Nieuws

Toch eerder een derde prik voor ouderen en zorgpersoneel, heeft dat zin?

Er wordt toch volgende week al begonnen met het toedienen van boostervaccins aan zorgpersoneel en 80-plussers. Dat maakte demissionair minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge vrijdagmiddag bekend. Eerder beginnen is nuttig, zeggen deskundigen, maar verwacht er op korte termijn geen wonderen van.

Jurre van den BergHessel von Piekartz en Avinash Bhikhie
Een 85-jarige man krijgt een boostervaccin toegediend in een speciale vaccinatietram in Frankfurt. Beeld Boris Roessler / dpa
Een 85-jarige man krijgt een boostervaccin toegediend in een speciale vaccinatietram in Frankfurt.Beeld Boris Roessler / dpa

Een boostervaccinatie is een extra prik om de afnemende bescherming tegen covid-19 op peil te brengen. De Gezondheidsraad adviseerde eerder deze maand al positief over een derde prik voor 60-plussers en kwetsbaren, zoals bewoners van zorginstellingen. Een nieuwe vaccinatieronde van circa 5,5 miljoen prikken zou echter nog enige voorbereiding vergen, zei De Jonge toen.

Aanvankelijk zouden de derde prikken pas vanaf 6 december worden gezet. Maar de Tweede Kamer werd ongeduldig. Een meerderheid wil zo snel mogelijk beginnen met het zetten van derde prikken bij ouderen. Steeds meer westerse landen zijn daar al mee begonnen, soms zelfs voor iedereen. Vaccins zijn er bovendien genoeg.

Volgens De Jonge bieden vaccinaties vooralsnog voldoende bescherming, maar wordt ‘uit voorzorg’ nu gekozen voor versnelling van de boostercampagne. ‘Een enorme operatie.’

Zorgmedewerkers krijgen vanaf vrijdag 19 november in hun eigen zieken- en verpleeghuizen een mRNA-vaccin van Pfizer of Moderna. De boostervaccinatie voor thuiswonende ouderen gaat van oud naar jong, te beginnen met de 80-plussers. Zij krijgen vanaf volgende week per brief een uitnodiging een prikafspraak te maken bij de GGD. Vanaf 23 november wordt begonnen met het prikken van bewoners van zorginstellingen. Aan het begin van het nieuwe jaar komen waarschijnlijk de 60-plussers aan de beurt. Uiteindelijk kan iedereen in Nederland een derde inenting krijgen, zei De Jonge eerder.

GGD’s in de startblokken

GGD’s laten weten dat de vervroegde datum van de boostercampagne voor hen geen probleem is. ‘Wij zijn er klaar voor, maar kunnen niet morgen beginnen’, zegt een woordvoerder van de GGD Drenthe. Zij wijst erop dat de uitnodigingen moeten worden verstuurd en er voldoende personeel beschikbaar moet zijn.

Hetzelfde geluid klinkt vanuit het zuiden, waar het aantal besmettingen piekt. ‘Ik kan daar kort over zijn: eerder beginnen met de derde prikcampagne gaat ons lukken’, zegt een woordvoerder van de GGD Zuid-Limburg. Toen na de zomer de pandemie op haar retour leek, heeft ook de Limburgse GGD de organisatie ingekrompen. ‘Maar we maken gebruik van een ‘flexibele schil’ van personeel. Veel mensen die zijn vertrokken, hebben te kennen gegeven dat we een beroep op hen kunnen doen als het nodig is.’

Koepelorganisatie GGD GHOR meldt dat momenteel 3.500 van de 7.500 GGD-medewerkers beschikbaar zijn voor vaccineren. ‘Maar daar komen er meer bij. Het personeel dat nu nieuw instroomt van het boostrertraject, leiden we met spoed op.’

Ziekenhuizen pleiten al langer voor haast met een extra prik voor hun personeel. ‘Allereerst is er een inhoudelijke reden om zorgmedewerkers een booster te geven: ze zijn lang geleden als een van de eersten gevaccineerd, waardoor de kans groter is dat het vaccin minder werkt’, zegt David Jongen, bestuurder van het Zuyderland ziekenhuis in Limburg. ‘Maar daarnaast is er ook een emotionele reden. Elke dag krijg ik wel van medewerkers de vraag: wanneer krijgen wij dat boostervaccin nou? Ze hebben een enorme behoefte aan betere bescherming tijdens het risicovolle werk. Het gevoel beter beschermd te zijn, is belangrijk.’

Beperkt effect

Bij de vervroegde campagne past een winstwaarschuwing. ‘Het is niet zozeer een instrument in de huidige golf, maar een instrument om te voorkomen dat we een volgende golf krijgen’, aldus De Jonge. De Gezondheidsraad stelde al dat een derde prik op korte termijn een relatief beperkt effect zal hebben op het aantal besmettingen.’

‘Wat er op dit moment in de ziekenhuizen gebeurt, verpleegafdelingen en ic’s die vollopen met covidpatiënten, is niet tegen te houden door nu een boosterprik te geven’, zegt ook arts-epidemioloog Frits Rosendaal (LUMC). Het duurt nu eenmaal een tijd voordat een flink aantal mensen is gevaccineerd. ‘Epidemiologisch gezien maakt een derde prik op de korte termijn weinig uit.’

Toch vinden deskundigen dat er redenen zijn om zo snel mogelijk te beginnen met de boostervaccinaties voor ouderen en kwetsbaren. Hoogleraar vaccinologie Anke Huckriede (UMCG) wijst op een studie uit Israël, waar men al maanden geleden een boostervaccin heeft toegediend. ‘Mensen van boven de 70, de kwetsbare groep, hadden na een derde prik zo’n negen keer minder kans om in het ziekenhuis te belanden dan na twee vaccins.’

Immuniteit maximaliseren

Een boosterprik is een zinnige en effectieve manier om de immuniteit van gevaccineerden te maximaliseren, meent ook Louis Kroes, hoogleraar medische microbiologie (LUMC). ‘Die mogelijkheid moeten we zo snel mogelijk benutten.’ Maar de discussie erover leidt volgens hem af van de toedracht van de situatie waarin we ons nu bevinden. ‘Het is voornamelijk een crisis van ongevaccineerden. Zelfs als we gevaccineerden blijven boosteren, blijft de groep ongevaccineerden risico lopen op opname. Natuurlijk, alle beetjes helpen, maar op de ic’s liggen nog steeds vooral mensen die geen prik hebben gehad.’

Dat een booster ons niet direct uit de crisis helpt, betekent nog niet dat Nederland moet wachten, zegt Rosendaal. Beginnen de GGD’s volgende week met prikken, dan is het effect op ziekenhuisopnamen pas minimaal een maand later te zien. ‘Het is echt onbegrijpelijk dat Nederland prikken zo lang uitstelt, terwijl landen om ons heen dit allang hebben besloten. Maar feit blijft: we gaan het niet redden met alleen een boosterprik. Het is vervelend, maar we zullen ook moeten geloven aan andere nare dingen, zoals beperkende maatregelen.’

Meer over