen staat in Europa, zoals de ETA, zou met het gebruik van massavernietigingswapens in Madrid weinig kunnen bereiken. Dat zou een wraakactie op dezelfde schaal uitlokken. En hoe zou een staat die tot dergelijke daden in staat is, een plaats kunnen verwerven temidden van de andere Europese staten?

Om dezelfde reden is de veel geuite vrees voor een IRA-aanslag op de Kanaaltunnel minder reëel dan men, voor de totstandkoming van de wapenstilstand, vaak aannam. Het zou een te zware slag zijn voor Groot-Brittannië, voor Frankrijk en voor Europa om welk doel dan ook te kunnen dienen. We durven zelfs te beweren dat een dergelijke aanslag ook voor de meest gewelddadige IRA-aanhanger moreel niet meer te rechtvaardigen zou zijn.

Wat betreft de PLO was duidelijk dat, hoezeer ook het Westen in de greep was van de angst voor kapingen en aanslagen, zij wist dat bepaalde grenzen niet konden worden overschreden. In het andere geval zou men onherroepelijk de steun van de publieke opinie voor de Palestijnse zaak verliezen en zou de kans betrokken te worden bij een door Amerika gesteunde vredesregeling zijn verkeken.

VOLGENS sommige deskundigen is het moment dichtbij dat we ons het tijdperk van de PLO- en IRA-acties zullen herinneren als een periode waarin de wereld relatief overzichtelijk en veilig was.

Marvin J. Cetron, onder wiens leiding onlangs een rapport over terrorisme werd opgesteld voor het Amerikaanse ministerie van Defensie, voorspelde in de International Herald Tribune dat we spoedig te maken zullen krijgen met 'superterroristen' die de beschikking hebben over nucleaire, chemische en biologische wapens en bereid zullen zijn deze te gebruiken.

Zij zullen worden gedreven door etnische en religieuze haat en hun doel is 'niet het verwerven van de politieke macht, maar de totale vernietiging van hun vijand.' Hij achtte het waarschijnlijk dat dergelijke terroristen binnen afzienbare tijd, wellicht in de komende vijf jaar, een aanval op de VS zouden uitvoeren. Cetron lijkt hierbij vooral te denken aan islamitische fundamentalisten.

De fundamentalisten zouden echter wel eens gevoeliger kunnen zijn voor morele argumenten en kansberekingen dan velen op dit moment in het Westen geneigd zijn te geloven. Een veel groter gevaar lijkt uit te gaan van de opkomst van allerlei sektes die zich compromisloos afkeren van de maatschappij. Het is niet uitgesloten dat zij, wanneer zij zich bedreigd voelen, hun toevlucht zullen nemen tot verschrikkelijke wapens, zoals gebeurde met de Branche Davidians in Waco, Texas.

Tegelijkertijd groeit het aantal dood en verderf zaaiende personen die in hun eentje ergens tegen protesteren. Dergelijke figuren hebben doorgaans alleen de beschikking over automatische wapens, maar het is niet uitgesloten dat zij op een gegeven moment ook de hand weten te leggen op veel en veel ergere wapens.

Als zulke groepen of individuen geen rationeel doel nastreven en van de ene op de andere dag uit het niets opstaan, kunnen zij een groter gevaar gaan vormen dan de gevestigde bewegingen, die contacten hebben met hun tegenstanders en soms zelfs gemeenschappelijke belangen.

We zijn het moment dat een verbod of beperking van nucleaire, chemische of bacteriologische wapens een dergelijk scenario nog kan voorkomen, reeds gepasseerd. Verschillende wapentechnieken zijn zo gemeengoed geworden dat zelfs wanneer het gebruik ervan door militairen nu zou worden gestaakt, er altijd nog de mogelijkheid bestaat dat extremisten hun toevlucht nemen tot zelfgemaakte versies.

DERGELIJKE wapens zijn voor gebruik door staten nutteloos, evenals voor 'rationele' extremistische bewegingen. Maar zij kunnen rampzalige gevolgen hebben in de handen van sektes, radicale afsplitsingen van terroristische organisaties of individuen.

Het is de combinatie van een gewelddadige groep of individu zonder rationele eisen en zonder het doel te komen tot onderhandelingen met een staat of regering, maar die over tot nu onbereikbare middelen tot vernietiging beschikken, die zo bedreigend is.

Martin Woollacott is redacteur van The Guardian.

The Guardian/de Volkskrant

Meer over