Toi, toi, toi

Op een industrieterrein in Amsterdam-West staat de kraamkamer van de Nederlandse musical: studio Focus. De repetities van `Aida' zijn net begonnen, `Titanic' is bijna klaar....

Krentenbol in de ene hand, kopje koffie in de andere, kwart over elf `s ochtends. Rob van de Meeberg komt de studio binnen. Ruim een uur is de repetitie al aan de gang. `Hoe gaat het?', fluistert uitvoerend producent David Eavis met zwaar Amerikaans accent. Van de Meeberg: `Ik ben vanochtend bij de fysiotherapeut geweest. Ik kon helemaal niet meer bukken. Mijn vrouw moest me mijn schoenen aantrekken.'

Het is broeierig in het repetitielokaal – de airco staat uit, maakt te veel herrie. En Van de Meeberg heeft last van zijn rug. Staan en lopen gaat nog wel. Maar zitten en autorijden. . . `Het zal de stress wel zijn.' Twee weken is de cast van Grace nu aan het repeteren, 25 oktober gaat de musical over Grace Kelly in wereldpremière in het speciaal ervoor gebouwde Maastertheater aan de Arena Boulevard.

Van de Meeberg speelt Alfred Hitchcock, een van de hoofdrollen. `Ik doe hem vijf keer in de week, Frits twee keer.' En hij wijst naar Frits Lambrechts die drukdoend door de zaal loopt, op de imaginaire set waar de jonge Grace Kelly en haar droomprins en echtgenoot Rainier van Monaco worden gefilmd. Door een jongen met een kartonnen camera. 'We schrijven Monaco 1956. Actie!', roept Lambrechts.

Voor deze keer worden de twee hoofdrollen even gespeeld door twee willekeurige acteurs uit de cast. `Eigenlijk ben ik de moeder van Grace, maar Joke de Kruijf is even kostuums aan het passen', zegt Anouk van Kooijk. Ernst Daniël Smid is in Hilversum om een demo op te nemen.

Frits Lambrechts – leesbril op, tekst in de hand – begint: `Mag ik mij even voorstellen, mijn naam is Alfred Hitchcock. Vanavond laat ik u een film zien die ik altijd heb willen maken, maar nooit kon maken. Grace Kelly was zo'n mooie vrouw, dat ze het slechte in iedere man naar boven haalde. Eenvoudig meisje uit Philadelphia, dochter van een aannemer, werd een van de grote filmsterren van deze eeuw. En of dat nog niet genoeg was, trouwde ze ook nog met een echte prins.'

Af en toe hapert hij nog. Achter de piano zit componist Cy Coleman (`wereldberoemd', `heeft songs geschreven voor Frank Sinatra en Barbara Streisand'). Hij brengt voortdurend kleine veranderingen aan in de muziek. Choreografe Patricia Birch (van de film Grease, 'een hele grote naam') is bezig met de mise en scene van het begin van de nieuwe musical. Ze heeft haar zonnebril op en beveelt wat aanwijzingen.

`Als ik Peter zeg, loop jij naar de overkant van het podium.' Rechtsvoor staat acteur Peter Rombouts met een decorstuk (een houten deuropening) op wieltjes gehoorzaam te wachten. 'En jij, Miss klerenrek, what's your name again? Michelle. Jij moet iets verder doorlopen, anders sta je met het kledingrek voor Frits. OK? From the very beginning now.'

Onhandig

Een paar minuutjes lopen, in een ander gebouw, is regisseur, Frans Weisz aan het werk met een groepje dansers. Een beetje onhandig is het wel, vindt iedereen van Grace, dat niet alles bij elkaar zit. Maar het kon nu eenmaal niet anders. Wegens de drukte in Focus.

Op een bord bij de ingang van het studiocomplex staat met viltstift wie waar repeteert. Deze week is de nieuwste Van den Ende-musical Aida begonnen met repetities, in studio 9, 14, 17, 18 en 22. De andere grote productie Titanic zit in 7 en 3. Maar er zijn ook kleinere producties.

