Reportage

Tijdens het bezoek van de Surinaamse president Santokhi gaat het steeds over een ‘nieuw begin’

De ontmoeting van de Surinaamse president Santokhi met leden van de Eerste en Tweede Kamer donderdag stond in het kader van een ‘nieuw begin’ tussen beide landen – en van de ‘immense uitdagingen’ waarmee Suriname worstelt.

 Chandrikapersad Santokhi, president van Suriname, spreekt de Staten-Generaal toe in de Ridderzaal aan het Binnenhof.  Beeld ANP
Chandrikapersad Santokhi, president van Suriname, spreekt de Staten-Generaal toe in de Ridderzaal aan het Binnenhof.Beeld ANP

Goedemorgen, goedemorgen, goedemorgen, goedemorgen. Het regent wederzijdse begroetingen als Chandrikapersad Santokhi, de president van Suriname, de Ridderzaal binnenloopt voor een unieke ontvangst door leden van de Eerste en Tweede Kamer. Als oud-parlementariër heeft hij in de afgelopen tien jaar van ‘radiostilte’ (zoals hij het zelf noemt) contact gehouden met Nederlandse collega’s.

Hij begint zijn toespraak, verwijzend naar ‘de bekende Nederlandse handelsgeest’ en de ruil van New York voor Suriname, met de opmerking dat het ‘niet veel gescheeld had of ik had u in het Engels moeten toespreken’.

Hij dankt Nederland namens het Surinaamse volk voor de hulp in de coronatijd en spreekt namens hen ook zijn waardering uit voor de toenemende erkenning van ‘de zwarte bladzijden in ons beider geschiedenis’. De excuses die Amsterdam heeft aangeboden voor haar aandeel in de slavenhandel worden ‘zeer gewaardeerd’.

De voorzitter van de Eerste Kamer, Jan Anthonie Bruin, heeft dan gezegd dat het deugd doet om te zien dat ‘na een periode van kilte de zon weer is gaan schijnen’. De woorden ‘nieuw begin’ zullen nog vele malen weerklinken in dit prachtige decor. Maar Santokhi – die eerst als politiecommissaris en later als minister van Justitie een belangrijke rol speelde in het op gang helpen van het strafproces naar de decembermoorden van 1982 – laat er geen misverstand over bestaan wat zijn belangrijkste boodschap is aan Nederland: ‘Wij staan voor immense uitdagingen.’

Enorme staatsschuld

Want na tien jaar Bouterse aan de macht is de staatskas leeggeroofd, kampt het land met ‘een voor ons astronomische staatsschuld van 4 miljard dollar’, en volgens Santokhi ook met een morele crisis.

Verwijzend naar de staatsgreep, de decembermoorden en de terugkeer van Bouterse als president zegt hij dat de ‘jonge staat’ al veel ‘dramatische wendingen’ heeft meegemaakt in zijn jonge geschiedenis. ‘De wonden zijn nog niet geheeld, de littekens nog zichtbaar.’ De decembermoorden en de nasleep ervan hebben een ‘zware wissel getrokken op de democratische beleving van de rechtsstaat’.

Die werken nog altijd door in uitgeholde staatsinstellingen, corruptie, (drugs)criminaliteit en een fragiele politieke balans. De enige naam die in de Ridderzaal niet uitgesproken wordt is die van vicepresident Ronnie Brunswijk – die Santokhi in het Surinaamse parlement aan een meerderheid hielp maar in Nederland bij verstek werd veroordeeld tot 6 jaar cel. Niemand wil vandaag het feestje bederven.

Bouterse

Wat Santokhi ook niet hardop zegt, maar wat in kringen rond de president wel te beluisteren valt: Suriname heeft onder Santokhi een unieke kans om de weg terug te vinden naar een stabielere democratie en functionerende instellingen – maar de tegenkrachten zijn aanzienlijk en succes is niet gegarandeerd. En juist daarom is de opstelling van Nederland zo belangrijk. Als de relatie werkelijk zo ‘bijzonder’ is – wat beide zijden erkennen – moet Nederland nu een extra stap zetten.

Dat vindt ook Kathleen Ferrier, voormalig CDA-parlementariër en dochter van Surinames eerste president. ‘Het is van groot belang dat Nederland onderkent hoe urgent de situatie is in Suriname’, zegt ze. Bij de verkiezingen in 2020 won Santokhi’s partij weliswaar 20 zetels in het parlement, maar Bouterses NDP kreeg er 16. En de NDP heeft volgens haar nog ‘brede netwerken’ in de samenleving.

‘Daarom is het heel belangrijk dat deze regering succesvol is’, zegt Ferrier. Als dat niet zo is, zal Bouterse geen wapens nodig hebben om terug te komen, dan wint hij gewoon de volgende verkiezingen. En dan kan Suriname afglijden naar een tweede Venezuela in de regio, met alle gevolgen van dien, ook voor Nederland. Er staat veel op het spel.’

Ondanks de ‘heel complexe omstandigheden’ vindt Ferrier dat in Suriname nu sprake is van een ‘unieke kans’. De verkiezingsuitslag en de vreedzame machtswisseling vorig jaar herinnerden haar aan de volksstemming in 1988 in Chili, die ze meemaakte. Generaal Pinochet verloor – tot veler verrassing – en stapte daarna ook daadwerkelijk op. Ze heeft er het diepe besef aan overgehouden dat democratie altijd fragiel is.

Slavernijverleden

In het gesprek tussen leden van de Eerste en Tweede Kamer en de president geven D66 en GroenLinks nog eens aan dat het wat hun betreft ook tijd is voor excuses van de Nederlandse staat voor het slavernijverleden. Maar verder gaan de vragen vooral over de economische kansen die er volgens Santokhi volop zijn in zijn land voor het Nederlandse bedrijfsleven. Zijn land heeft ook de ruimte om het Nederlandse stikstofprobleem te helpen oplossen, zegt hij: alle boeren zijn welkom.

En hoe zit het met China, luidt een van de vragen. Dat land blijkt schuldeiser én partner van Suriname te zijn. Ook hoe die relatie zich verder ontwikkelt, zal mede afhangen van de Nederlandse opstelling, is de suggestie die in de eeuwenoude vergaderzaal als nevel tussen de kroonluchters blijft hangen.

En dan mag Tweede Kamervoorzitter Vera Bergkamp afscheid nemen van de president. ‘Kon hesi baka’ klinkt het, kom gauw terug. Als ze naar haar plek terugloopt, krijgt ze een glimlach en gebalde vuist van BIJ1-partijleider Sylvana Simons.

Meer over