Toegankelijke zelfmaakdrug is de nieuwe heroïne

Ghb staat bekend als de 'partydrug', maar het is eigenlijk een gemeen, zwaar verslavend middel. Dat blijkt wel uit de fout die de kliniek maakte met Antoine Roks.

MAUD EFFTING

Het is één dag voor Kerst, 24 december 2012, als Pauw Roks een telefoontje krijgt. Van een vriendin hoort hij het bericht waar hij al dagen bang voor is: de politie heeft zijn zoon gevonden. Ze hebben de deur van de woning ingeslagen, de boel opengebroken en zijn bij hem binnengevallen. Daar zagen ze zijn lichaam liggen. Op de bank bij een vriend uit de afkickkliniek.

En nu is hij dood. Zijn zoon, Antoine Roks, 26 jaar. Overleden aan een overdosis ghb, de 'partydrug' die al jaren in opkomst is.

Na dit bericht aarzelt zijn vader niet lang. Hij pakt zijn telefoon en belt de eerste geneeskundige van Novadic-Kentron, de verslavingsinstelling die Antoine tot vijf dagen voor zijn dood behandelde. Hij is emotioneel. Als ouders hebben ze de kliniek al zo vaak gewaarschuwd voor dit scenario. En nu is het te laat.

'Ik zei tegen hem: nou, u heeft het voor elkaar hoor, mijn zoon is dood. Hij antwoordde: kunt u over 10 minuten terugbellen? Ik ben even bezig met een patiënt.'

~

Na zijn overlijden hebben zijn ouders Antoine nooit meer mogen zien; in het huis waar hij lag, stond de verwarming op de hoogste stand. 'Toen ze hem vonden was hij al 36 uur dood', zegt zijn vader. In de dagen daarvoor heeft hij wanhopig naar hem gezocht. 'We hebben overal naar toe gebeld, hotels, vakantiehuisjes, alles.' Tevergeefs.

Antoine Roks is een zachtaardige, behulpzame jongen uit Brabant. Een getalenteerde plaatwerker, die rond zijn achttiende in het uitgaansleven in aanraking komt met ghb. Een tijd denkt hij dat hij niet verslaafd zal raken. Zijn gebruik houdt hij zo lang mogelijk verborgen. Het lijkt zo goed te gaan: hij heeft een vriendin, houdt van hard werken, is een vakman. Maar de 'G' laat hem niet los. In 'dopjes' drinkt hij om de paar uur een dosis van het spul.

Zijn verhaal heeft te maken met het onvermogen van klinieken om met ghb-verslaafden om te gaan. 'Ghb is de nieuwe heroïne', zegt bestuurslid Roel Hermanides van Novadic-Kentron. 'Het is zeer verslavend en er is veel terugval. Er zijn nog niet veel methoden om ghb-verslaving op lange termijn te beteugelen.' Ook de dosering komt nauw: als gebruikers te veel nemen, gaan ze 'out' en kunnen ze in coma raken. Soms liggen ze schuimbekkend en stuiptrekkend op de grond.

'Behandelaars zitten soms met hun handen in het haar', zegt hoogleraar verslavingszorg Cor de Jong. 'Ghb-verslaafde patiënten zien vaak niet in dat ze ziek zijn. Ook al belanden ze in coma op de Spoedeisende Hulp, daarna komen ze er rustig nog twaalf, dertien keer terug. Binnen drie maanden na afkicken is 70 procent weer aan het gebruiken. Dat is veel meer dan bij alcohol.'

~

Maar Antoine's verhaal gaat ook over de fouten die zijn gemaakt door de kliniek. Vijf dagen voor zijn dood is hij opgenomen bij Novadic-Kentron, een grote Brabantse verslavingsinstelling die beweert een 'unieke' aanpak te hebben voor ghb-verslaving. Hij zit er gedwongen; dat gebeurt als patiënten een gevaar vormen voor zichzelf.

'In een paar maanden tijd', zegt zijn vader, 'is hij zo'n 25 keer in coma of in comateuze toestand in het ziekenhuis beland. Zodra hij werd ontslagen uit de kliniek, zagen we dat hij weer grote hoeveelheden ghb ging gebruiken. Dan werd hij door voorbijgangers weer bewusteloos gevonden en naar het ziekenhuis gebracht.'

Begin 2012 probeert zijn zoon zelfmoord te plegen, maar hij wordt net op tijd gevonden. Ruim een half jaar gebeurt het weer: in september 2012 springt hij onder invloed van ghb van een viaduct, vijf dagen na ontslag bij Novadic-Kentron.

'Toen hij wakker werd op de intensive care zei hij: het viaduct was niet hoog genoeg', zegt Roks. 'We waren ten einde raad. Elke keer als we hoorden dat ze hem weg wilden sturen, zeiden we tegen de kliniek: kijk in zijn dossier, het is overduidelijk wat er gaat gebeuren, houd hem alsjeblieft vast. Hij is een gevaar voor zichzelf. Maar er werd niets gedaan.'

'De psychiater vond elke keer dat het wel weer kon. Onze zoon kon ongelooflijk goed manipuleren. Als hij een paar dagen niet had gebruikt, was hij zo helder en zo fit als ik weet niet wat. Dan had hij de prachtigste verhalen. Dat hij een woning had geregeld, dat hij clean zou blijven. Maar het enige wat hij wilde, was gebruiken. Dat zeiden we ook, maar niemand luisterde. Eenmaal buiten viel hij meteen terug.'

Soms liep Antoine zelf weg uit de kliniek. 'Daar moesten we dan achter komen doordat het ziekenhuis ons belde dat hij bewusteloos was binnengebracht. Toen onze contactpersoon naar Novadic-Kentron belde, zeiden ze geen idee te hebben waar hij was.'

