Toch van Rembrandt

AMSTERDAM - En weer is er een 'nieuwe' Rembrandt. Gisteren werd in het Rembrandthuis in Amsterdam het kleine schilderij Oude man met baard (1630) gepresenteerd als een eigenhandig schilderij van Rembrandt.

WIETEKE VAN ZEIL

Het werk was een eeuw lang niet serieus genomen door experts. De nieuwe toeschrijving is een dubbelslag, want onder het schilderij werd nog een ander schilderij gevonden. Nieuwe onderzoekstechnieken legden het silhouet van een hoofd bloot; volgens Rembrandtkenner Ernst van de Wetering een zelfportret van Rembrandt.

Het schilderij is eigendom van de Canadese regisseur Kevin Sullivan, die het heeft geërfd. Het is zijn eerste Rembrandt. Het Rembrandthuis heeft het in bruikleen gekregen tot niet nader genoemde datum. Van de Wetering, restaurator Martin Bijl en technisch onderzoeker Joris Dik zetten vrijdagochtend hun argumenten uiteen die leidden tot de dubbele nieuwe toeschrijving. Deze kop van de oude man is volgens Van de Wetering 'veruit de beste' van zes bekende versies. De kwaliteit is Rembrandtesk vanwege 'ongelooflijke presentie van de figuur' en de zogenoemde 'verf-illusie-quotiënt'. Hij doelt onder meer op de mate waarin Rembrandt met verf licht tot de illusie van 'echt licht' kan maken, in plaats van 'opgeplakt licht'. Alleen Rembrandt en zijn leerling Carel Fabritius konden dat op dit niveau, lichtte de expert toe.

Dat het werk een zogenoemd dubbelschilderij is, droeg ook bij aan de toeschrijving. Rembrandt maakte zeker vijftien schilderijen in zijn vroege loopbaan, die over eerdere schilderijen heen geschilderd zijn. Het silhouet werd gevonden met een nieuwe techniek, X-Ray Fluorenscence spectometry (XRF), waarmee de afgelopen jaren ook een zelfportret onder een schilderij van Vincent van Gogh en een portret onder een werk van Francesco de Goya werden gevonden.

Volgens Van de Wetering is het een zelfportret, omdat de contouren van een baret en de haarplukken daaronder te herkennen zijn die Rembrandt in zelfportretten rond die tijd ook schilderde: 'Rembrandt vond het beeld van de kunstenaar met baret, zoals het eeuwen standhield, hier uit'.

Twee andere schilderijen werden recent ontdekt met de nieuwe techniek X-Ray Fluorescence spectometry (XRF). Onder het schilderij Grasgrond (1887) van Vincent van Gogh werd in 2008 een zelfportret van de kunstenaar gevonden, en onlangs maakte het Rijksmuseum bekend dat onder hun schilderij Portret van Don Ramón Satué (1823) een portret van een generaal gevonden is. Verschil met de Rembrandt: het zijn beide uitgewerkte schilderijen, die werden blootgelegd met XRF. De nu ontdekte Rembrandt, volgens Ernst van de Wetering een zelfportret, is slechts een silhouet; een eerste aanzet.

undefined

Meer over