nieuws

Tijdens het eerste grote tv-debat zijn alle pijlen gericht op Rutte

Alles op Rutte, dat is de stilzwijgende afspraak waaraan al diens opponenten zich in deze campagne tot dusver houden. Na het lijsttrekkersdebat van Radio 1 en het running mate-debat is ook het premiersdebat van RTL – het eerste grote tv-debat van deze verkiezingen – een meertrapsaanval op de minister-president, die graag aan zijn vierde termijn zou beginnen.

Van links naar rechts: Sigrid Kaag (D66), Geert Wilders (PVV), Jesse Klaver (GroenLinks), Lilian Marijnissen (SP) en Mark Rutte (VVD) voorafgaand aan het RTL Verkiezingsdebat. Niet op de foto: CDA-lijsttekker Wopke Hoekstra. Beeld ANP
Van links naar rechts: Sigrid Kaag (D66), Geert Wilders (PVV), Jesse Klaver (GroenLinks), Lilian Marijnissen (SP) en Mark Rutte (VVD) voorafgaand aan het RTL Verkiezingsdebat. Niet op de foto: CDA-lijsttekker Wopke Hoekstra.Beeld ANP

De tactiek van de VVD tekent zich scherper af: bouw zo min mogelijk profiel op, pareer aanvallen met verzoenende reacties en blijf dichtbij de kernboodschap: gelieve de premier te koesteren die het land door de coronacrisis leidt. Een ruimte die hij pakt als het aan het eind van het debat over vaccinatiebewijzen gaat: ‘We moeten verstandig blijven.’

De politiek moet niet op de stoel van artsen en verpleegkundigen gaan zitten, zeggen Sigrid Kaag (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks) op de vraag of de gewone zorg weer voorrang moet krijgen. Zo nemen ze meteen afstand van VVD en CDA, die eerder voor code zwart waarschuwden, en daarmee voor triage. Rutte springt soepel bij hen achterop. ‘Of je nog wel naar de ic wilt, dat zijn heel tere afwegingen’, zegt hij. ‘Daar moet je als overheid buiten blijven.’

Hypocrisie

‘Wat een hypocrisie, opent Geert Wilders (PVV) het offensief. ‘Er zijn vijf ziekenhuizen gesloten, er is gesnoeid in de zorg.’ ‘Schaamteloos wat de coalitiepartijen doen’, haakt Lilian Marijnissen (SP) in. Omdat D66, CDA en VVD niet wilden afspreken de rekening van de crisis niet op de zorg te verhalen.

 Geert Wilders (PVV) en Mark Rutte (VVD) voorafgaand aan het RTL Verkiezingsdebat. Beeld ANP
Geert Wilders (PVV) en Mark Rutte (VVD) voorafgaand aan het RTL Verkiezingsdebat.Beeld ANP

Zo worden de eerste prikken uitgedeeld, zonder schade van betekenis. Dat komt ook door het format. Amper tien minuten met zes sprekers voor een onderwerp dat leven of dood behandelt, is krap. Bij het onderwerp klimaat wordt de angel er bovendien meteen uitgehaald door kernenergie als invalshoek te nemen, een onderwerp dat de gemoederen nog weinig verhit.

‘De eerste persoon van kleur die ik zou willen verdedigen zou Zwarte Piet zijn, zegt Wilders, als antwoord op de vraag of hij minstens 10 procent mensen van kleur in het kabinet zou willen. Dan citeert Rutte de PVV-leider, die Arib een fantastische Kamervoorzitter heeft genoemd, terwijl hij twijfelt aan haar loyaliteit vanwege haar dubbele paspoort. Een aanval op de enige partij die hij uitsluit van samenwerking. Kaag haakt aan: ‘Dan komt u weer met die zielige Zwarte Piet van u.’ Zij vindt, met Marijnissen, dat het om gelijke kansen op de woning- en banenmarkt moet gaan.

Zo kan een debat over discriminatie nog steeds op Zwarte Piet uitdraaien. Wopke Hoekstra (CDA) zet uiteindelijk een stap verder dan Rutte: ‘Ik hoop op een volgende regering die uitblinkt in kwaliteit en diversiteit.’

‘De verwijten die hier over en weer gaan, dat past niet’, zegt Klaver in het debat over corona. Zo klimt hij even in de rol van verbinder, die eigenlijk voor Rutte is weggelegd. Een rol die de premier als het even kan vervult door zijn bijdrage te beperken.

Meer belasting

De stelling dat de rijken na de coronacrisis meer belasting moeten gaan betalen krijgt de instemming van alle deelnemers. Maar hoe? Hier kiest Hoekstra dan toch de aanval op Rutte: U heeft het hardst gevochten voor de slechtste onderwerpen, zoals flexcontracten. Marijnissen ziet er een discussie tussen twee rechtse heren in.

Een premier moet kunnen improviseren: iedere lijsttrekker wordt geconfronteerd met een boze burger – effectieve vondst van RTL. Kaag krijgt een boer tegenover zich die kwaad is omdat D66 de veestapel wil halveren. Daar gaat ze soepel mee om, uitmondend in de afspraak om aan de keukentafel verder te praten. Rutte treft een slachtoffer van de toeslagenaffaire. Hoe kunt u nog blijven regeren, vraagt ze hem. Rutte zegt een paar keer ‘verschrikkelijk’ en maakt dan de balans op: er is de afgelopen tien jaar ook heel veel goed gegaan.

Meer over