Nieuws

Toch nog een heel nieuw en duur gasnet voor ‘aardgasvrije’ wijk Overvecht-Noord

De aardgasleidingen van de Utrechtse wijk Overvecht-Noord hadden het nog tot 2030 moeten uithouden – dat jaar moet de wijk van het aardgas af zijn. Maar de leidingen halen het niet, en moeten daarom alsnog grotendeels worden vervangen. Er was hoop dat deze dure investering kon worden vermeden, maar wetten en regels zitten in de weg. En die zijn moeilijk te veranderen.

Jurre van den Berg
De vernieuwde leidingen zullen hooguit acht jaar liggen in Overvecht-Noord. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
De vernieuwde leidingen zullen hooguit acht jaar liggen in Overvecht-Noord.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Aanvankelijk zou het gasnet in Overvecht-Noord voor 2030 vernieuwd moeten worden, en mede daarom werd de wijk in 2017 naar voren geschoven als ‘proeftuin aardgasvrije wijk’. Als alle huizen er in 2030 van het aardgas afgesloten zouden worden, was het idee, zou de investering van 1,8 miljoen euro in een nieuw gasnet – dat binnen enkele jaren alweer overbodig zou zijn – bespaard worden.

Vorig jaar werd duidelijk dat het gasnet echter versneld, voor 2024, vervangen of weggehaald moet worden, op grond van een advies van het Staatstoezicht op de Mijnen. En dat was te vroeg. Daarop werd nog besloten in elk geval te proberen de 4400 huizen in Overvecht-Noord af te sluiten die alleen gas gebruiken om mee te koken (verwarmen gebeurt daar met stadswarmte). Maar zelfs dat gaat niet lukken. Het gevolg: in elk geval 2,7 van de 6,3 kilometer gasleiding moet alsnog worden vervangen.

‘Gewoon zonde van het geld, zeker omdat we het nog maar kort nodig hebben’, zegt de Utrechtse wethouder Lot van Hooijdonk (GroenLinks).

Het is een nieuwe tegenvaller in de operatie aardgasvrij die zeker ook in Utrecht al moeizaam verloopt. Ook andere gemeenten, zoals Purmerend, dachten dat het het handig was een wijk aan te wijzen waar de schop toch al in de grond moest. Daar bleek het eveneens eerder een complicatie dan een voordeel.

Gasleidingen hebben een gemiddelde levensduur van 30 tot 40 jaar, maar de vernieuwde leidingen zullen er hooguit acht jaar liggen, omdat Overvecht-Noord in uiterlijk 2030 alsnog van het gas gaat. ‘Dit was een natuurlijk moment om de leidingen niet te vervangen’ zegt Warmold ten Zijthoff van netbeheerder Stedin. ‘Nu is er sprake van een maatschappelijke desinvestering, want de kosten worden over al onze gebruikers omgeslagen.’

Het wrange is, zeggen de gemeente, de netbeheer en woningbouwcorporatie Mitros: huizen die alleen nog koken op gas, kunnen van het aardgas af zonder meerkosten. ‘Die belofte staat in het klimaatakkoord en daar willen wij ons aan houden’, zegt Van Hooijdonk. ‘Maatschappelijk gezien kan de rekensom bijna uit, maar er staan wetten in de weg waardoor we die som niet mogen maken.’

De woningbouwcorporatie zou bijvoorbeeld het vastrecht voor gas dat huurders zouden besparen (ruim honderd euro per jaar) willen gebruiken als investering in de aanpassingen die nodig zijn voor elektrisch koken (inductiekookplaat, verzwaren stroomgroep, pannen). Maar dat mag niet van de Huurwet. Netbeheerder Stedin zou de besparing van het niet hoeven vervangen van gasleidingen daar ook deels voor willen gebruiken, maar dan zit de Gaswet weer dwars.

‘Betaalbaarheid van de energietransitie is voor ons ontzettend belangrijk omdat we de mensen met de laagste inkomens huisvesten’, zegt Henk Peter Kip, directeur van woningbouwcorporatie Mitros. ‘Maar wetgeving die huurders in het verleden beschermde, leidt er nu toe dat ook zij duurder uit zijn.’

De gemeente, de netbeheer en de woningbouwcorporatie doen een appèl op de Rijksoverheid om met gezwinde spoed wetten aan te passen. Kip: ‘Ik verwonder me erover dat vanuit het ministerie klinkt: het kan juridisch niet. Als jurist zeg ik: wetten moeten de samenleving dienen, anders moet je ze veranderen.’

Het ministerie laat weten dat het belangrijk is te kijken naar mogelijkheden om uitgespaard vastrecht in te zetten voor overschakelen naar inductiekoken, maar dat een besluit daarover aan een volgend kabinet is. Of Stedin geld dat niet in nieuwe leidingen hoeft te worden gestoken daarvoor mag gebruiken, is volgens het ministerie een zaak tussen de netbeheerder en de Autoriteit Consument en Markt.

Netbeheerder Stedin wil ook graag een garantie dat als een wijk van gas af gaat, niet een enkeling dat kan weigeren, zodat de hoofdaansluitingen daadwerkelijk weg kunnen. Maar omdat dat feitelijk neerkomt op gedwongen van het gas af gaan, ligt dat politiek erg gevoelig.

Toch werd die horde vorige week door de Tweede Kamer bij wijze van proef voor Overvecht-Noord wel weggenomen – een unicum. Als er een goed en kostenneutraal alternatief is, hoeft de netbeheerder de gasaansluiting niet te vervangen.

‘Wij delen het inzicht dat het uiteindelijk noodzakelijk is om het mogelijk te maken om, wanneer de overgrote meerderheid is overgestapt op inductie-koken, de levering van aardgas voor de laatste overgebleven huishoudens te beëindigen, als we in 2050 niet meer afhankelijk willen zijn van aardgas voor het verwarmen van onze woningen’, licht het ministerie van Binnenlandse Zaken toe.

Dat is winst, vindt wethouder Van Hooijdonk. Maar, zegt ze: ‘Het moet veel makkelijker worden plussen en minnen tegen elkaar weg te strepen, ook al vallen ze bij verschillende partners. Bedenk: Overvecht-Noord is niet de enige plek waar dit speelt, er zijn honderdduizenden van zulke woningen.’ Kip: ‘We dachten: we beginnen met huizen die alleen op gas koken, dat is relatief eenvoudig. Maar zelfs dit blijkt al ingewikkeld. Er wachten ons nog veel grotere uitdagingen.’

Stedin houdt hoop dat een laatste deel van het gasnet in Overvecht-Noord toch niet vervangen hoeft te worden om meer desinversteringen te voorkomen. Warmold ten Zijthoff: ‘Maar als pas over een paar jaar de regelgeving wordt aangepast, is dat te laat.’

Meer over