In studio 10 en 15 is de acht man tellende cast van Jeans sinds twee weken bezig met zijn nieuwe dans- en muziektheatershow. En cabaretgroep Crème fraîche, vier man, heeft studio 16 gereserveerd, al in het voorjaar. `Omdat het aan het begin van het seizoen altijd heel snel helemaal vol zit.'

'We komen hier al jaren, altijd in hetzelfde zaaltje', zegt John Schleipen van Crème fraîche. `Vroeger kregen we zelfs de code en de sleutel, als we als laatste weggingen.'

Focus is een begrip, voor musicalartiesten, theater- en showbizzsterren. Het studiocomplex op een industrieterrein in Amsterdam- West is de plek waar acteurs, dansers en zangers zich de weken voor de première in het zweet werken. Waar hun show, sketch of liedje vórm krijgt. Waar danspasjes worden ingestudeerd, teksten worden geleerd, waar de scènes met een enkele stoel of bank als decor en in vrijetijdskleding worden gespeeld, en waar liedjes staand bij de vleugel, zonder orkest worden gezongen.

Joop van den Ende is een van de grotere klanten; La (Karin) Bloemen houdt er kantoor, en Candy Dulfer; René Froger, Marco Borsato en Acda & De Munnik zijn er kind aan huis. Maar ook: The Stones, toen ze in 1995 en '99 in Nederland waren, vertelt commercieel manager Henk van der Lely trots.

Samen met Piet Meekel richtte hij in 1976 Focus op, aanvankelijk alleen als verhuurbedrijf van licht en geluid. Nog steeds verzorgt het bedrijf licht en geluid van allerlei dance-evenementen (Sensation), popconcerten en festivals (Uit-markt). Zijn studio's noemt Van der Lely het liefst een 'geboortegrot'.

`Dit wilde ik je laten zien', zegt hij na een rondleiding. `Hier gaat het om.' Hij staat in de kantine bij een affiche van Op zoek naar meneer Green, de voorstelling van John Kraaijkamp en Dirk Zeelenberg. Op het affiche staat een krabbel: `Bij Focus ontstaat het. Bedankt.' Afzender: 'Kraai' en `Dirk'.

Hausse

Het aankomende seizoen zijn er in heel Nederland een stuk of twintig musicals te zien. Van deze hausse is in Focus, kraamkamer van de musical, alles te merken. Onlangs werden de grote Van den Ende- producties Rent, Saturday Night Fever en Rex er gerepeteerd, evenals Diana en Nijntje van producent Jacques Senf. En binnenkort komt Melody Musical Productions (onder anderen van Boy Band) weer voor de repetities van A Chorus Line.

De gangen hangen vol met oude affiches, van West Side Story, Oliver!, Annie, de musical, Anatevka, Miss Saigon. Op de ene muur zijn de lege rode stoelen van Carré geprint, op de andere het rode, veelbelovende gesloten doek gezien vanaf het toneel. Van der Lely: `Dat is toch waar de meeste mensen die hier komen van dromen.'

De sfeer in het gebouw is af en toe net als in Fame. Vooral in de gangen. Iedereen is uitgelaten. Waar deuren opengaan, klinkt muziek. Hier en daar gaat een zanger al toonladders neuriënd naar de wc. Dansers huppelen of rennen langs, ontbloot bovenlijf, handdoek om de nek. In de kantine worden benen gestretcht. Collega's vallen elkaar om het minste of geringste in de armen. Simpele gesprekken worden complete toneelstukjes.

