Tips voor het reinigen van uw vogelhuisje

Met ruim vierhonderdduizend luisteraars is 'Vroege Vogels' het best beluisterde programma op Radio 1. Al 21 jaar biedt het VARA-programma een alternatieve kerkdienst voor de natuurliefhebber, met een kwinkslag en een stichtelijk woord....

Geachte heer De Wijs,

Vanmorgen geluisterd naar Vroege Vogels. Het is met de noordse woelmuis niet zo erg als uw medewerkers zeggen hoor! Bij ons in de tuin komt de rakker al jaren voor. Dit wilde ik u even melden.

PS: Dat gedicht over de lente-fee vond ik erg mooi.

Ivo de Wijs: 'Onder onze luisteraars zijn tamelijk veel oudere VARA-leden die de natuur als geloof hebben en nog naar Bert Garthoffs Weer of geen weer hebben geluisterd. We hebben ook mensen met jonge kinderen, die zijn vroeg op. Het gebeurt me regelmatig dat iemand een baby krijgt en een paar maanden later roept: nu luister ik ook! Het wordt gevaarlijk als de kinderen zo oud zijn dat ze televisie willen kijken.'

Vroege Vogels is, na de nieuwsuitzending, het best beluisterde programma op Radio 1. De luisterschare van twee miljoen, die Garthoff in de prehistorie van de omroep nog makkelijk kon halen, ligt ver achter de horizon. Maar op hoogtijdagen zijn het er toch nog ruim een half miljoen en op een doorsnee zondag tegen de 400 duizend.

Driekwart van hen is ouder dan vijftig jaar en het merendeel is goed opgeleid. De Wijs: 'Het gros luistert liggend en dommelt weer eens weg bij een mooi stuk muziek.'

De verslaggevers staan te hijgen op een duintop, keuvelen met boswachters, laten trots een gesubsidieerd Greenpeace-zonnepaneel op hun woning bevestigen, adopteren persoonlijk een bedreigd schaap en mogen de voormannen van de milieubeweging bij de voornaam noemen.

Met journalistiek heeft het soms weinig te maken, maar de Vroege Vogel-fan hoort het graag - al 21 jaar lang.

Het programma is vaak de alternatieve kerkgang voor sociaal-democraten genoemd, en tegen dat imago verzetten de makers zich ook nauwelijks meer. De programmering is van een bijna rituele voorspelbaarheid. Een ode aan de natuur volgt op een stichtelijke vermaning; een woord van hoop op een treurig bericht. En daar doorheen het dwarse sonnet; kakelvers gedicht op de kwestie van de dag en voorgedragen op de licht-malicieuze toon die het kenmerk is van Ivo de Wijs.

Geachte medewerkers,

Soms beluister ik uw programma, en dat dan met gemengde gevoelens. Waarom? Omdat het echt een EO-achtig programma is voor mensen die niet meer naar de kerk gaan. Enkele steekwoorden: opgewekte blijmoedigheid, het goed met zichzelf getroffen hebben, de aanbidding van de natuur.

U niettemin succes toewensend.

Als de tekstdichter-presentator op zondag de deur achter zich dicht trekt, zegt zijn vrouw: 'Vader gaat uit preken.' En hij vindt het best: 'Het is echt héél prettig om 52 weken per jaar, twee uur lang te kunnen blazen. De tegenstanders noemen het gepreek en gedram. De voorstanders vinden het prima zo. Een mooie mix van zwaar en licht.'

Toen het eerste VARA-natuurprogramma op zondagochtend in 1955 de lucht in ging, behoorden de luisteraars tot de hoofdstroom van het Nederlandse volk. Tegenwoordig zijn de fans van Vroege Vogels een interessante subcultuur. Het programma heeft een eigen website en is een voortdurende bron van boekenbundels dankzij de gedichten van De Wijs en de columns van Midas Dekkers. Van de cd Vroege Vogelzang - een cursus herkennen van vogelgeluiden - zijn vijftienduizend exemplaren verkocht.

Rond jubileumuitzendingen worden bijeenkomsten georganiseerd waarop de luisteraar welkom is. Dan blijkt Vroege Vogels pas écht de trouwe radiopendant te zijn van grote organisaties als Natuurmonumenten en Greenpeace. De Nederlandse Spoorwegen zetten extra dubbeldekkers in en een compleet landgoed wordt ontruimd. Vijf jaar geleden kwamen er zeventigduizend mensen op af.

Geachte redacteuren,

Nog even iets bijzonders. Mijn man kwam gisteren zeer enthousiast thuis; boeken op tafel, want hij heeft vier IJslandse brilduikers gezien. Kunt U ons tips geven om nog meer te ontdekken? Zo graag zouden we ook een roerdomp zien. In afwachting.

Het is een ruime week voor de lente en buiten schijnt eindelijk de zon. Maar de redactie van Vroege Vogels werkt onder het schijnsel van schemerlampjes aan de ingekomen post en aan onderwerpen voor de volgende uitzending. Een item over wereldconsumentendag? 'Ach nee', zucht eindredactrice Carla van Lingen. 'Het is al elke dag wereldconsumentendag.' Ook de post over chakra's en Tibet belandt met een soepele worp bij het oud papier. 'Dat is new age, héél erg.'

