Thomas Piketty had wel thuis kunnen blijven

De Franse econoom Thomas Piketty Beeld Pontus Lundahl
De Franse econoom Thomas PikettyBeeld Pontus Lundahl

Het zal u niet zijn ontgaan dat Thomas Piketty in het land is. De Franse econoom promoot de Nederlandse vertaling van zijn boek Le Capital au XXIe siècle. Vandaag spreekt hij de Tweede Kamer toe. Wat zal zijn boodschap voor Nederland zijn? Hoe luidt de vertaling?'

'Ongelijkheid niet grootste probleem', kopte De Telegraaf vorige week boven een interview met hem. De inkomensongelijkheid is in Nederland immers een stuk kleiner dan in de VS.

Dat het hier wel meevalt met de economische ongelijkheid concluderen ook de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in hun bundel Gescheiden werelden?. De tegenstellingen in Nederland laten 'zich niet goed vangen in klassieke politieke en sociale scheidslijnen, zoals die tussen arbeid en kapitaal'. Relevanter zijn 'globaliseringskwesties' als immigratie en de Europese eenwording. Het is hoogopgeleid 'kosmopolitisme' tegenover laagopgeleid 'nationalisme'. Piketty had dus wel thuis kunnen blijven.

Of niet? De inkomens- en vermogensverschillen denderen namelijk als de spreekwoordelijke olifant luidruchtig door de WRR-SCP-bundel heen. Je hoort en ruikt het beest overal, je ziet de slurf en de grote oren, maar het wordt nergens bij naam genoemd. De tegenstelling tussen kosmopolieten en nationalisten wordt gevoed doordat de ene groep wel economisch profiteert van de internationalisering en de andere niet.

'Mensen met een hoge opleiding' maken 'meer kans op een vaste baan waarin ze meer kunnen verdienen' en kunnen 'wonen in rustige en veilige wijken die nauwelijks problemen kennen op het gebied van multiculturaliteit of criminaliteit.'

'Lager en middelbaar geschoolde burgers' daarentegen 'worden verdrongen van de arbeidsmarkt door automatisering en outsourcing naar lagelonenlanden' en 'concurrentie met arbeidsmigranten.'

Het is deze tegenstelling die de Nederlandse politiek al ruim tien jaar klem zet tussen de noodzaak van verdere Europese integratie en een gebrek aan electorale steun daarvoor. Een klem die met het voortduren van de eurocrisis alsmaar pijnlijker wordt.

In De Telegraaf benoemde Piketty de voortetterende schuldencrisis in de eurozone als het meest urgente probleem. Een schuldencrisis is in essentie een verdelingskwestie, omdat nu eenmaal de één zijn schuld de ander zijn kapitaal is. De eurocrisis blijft voortduren doordat het kapitaal er vooralsnog in slaagt de ellende grotendeels af te wentelen op de arbeiders. Die raken hun baan kwijt, hun lasten worden verhoogd, hun inkomen wordt verlaagd.

Piketty wijst erop dat de immense schulden van na de Tweede Wereldoorlog verdwenen door hoge inflatie en het kwijtschelden van schuld. Daardoor konden overheden weer investeren, de arbeiders weer aan het werk. Nu blijven de schulden juist oplopen, bezuinigen overheden en is de inflatie lager dan ooit tevoren. 'Niets aan de hand' is daarom niet de juiste vertaling van Piketty's boodschap.

Piketty stelt voor de overheidsschuld af te lossen middels een progressieve vermogensbelasting. Laat Nederland nu net het enige land zijn dat zijn, uitermate ongelijk verdeelde, vermogens niet progressief belast. Ook al halen de meest vermogenden veel hogere rendementen, ze dragen via de vermogenrendementsheffing een gelijk percentage af als de minder vermogenden die hun spaargeld op een nauwelijks renderende spaarrekening hebben staan.

De grote en hierdoor groeiende vermogensongelijkheid zet een rem op de economische ontwikkeling. Jonge huizenbezitters consumeren minder vanwege hun hoge schulden, vermogende ouderen geven sowieso relatief weinig uit. Lage en onzekere inkomens en vermogens aan de onderkant van de arbeidsmarkt belemmeren arbeiders om in zichzelf en hun kinderen te investeren. Talent blijft onbenut.

De kansen die de internationale economie biedt, zijn groot. Maar dat is het verzet ertegen ook. Een begrijpelijk verzet, want de lusten en lasten van de internationalisering worden niet eerlijk verdeeld. Ook de vermogenden moeten gaan bijdragen aan het economisch herstel.

De klassieke scheidslijn tussen arbeid en kapitaal is hiermee weer uitermate relevant. Dat is de boodschap van Piketty, juist voor Nederland met zijn grote vermogensongelijkheid. Het is een aanmoediging aan de arbeiders om de schroom van zich af te werpen.

De Nederlandse vertaling van Piketty luidt dan ook: 'Pik het nie!'

undefined

Meer over