`A-i-i-da! A-i-i-da!' Zingend verdwijnt actrice Laurie Reijs (uit het ensemble) met een halfopen paarse jurk de kostuumkamer in. Tussen de kledingrekken en paspoppen staat ze even later voor de spiegel. De lange jurk blijkt die van een `palace servant'. Twee vrouwen zitten gehurkt en zomen de jurk aan de onderkant met grove steken om. Vijftig kostuums zijn er in drie dagen al gepast om verder op maat te worden gemaakt door kleermakers in Engeland. Over drie weken moeten alle 240 kostuums klaar zijn.

Het is hectisch in studio 9, vanwaar de productie van Aida wordt gecoördineerd. Mobiele en gewone telefoons piepen door elkaar. Het is de vierde repetitiedag en voor de eerste week zijn alle 'belangrijke' Amerikanen en Engelsen ingevlogen: regisseur Robert Falls, muzikaal leider Paul Bogaev, choreograaf Wayne Cilento, decor- en kostuumontwerper Bob Crowley.

In studio 21 is de allereerste spelles aan de gang. Het is allemaal nog een beetje behelpen. Op houten kisten, die steigers moeten voorstellen staat Frans van Deursen met een stok in zijn hand – `in wezen een prachtige staf met een geheim zwaard erin'. Terwijl hij vechttechniek van `gevechtsregisseur' Rick Sordelet krijgt, plakken twee mannen van de techniek strips tape op de vloer, om aan te geven waar de denkbeeldige decorstukken staan.

Het gaat om scène 8, de havenscène, waarin Aida's vader in een roeibootje wegvlucht. Op een pianokruk zit Felix Burleson (de vader van Aida), middenin een bootvormig stuk karton. Terwijl Carolina Dijkhuizen (alternate Aida) achterblijft op de `kade', in de armen van 'Radames', dribbelt Burleson weg. De kruk en het `bootje' over de grond slepend, struikelt hij over het karton. Dijkhuizen schiet in de lach, en met haar de hele groep.

Tony

Op Broadway is Aida met vier Tony Awards al anderhalf jaar een succes; 21 oktober gaat de Disneg-musical in het Scheveningse Circustheater in première. Bastiaan Ragas (30) denkt er voorlopig nog maar niet te veel aan. Alle `cliché-dromen' dat hij op het toneel staat en zijn tekst is vergeten, heeft hij al gehad. Ragas speelt de hoofdrol van de Egyptische legerkapitein Madames. De meeste teksten en melodieën kent hij al. `Maar het is alsof ik een beitel en een steen heb, en nu moet leren beeldhouwen. De komende tijd moet ik me gaan openstellen voor de regisseur: leer het me maar. Alle emoties moet ik doorgaan.'

De voormalig leadzanger van de jongensgroep Caught in the Act en soapster in Duitsland is eigenlijk een vreemde in de musicalwereld – hij had er ook nooit zoveel mee. Totdat hij werd gevraagd auditie te doen en de muziek hoorde. 'Het is net als de pop-rockmuziek van Billy Joel enzo.' Heel anders dan Verdi dus.

Aida speelt zich af in het Egypte van de farao's. Antje Monteiro (32) speelt Amneris, de dochter van de farao met wie Radames moet trouwen terwijl hij eigenlijk smoorverliefd is op de beeldschone slavin Aida, uit het vijandelijke buurland Nubië, gespeeld door Chaira Borderslee (25). In juni werd Borderslee op een extra auditie in New York gekozen voor de rol van Aida. (De andere twee kanshebbers Carolina Dijkhuizen en Leona Philippo zijn nu alternates voor de titelrol.)

De hele zomer heeft Borderslee naar het `grote avontuur' toegewerkt. `Ik heb zang-, acteer-, spraaklessen gevolgd, ben veel naar de sportschool geweest – allemaal in een rustig tempo'. En vanaf nu wordt het Aida voor Aida na.'

Zoals zoveel musicalacteurs die in Focus rondlopen, volgde Borderslee de HBO-opleiding van Lucia Marthas in de Amsterdamse Pijp. Eerder speelde ze wel rollen in West Side Story en Fame, maar nu moet ze zeven voorstellingen per week tweeënhalf uur bijna onophoudelijk op het podium staan. Nee, ze ziet er niet tegenop. `Dit is mijn passie.'

