Tijgermug lust ons rauw

Knokkelkoorts was in de jaren zestig bijna de wereld uit, maar in Indonesioedt nu een dengue-epidemie. Bovendien is de kans groot dat de ziekte ook in Zuid-Europa toeslaat....

Dat net deze week de verfilming werd aangekondigd van De Scheepjongens van Bontekoe is natuurlijk toeval. Maar de zeelieden in dit boek oorspronkelijk een reisverslag uit midden 17de eeuw; nu vooral bekend in de jeugdbewerking van Johan Fabricius kampten met ziekteverschijnselen van dengue, of knokkelkoorts. Een door muggen overgebrachte virusziekte die wel de oude literatuur, maar slechts zelden de krant haalt.

Nu Indonesiinds een paar weken kampt met een epidemie van dengue en de ernstige variant daarvan, hemorragische koorts, is de ziekte wel nieuws, zij het in bescheiden vorm. Er zijn nu ruim driehonderd Indonesi bezweken. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat jaarlijks tientallen miljoenen mensen met het virus besmet raken, van wie er 24 duizend sterven.

Dat staat in schril contrast met de uitvoerige berichtgeving over SARS waar wereldwijd zo'n achthonderd mensen door overleden en de vogelgriep, met slechts enkele tientallen dode slachtoffers. Het verschil zit waarschijnlijk in de aard van de getroffenen. Dengue is een ziekte die vooral mensen treft in de sloppenwijken in de tropen en niet de doorsnee westerling of de rijke inwoner van Hongkong. Althans tot nu toe.

Infectioloog dr. David Overbosch van het Havenziekenhuis in Rotterdam, dat is gespecialiseerd in tropische ziekten, verwacht dat dengue ook kan toeslaan in ItaliEen belangrijke hoofdrolspeler is daar namelijk aanwezig, de meest gangbare verspreider van het denguevirus: de tijgermug (Aedes aegypti; ook diens verwant Aedes albopictus brengt de ziekte over).

Het wachten is alleen nog op het moment dat de mug toeristen of zakenmensen prikt die met dengue onder de leden terugkeren uit de tropen, zodat vrouwelijke muggen het virus kunnen gaan distribueren. Niet alleen van mens naar mens, maar ook van moedermug op haar nageslacht.

Volgens Overbosch is deze introductie van knokkelkoorts geen denkbeeldig gevaar. De wereldwijde mobiliteitsgroei heeft volgens hem een belangrijke bijdrage geleverd aan de verspreiding van de ziekte, die vijftig jaar geleden eigenlijk maar in een hoekje van Azieen stukje Afrika en het Caribisch gebied ernstige vormen aannam. Inmiddels lopen bewoners van vrijwel de gehele tropische regio kans ziek te worden. Nog veel ernstiger is dat de verschillende dengue-varianten nu naast elkaar voorkomen, wat de ziekte extra gevaarlijk maakt.

Volgens de CDC (het Amerikaanse RIVM) zijn er nog meer oorzaken voor de dengue-golf. In Noord-, Midden-en Zuid-Amerika bijvoorbeeld, was de ziekte in de jaren zestig door consequente bestrijding van de mug teruggedrongen tot in Guyana en Cuba. Dat gebeurde overigens niet ter bestrijding van knokkelkoorts maar om de gele koorts uit te bannen, die door dezelfde mug wordt overgebracht.

In de jaren zeventig verzandde deze uitroeiingscampagne. Vanwege vermeend succes, maar ook doordat insectenverdelger nummer , DDT, in de ban ging. Inmiddels is dengue actief van het uiterste zuiden van de VS tot in ArgentiniDat er wereldwijd steeds meer slachtoffers vallen, is volgens de WHO ook een gevolg van de grootschalige trek van een verpauperde bevolking in de tropenlanden naar de sloppenwijken van de grote steden. Daarmee wordt het virus ruimhartig voorzienvan 'kanonnenvlees'. De tijgermug gedijt namelijk optimaal in een rommelige omgeving met plassen, plastic afval, open watervoorraden en veel mensen bij elkaar.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld de malariamug, die voor de voortplanting een flinke poel schoon water nodig heeft, is de denguemug niet kieskeurig. Een oud bierblikje of een autoband met water erin is voor de vrouwelijke tijgermug voldoende om haar eitjes af te zetten. De snelle verspreiding van de ziekte is dan ook mede in verband gebracht met de wereldwijde handel in oude autobanden.

Overbosch betwijfelt of het nog mogelijk is de mug terug te dringen, bijvoorbeeld door grootschalige uitroeiingscampagnes. Wel pleit hij voor grondig 'sanering en sprayen' in gebieden waar een epidemie heerst: opruimen van larvenbroedplaatsen, afdekken van watervoorraden en spuiten met insecticiden.

Verder is het wachten op een vaccin. Daar wordt al jaren aan gewerkt, maar tot nu toe wil het niet lukken alle vier de virus-varianten in spuit te vangen. Driealve eeuw na schipper Bontekoe lijkt dengue aan de winnende hand.

Meer over