Maar andere, niet minder curieuze onderwerpen worden direct omarmd. Een reportage over herderswegen en schaapsroutes in Spanje en in Nederland - dat vindt Vroege Vogels nou leuk. Een afspraak met de herder van een kudde Drentse heideschapen is zo gemaakt. Van Lingen: 'Ook leuk vanwege het geluid natuurlijk. Maar die routes zijn erg belangrijk voor het landschap en de trekvogels.'

Behalve uit de schapen zal de laatste uitzending van deze winter bestaan uit twee acties van Greenpeace (vóór), de jacht op de Canadese grizzlybeer (tegen), bodemdaling onder de wadden (schande!), een advies over het schoonmaken van vogelhuisjes en alweer aflevering 33 van de cursus vogelgeluiden, bestaande uit a. de zanglijster, b. de grote lijster en c. de merel.

Want gelukkig zijn er vogels, elke uitzending weer.

Vogels deugen, vindt de redactie. Ze zingen en komen bij de luisteraar op bezoek. 'Vogels zijn het ideale bindmiddel. Het zijn bijna huisdieren. Ze zitten voor je raam of op het balkon. Andere dieren zijn óók wel belangrijk, maar wie ziet er nou ooit een das of een marter?'

Aan Vroege Vogels,

Wij zijn een ouder echtpaar (74-76) en in het bezit van een grijze roodstaart-papegaai. Wij zijn op zoek, voor wanneer ons iets overkomt, naar een goed tehuis voor onze papegaai, echter zonder in handen te vallen van handelaren, fokkers of andere lieden met criminele instelling. Bij voorbaat dank voor uw advies.

Over andere onderwerpen dan vogels raak je wel eens uitgepraat, vindt redacteur Joost Huijsing, die net als zijn echtgenote Van Lingen veteraan is bij het programma. 'Neem nou de plezierjacht. Soms levert zo'n jager nog een spannend gesprek op, maar dat is zeldzaam geworden. In een van de eerste uitzendingen hebben we jagers en kritisch faunabeheer al met elkaar laten discussiëren. Die standpunten zijn in twintig jaar niet veel veranderd. Vroege Vogels is tégen de plezierjacht en vóór biologische productie. Punt. Dat is wel zo duidelijk.'

Varkensboeren vinden het programma dan ook niet leuk. Zij schrijven boze brieven wanneer de bio-industrie het voor de zoveelste keer heeft moeten ontgelden. De zondagochtend blijkt eveneens slecht gekozen voor het gebruik van woorden als jeetje en jezus; altijd goed voor boze reacties over het misbruik van Gods naam. Vreemd genoeg, constateert Huijsing, kan alleen columnist Midas Dekkers zeggen wat hij wil. 'Terwijl zijn column in negen van de tien keer toch over seks gaat, en de tiende keer over poezen.'

Aan de redactie van Vroege Vogels,

Het is jullie weer gelukt om de sector in een dermate negatief daglicht te zetten dat de mensen diep gekwetst en gegriefd zijn. Is er dan niemand die er af en toe een de rem op zet? Maak eens een afspraak met een varkensboer, wij kennen er genoeg die jullie graag zullen ontvangen.

Helaas ben ik geen lid van de VARA en kan ik niet opzeggen. Gegroet.

En toch lijkt het alsof De Wijs wat milder is geworden, de afgelopen jaren. En dat klopt, beaamt hij. 'Voor een deel is het de leeftijd, hoewel ik graag fel mag uithalen en een interessante lijst met zwarte schapen heb. Maar je raakt ook gevangen in het web. Mensen waar ik vroeger hartstikke tegen was, heb ik inmiddels de hand geschud en conversatie mee gevoerd. Tja, dat gebeurt.'

Met varkensvoorman Wien van den Brink is het nog niet gebeurd, maar iemand als land- en tuinbouwvoorzitter G. Doornbos kan tegenwoordig in alle rust aanschuiven voor een groen landbouwpraatje. Zelfs wanneer dezelfde dag blijkt dat de varkensboeren alwéér aan het rotzooien zijn geweest met hun voer.

De Wijs: 'Dat was een beleefd gesprek, ja. Maar hij gaf me meteen gelijk. Hij vond het onvergeeflijk en een absoluut teken van onwil van de varkensboeren. Wat had ik méér uit die man moeten persen?'

En laat niemand denken dat Vroege Vogels tevreden is over milieu en natuur. Eindredactrice Van Lingen al helemaal niet: 'Nederland wordt een leuk parklandschap met hier en daar een bloempot, en verder allemaal asfalt en ellende.'

Volgens de Wijs gaat het met Nederland 'hoogstens wat langzamer de verkeerde kant op' en Huijsing sombert volop met hem mee. 'Hoewel', haast hij zich te zeggen, 'we natuurlijk naar onderwerpen zoeken die niet alleen saai, vervelend en rampzalig zijn.'

Beste vroege Vogelfamilie,

Daar we met zijn allen weten dat we zuinig moeten omspringen met water, ben ik er eindelijk achter gekomen wat ik er zelf aan kan doen.

Nu het zoveel regent, dacht ik: waarom koop ik op de rommelmarkt niet een plastic bak met deksel? Deze zet ik als het goed regent onder de boom voor ons huis. Binnen de kortste tijd heb ik water voor de binnenplanten.

Misschien een tip om aan de mensen door te geven?

Meer over