Scheepsjongen

Titanic is deze week voor het laatst in Focus. Tijdens de repetities is het vooral een kwestie van de puntjes op de i. `Raak hem op dat moment maar aan, Bert', zegt regisseur Eddy Habbema. `Ja dat voelt ook zo', zegt Bert Simhoffer, die kapitein Smith speelt, `maar ik wilde niet als pedofiel de geschiedenis in gaan.' Iedereen lacht. Dan speelt hij de ontroerende scène met de veertienjarige scheepsjongen Edward opnieuw. `Wow, dit klopt', fluistert Habbema bewonderend. `Potverdorie, als een bus.'

Op 6 september is de eerste try-out van Titanic in 't Spant in Bussum. `Eigenlijk zouden we al een week in het theater hebben moeten repeteren. Maar het decor was nog niet helemaal klaar', vertelt Annick Boer, die de hoofdrol van Alice Beane speelt, `een tweedeklas-passagier die heel graag bij de eerste klas wil horen'.

Tegelijk met de technici en het Focus personeel zit de cast van Titanic met Danny de Munk, Tony Neef en Hugo Haenen te eten. Voor hen is een belangrijk moment in de repetitietijd aangebroken. Ze hebben zo sitzprobe, vertelt acteur Sebastiano Zafarana. 'We gaan voor het eerst met orkest spelen.'

Een meisje komt langs met een A4-tje met een foto van Joop van den Ende in oranje met wit gestreepte reddingsband. Alle spelers moeten hun handtekening erop zetten, als bedankje. `Zondag hadden we de eerste doorloop. En Joop kwam kijken', zegt speler Norman van Huut. `Dat is altijd wel een officieel moment. Hij is toch de baas. Uit persoonlijke naam geeft hij nu een etentje voor de hele cast. Vandaar.'

Het is een klein wereldje. Veel acteurs zijn al vaker in Focus geweest en kennen elkaar van andere producties. Hugo Haenen speelde bijvoorbeeld tot voor kort nog in 42nd Street.

In studio 7 zit het orkest al klaar. In de gang rookt Tony Neef nog even een sigaretje. Het hele productieteam zit langs de kant. 'Toi toi toi, veel plezier', wenst muzikaal leider en dirigent Jules van Hessen iedereen toe. En dan begint het. Met vingers in de oren of met de handen voor de mond wordt er gezongen. Na een goede uithaal of een zuivere hoge toon, klappen ze voor elkaar.

Bikkelen

'Grace is niet te vergelijken met producties als Aida en Titanic, die zo van Broadway worden gekopieerd.' Frits Lambrechts en Ernst Daniël Smid hebben een onderonsje in de kantine. Smid: 'Grace is een heel nieuw stuk. Bij ons is het niet zo dat de tekst en de muziek al bestaan en dat wij die alleen nog maar in hoeven te studeren. De teksten veranderen elke dag nog, en steeds zijn de composities weer anders. Bikkelen hoor.'

Hoe langer ze erover praten, hoe enthousiaster ze worden. Smid: '26 Jaar jong was Grace toen ze trouwde met mij, Prins Rainier. Als staatscadeautje werd ze vanuit Amerika met een vette boot naar Monaco gebracht. Maar wist dat wijffie wel waar ze aan begon? Beseft Máxima wel wat er op haar afkomt?'

Lambrechts: 'Op de première hopen we Máxima en Willem Alexander te mogen ontvangen.'

Smid: 'Het heeft iets van geuzenwerk. Wij hebben het gevoel dat wij hier in een uit de kluiten gewassen garage op een industrieterrein een wereldproductie aan het maken zijn.'

Lambrechts: 'Ja, en hierna willen we naar Amerika, hè? En naar Taiwan.'

Meer over