Toespraak moet moslims met VS verzoenen

President Obama houdt vandaag in Caïro zijn toespraak tot de islamitische wereld. Een omstreden plan, vinden Arabische commentatoren...

CaÏro De hete, stoffige en volle Egyptische hoofdstad is wel wat chaos gewend. Het verkeer in het centrum van de ruim 18 miljoen mensen tellende metropool zit altijd muurvast. Dus moet er heel wat aan de hand zijn als taxichauffeurs laten weten dat ze vandaag niet de stad ingaan. De aanwezigheid van de Amerikaanse president Barack Obama zal Caïro volgens hen pas echt verlammen.

De nog relatief nieuwe president heeft de stad uitgekozen voor zijn langverwachte toespraak tot de islamitische wereld, om de Amerikaanse relaties met die wereldreligie te repareren. Hoewel er onder mensenrechtenactivisten en opposanten is gemord over die keuze, zijn de meeste Caïrenen toch trots dat ze uitverkoren zijn.

‘Ik was aanvankelijk helemaal niet blij dat Obama in een dictatuur als de onze zo’n toespraak zou houden’, zegt mensenrechtenadvocaat Gamal Eid in zijn kantoor. ‘Maar toen besefte ik dat alle andere Arabische regimes minstens zo slecht zijn.’

Hij vreest wel dat de autocratische Egyptische president Hosni Mubarak de aanwezigheid van Obama zal uitleggen als een steunbetuiging. Als Obama echter niet van plan is serieus actie te ondernemen op het gebied van democratie en mensenrechten, kan hij volgens Eid maar beter zijn mond daarover houden. ‘We hebben al zo vaak beloftes gehoord die niet zijn nagekomen.’

Het idee van een toespraak ‘tot de islamitische wereld’ is omstreden onder Arabische en islamitische commentatoren. Ten eerste lijkt Obama de islam daarmee af te schilderen als monolithisch en hanteert hij eenzelfde soort definitie als de ideologen van Al Qaida, wordt gezegd. Bovendien is de keuze voor een Arabische hoofdstad als Caïro omstreden, omdat de meeste moslims niet Arabisch zijn.

Eid wimpelt die bezwaren weg, want: ‘De meeste problemen spelen in de Arabische wereld, zoals Palestina.’ In Caïro wordt nauwelijks gerept over grote kwesties als de invasie van Irak of Afghanistan.

Obama houdt zijn rede aan de universiteit van Caïro, een symbolische keuze, omdat dit een seculiere instelling is die vroeger het toneel was van demonstraties tegen de VS. Hoewel de toespraak is gericht tot de islamitische wereld, vermijdt de Amerikaanse president de Al-Azhar universiteit, traditioneel een centrum van de soennitische islam.

Sjeik Mohammed Abdel Monem al-Berry, het hoofd van het islamitische studiecentrum aan Al-Azhar en leider van een conservatieve groep leraren, is bereid naar Obama te luisteren. ‘Maar acties zijn belangrijker dan woorden.’

Hij zegt dat veel moslims teleurgesteld zijn in de VS omwille van de Amerikaanse steun voor Israël, de mensenrechtenschendingen in de Iraakse gevangenis Abu Ghraib en de gevangenhouding van moslims in Guantánamo. Een van zijn belangrijkste eisen is de vrijlating en repatriëring naar Egypte van Omar Abdel Rahman, een blinde sjeik die in de VS veroordeeld is voor het beramen van aanslagen.

In Caïro logeert Obama in het oude paleis van Gamal Abdel Nasser, de president onder wie Egypte het politieke centrum van de Arabische wereld was. In de straten rond het paleis, in het vervallen oosten van de stad, zijn nieuwe bomen geplant, zijn de muren langs de weg geschilderd en het wegdek gerepareerd.

Meer over