Theo Tegelaers wordt eerste 'directeur' van Amsterdamse vrijbuitersclub W139 prefereert kunst nog liefst 'rauw'

Een 'mededeling met een lach en een traan', viel onlangs in de brievenbus. Het Amsterdamse kunstenaarsinitiatief W139 maakt bekend dat: 'Dominique Pelletey gaat & Theo Tegelaers komt als directeur en als artistiek voorman van W139'....

Van onze medewerkster

Wilma Sütö

AMSTERDAM

De eerste hoofdstedelijke 'kraakgalerie', tevens het eerste openbare 'museummagazijn', alsook het enige echte grenzeloze 'actuele kunstdepot voor kennis, ideeën, werkwijzen en producten' in Nederland, gaat zijn vijftiende jaargang dus in met een nieuw opperhoofd - al zou Theo Tegelaers (31) zichzelf in zijn beslist ongeveinsde bescheidenheid nooit zo noemen.

'Je kunt alleen maar langzaam een beeld krijgen van zo'n plek,' zegt hij, met een glimlachje waar het understatement per ongeluk toch een beetje doorheen straalt, 'van zo'n plek die niet heel strak georganiseerd is. Een half jaartje of nog iets langer duurt het wel eer je weet hoe alle verhoudingen liggen. Voor mij is het een grote, maar fantastische stap: van een eigen initiatief in Nijmegen naar zoiets midden in Amsterdam. W139 heeft zijn eigen roemruchte geschiedenis en bovendien een enorme aantrekkingskracht op kunstenaars.'

Tegelaers heeft na zijn vertrek van de kunstacademie in Arnhem zelf meer dan eens bij W139 geëxposeerd, maar hij ontdekte al snel toch 'liever dingen op poten te zetten dan ze zelf te maken; liever met mensen samen te werken dan alleen in het atelier ideetjes uit te voeren'.

Voordat W139 hem onlangs uitnodigde 'eens te komen praten', was hij expositiemaker bij de drie jaar geleden door hemzelf in het leven geroepen Nijmeegse stichting BEAM. Het verhuisbericht dat volgde op het voor hemzelf verrassende gesprek met zijn Amsterdamse collega's, bestond uit een stadslandschap van Nijmegen met daaroverheen in grote letters het Engelse woord bored. Was het dan zo dodelijk vervelend daar?

Tegelaers: 'Je kunt er wel allerlei plannen smeden, maar financieel is er weinig mogelijk. Dan zit je op een bepaald niveau en daar zul je blijven. Zelfs bij een expositie als Thing Makers, die ik vorig jaar met onder anderen Amerikaanse kunstenaars organiseerde en waar ook wel veel aandacht voor was, merk je toch het verschil in schaal, belangstelling en internationale oriëntatie van zo'n stad in vergelijking met Amsterdam. Het is heel erg zonde en ook gewoon sneu voor exposanten als het publiek wegblijft. En het is rot als je ergens ontzettend veel energie in stopt, zonder dat die op welke manier dan ook terugkomt. Weinig geld is niet het doorslaggevende bezwaar. Bij W139 is het ook de kunst om desondanks en met veel power iets nieuws te laten zien.'

Min of meer parallel aan de Thing Makers-tentoonstelling in Nijmegen, werd bij W139 een expositie van jonge Newyorkers gehouden. Tegelaers vermoedt dat de klaarblijkelijke gelijkgezindheid van beide initiatieven, die elkaar over en weer ook in de peiling hielden, de eerste aanzet vormde tot het aan hem gerichte verhuisverzoek. De nu door het bestuur in gang gezette, hoogstofficiële benoeming tot directeur, is een mijlpaal in de toch iets of wat rommelige vrijbuiterstraditie van W139. Nadat inspirator Ad de Jong bij het tienjarig jubileum besloot zich weer aan zijn eigen beeldende werk te wijden, heeft er telkens een ander paar (kunstenaars)ogen gewaakt over het centrum. Het vertrek van Dominique Pelletey, die er de laatste anderhalf jaar supervisor was, markeert de overgang naar wat een reeks van driejaarlijkse directoraten moet worden .

Ofschoon ook de financiële armslag van het kunstenaarsinitiatief gaandeweg groter is geworden en W139 op dit moment zelfs praat met de gemeente en de betrokken woningbouwvereniging over aankoop van het eigen pand, mag de vijftiende verjaardag van W139 in geen geval een breekpunt worden in de traditie van de voormalige kraakgalerie. Tegelaers: 'Het is juist zo'n unieke plek omdat de organisatie heel open is en veel kunst een kans geeft. Bij W139 wordt nooit zomaar werk binnengehaald, geen gevestigde kunst die je alleen nog maar hoeft uit te pakken en tentoon te stellen. We werken hier niet volgens een vast stramien, maar met kunst die nog rauw is. Veel kunstenaars, noem alleen al Rob Scholte, hebben hier hun eerste ervaringen met exposeren opgedaan.'

Wanneer Tegelaers per 1 januari 1995 ècht als directeur in dienst treedt, zal hij de voor- en achterzaal van W139 een meer van elkaar verschillend karakter geven. De in de voorzaal dominante en inmiddels gedateerde verschijning van een ruw afgebikte muur wil hij eigentijdser maken, om de ruimte vervolgens ook intensiever te benutten dan nu gebeurt. Terwijl in de achterzaal het tempo van de tijdelijke groeps-en solotentoonstellingen iets lager zal liggen - opdat liefhebbers de exposities 'in de gauwigheid' minder makkelijk kunnen 'missen' - komt er in de voorzaal een voortdurend veranderende voorraad kunst. Een eenduidig gezicht is wel het laatste dat Tegelaers voor het kunstcentrum in gedachten heeft.

'Ik ben veel onderweg langs allerlei ateliers, waar ik werk zie dat ik bij wijze van spreken meteen kan meenemen. Zo gaat er soms wat weg en komt er steeds wat bij in de voorzaal van W139, zodat het publiek daar kan volgen wat er allemaal gebeurt en het ene werk zich direct moet zien te bewijzen ten opzichte van het andere,' aldus Tegelaers, die 'missers' eigenlijk even welkom (want leerzaam) vindt als uitblinkers. Want in W139 mocht, mag en zal mógen worden geëxperimenteerd: met de kunst zelf en met verschillende presentatievormen ervan.

Vanaf vanavond is dat om te beginnen grootschalig te zien op de afscheids- en welkomsttentoonstelling van Pelletey en Tegelaers, waaraan ook bestuurslid en kunstenaar Hans van den Ban een programmatische bijdrage heeft geleverd. Ieder lid van dit gelegenheidsdriemanschap nodigde tien kunstenaars uit, met de opdracht 'neem je eigen ruimte mee'.

Tot hoog in de nok van het gebouw, komen de dertig hutten, huisjes, hokjes en wat dies meer zij te staan en te hangen. Caravanserail, heet de expositie: naar zowel de westerse nomadenwoning op wielen als de plaatsen in de Arabische wereld waar koopmannen met hun beladen kamelen samenkomen om uit te rusten en hun waren aan te bieden.

Vandaar dus dat er bij de opening van de expositie in W139 echte kamelen hun opwachting zullen maken, en er de komende weken naar het zich laat aanzien eenzelfde bazaarachtige atmosfeer in het pand zal heersen als op de markten die rond de traditionele caravanserail ontstonden. 'De straat binnenhalen' is wel een motto dat Theo Tegelaers als directeur van W139 hoog wil houden.

Meer over