Tilburg gaat op zoek naar een bedreigde kunstenaar

'Eindelijk een lotgenoot', jubelde Aad Nuis gisteren in de Paleiszaal van het Stadskantoor in Tilburg. Want na Amsterdam is ook de Brabantse industriestad toegetreden tot het internationale netwerk van 'vluchtsteden' voor schrijvers, dichters of journalisten die in eigen land door censuur, terrorisme of vervolging worden bedreigd....

Van onze verslaggever Peter de Graaf

Nuis is voorzitter van de Stichting Amsterdam Vlucht Stad en weet hoe moeilijk die zoektocht kan zijn. En als de persoon eindelijk is gevonden, volgt meestal nog een taai gevecht met de Nederlandse bureaucratie. 'Het is niet eenvoudig om een visum en verblijfsvergunning te regelen', weet Nuis uit ervaring. Want steden kunnen wel vrolijk bedreigde buitenlandse schrijvers uitnodigen, ze moeten gewoon voldoen aan alle regels en procedures van de Immigratie- en Naturalisatiedienst IND.

Drie buitenlandse schrijvers heeft Amsterdam de afgelopen jaren al tijdelijke gastvrijheid verleend als internationale 'vluchtstad'. Maar door de verscherping van het vreemdelingenbeleid verloopt de toelating steeds moeizamer. De schrijver die Amsterdam het komende jaar een vrijhaven wil aanbieden, wacht al negen maanden op het groene licht.

Nuis' ervaringen waren een waarschuwing en advies aan het adres van de Stichting Vrijplaats Tilburg. Maar voorzitter Afshin Ellian, zelf een Iraans vluchteling en dichter, liet zich er niet door uit het veld slaan. Want de stroperigheid van de Nederlandse bureaucratie valt in het niet bij de ronduit corrupte en leugenachtige bestuursapparaten elders in de wereld. 'Het is een luxe-probleem', vond Ellian.

Ellian, docent strafrecht in Amsterdam, studeerde in Tilburg. De gastvrijheid en vriendelijkheid van de Brabantse industriestad, tevens cultureel centrum van Zuid-Nederland, heeft hij nimmer vergeten. Daarom nam hij het initiatief om Tilburg tot vluchthaven voor vervolgde schrijvers te maken. Het gemeentebestuur reageerde positief. Volgens burgemeester Stekelenburg, die zijn stad gisteren officieel tot vrijplaats uitriep, heeft Tilburg een naam op te houden als het gaat om solidariteit met verdrukten elders in de wereld. Hij noemde de Fraters van Tilburg en Peerke Donders, die jarenlang in een Surinaamse leprakolonie vertoefde, als lichtende voorbeelden.

De gemeente Tilburg geeft een subsidie van tienduizend euro aan de vrijplaats. Het is de bedoeling om een Afrikaanse schrijver een jaar lang onderdak aan te bieden. De woningbouwcorporaties zorgen voor een woning. De schrijver, dichter of journalist kan in alle rust schrijven wat hij wil. Maar zijn tijdelijke verblijf kan ook leiden tot een beter begrip van de situatie in zijn land. Zo kan hij lezingen of gastcolleges verzorgen aan de Universiteit van Tilburg of een column schrijven in het Brabants Dagblad. Daarmee kan zijn verblijf ook tot een verdieping van de democratie en samenleving leiden, aldus Stekelenburg.

Ellian is nog hard op zoek naar 'een kritisch denker'. Die zoektocht moet heel zorgvuldig gebeuren. Want de bedreigde schrijver moet na zijn verblijf in Tilburg wel weer gewoon kunnen terugkeren naar eigen land. Dat is met de drie gasten die Amsterdam tot dusver heeft verwelkomd - een Algerijn, een Iraniër en een Cubaan - steeds gelukt.

Nuis erkent dat vanwege die voorwaarde niet de allergrootste critici van een regime kunnen worden binnengehaald. Want die mogen of hun land niet uit of zijn er al lang uitgezet. 'Maar ballingen hebben uiteindelijk toch minder invloed op de strijd om vrije meningsuiting dan de mensen die nog in het land zelf vertoeven.'

Meer over