Op 17 december zit Antoine opnieuw via een gedwongen opname in de kliniek, als de psychiater besluit hem naar huis te sturen. Hij is 'stabiel' en er is 'geen sprake meer van een acuut gevaar'. Antoine wil clean blijven en is in staat om 'wilsbekwame' keuzen te maken, schrijft hij.

Diezelfde dag zet Roks zijn computer aan. 'Via de e-mail zag ik dat hij in Duitsland een fles gbl had besteld, de grondstof van ghb. Toen we de kliniek belden dat ze hem moesten vasthouden, zeiden ze: dan moet u de politie maar bellen, de kans dat iemand weer gaat gebruiken bestaat natuurlijk altijd.'

'Een dag later lag hij alweer bewusteloos in het ziekenhuis', zegt zijn vader. 'En de dag daarna weer.'

~

'De meeste klinieken laten ghb-verslaafden tien dagen lang in de detox en dan laten ze hen weer gaan', zegt Marian Talboom van Moedige Moeders in Rucphen, een organisatie die ouders van verslaafden helpt. 'Maar dat is niet genoeg. Je moet hen acht weken opsluiten, zonder telefoon, zonder internet, zonder contacten. Alleen dan kunnen ze geen drugs bestellen en kun je een behandeling beginnen.' Ze zegt in overleg te zijn over dergelijke maatregelen.

Klinieken hebben grote moeite om iets te doen aan de terugval van ghb-verslaafde patiënten, zegt hoogleraar verslavingszorg Cor de Jong. 'Je moet natuurlijk wel een programma aanbieden na het afkicken. Het komt nogal eens voor dat er na het detoxen gewoon niets gebeurt.'

Vijf dagen na het besluit van de psychiater is het voorgoed te laat.

'Mijn zoon', zegt Roks, 'was een moeilijke patiënt, maar hij is behandeld als een dossier. Zodra hij was overleden, kon het dossier in de kast en was het tijd voor het volgende dossier. Iedereen stuurde elkaar e-mails, ze waren van alles aan het doen, maar niemand deed echt iets aan hem. Tot op de dag van vandaag heb ik van niemand uit de kliniek echt medeleven gehad - alleen koele tekst.'

Beoordelingsfout

Afkickkliniek Novadic-Kentron is door het medisch tuchtcollege op de vingers getikt na de zelfmoord van de 26-jarige ghb-verslaafde Antoine Roks. Volgens het tuchtcollege stuurde de kliniek hem na een dwangopname onterecht weg.

De eerste geneeskundige van Novadic-Kentron krijgt hiervoor een waarschuwing. Volgens het tuchtcollege blijkt uit het dossier 'overduidelijk' dat 'de zoon na ontslag uit de inrichting of het ziekenhuis telkens terugviel en dan dermate grote hoeveelheden ghb en alcohol gebruikte dat dit de conclusie rechtvaardigt dat er sprake was van verslaving'. De psychiater nam een 'onjuiste beslissing' door het ontslag goed te keuren.

Twee aangeklaagde psychiaters werden niet ontvankelijk verklaard. De een zegt dat hij op vakantie was, de ander stelt dat het zijn laatste werkdag was.

Bestuurder Roel Hermanides van Novadic-Kentron zegt in een reactie aanvankelijk dat er geen fouten zijn gemaakt. 'De vraag is hoe zwaar je moet wegen dat iemand opnieuw gaat gebruiken. Wij konden toen nog niet zo goed inschatten wanneer patiënten terugvielen. Bovendien kwam de ghb toen gewoon de kliniek in. De vraag is of een opname dan de goede weg is om de verslaving te stoppen.'

Een uur later belt hij terug: 'Het is wel degelijk een beoordelingsfout van de psychiater geweest. Wij hebben hem mede om deze reden ontslagen. We vinden het heel jammer hoe dit is verlopen en we zijn nu terughoudender met het opleggen van dwangopnames.' Over het telefoongesprek na de dood van zijn zoon zegt hij dat de eerste geneeskundige niet zou hebben begrepen dat de zoon was overleden.

Ghb: sinds 2011 een harddrug

Ghb, gamma-hydroxyboterzuur, is een narcosemiddel dat al jaren in opkomst is als drug. Sinds 2011 is het een harddrug. Verslaafden nemen het om de paar uur, anders krijgen ze ontwenningsverschijnselen.

Het is gemakkelijk zelf te maken en recepten staan overal op internet. De bestanddelen: velgenreiniger gbl, gootsteenontstopper en gedestilleerd water. Deze zijn relatief makkelijk verkrijgbaar: bij de drogist, bij de supermarkt, via internet - al werd de gbl-verkoop op internet onlangs wel aan banden gelegd.

Van ghb is niet veel nodig: gebruikers nemen kleine flesjes. Sommigen drinken alleen gbl, dat door het lichaam wordt omgezet in ghb. Hiervoor zijn slechts 'dopjes' nodig.

Het Trimbos-instituut maakt zich zorgen over ghb. 'De aantallen verslaafden zijn niet eens zo groot', zegt onderzoeker Daan van der Gouwe. 'Maar het gaat wel vaak mis.' In 2012 werden 13 doden door ghb-gebruik geregistreerd. 'De zucht naar ghb is sterker dan bij veel andere middelen', zegt hij. 'In dat opzicht is het vergelijkbaar met heroïne. Het is opvallend hoe achteloos mensen ghb nemen.' Veel gebruikers ontdekken ghb in het uitgaansleven, maar de meeste problemen zouden zich voordoen bij thuisgebruikers. Het verliezen van het bewustzijn wordt eufemistisch een 'G-slaapje' genoemd.

undefined

Meer over