Thema euthanasie behoeft meer research en krachtiger hoofdpersoon

Gijs IJlander: Vergeef ons onze zwakheid

**

Cossee; 206 pagina's; euro 18,90.

Minstens vier namen duiken op wanneer je op zoek gaat naar Dr. Death. Harold Shipman, John Adams, Aribert Heim, Jack Kevorkian, vier artsen, allen ooit verdacht van het (onvrijwillig) euthanaseren van patiënten. Er zullen er meer zijn. Dr. Death is een soortnaam geworden voor ofwel moordenaars zoals de kamparts Heim, ofwel voor radicale activisten voor een zachte dood als Kevorkian.

Maar Sybrand Staring, hoofdpersoon in Vergeef ons onze zwakheid door Gijs IJlander (1947), is geen van beide. De arts in verpleeghuis De Uiver is misschien wat nerveus als hij de hoogbejaarde Mos euthanaseert, maar dat is alles. Uitgesproken ideeën heeft hij niet. Des te vreemder is het dat deze Staring na een zorgvuldig uitgevoerde euthanasie toch vervolgd dreigt te worden wegens moord, en bovendien Dr. Death wordt genoemd.

Aanstichter is de dochter van Mos, een hysterische karikatuur met Amerikaans paspoort. Zij zint op juridische maatregelen. Waarom zij dat doet, blijft onduidelijk. Haar beide ouders heeft ze jarenlang niet gezien en op moeders begrafenis was zij afwezig. Dus wat zou vaders dood haar kunnen schelen? Toch vreest Staring rechtsvervolging. Bovendien wordt hij opgejaagd door de pers. In blinde paniek vlucht hij naar een Schots eiland.

Niet alleen psychologisch, ook in rechtskundige zin rammelt de motivatie voor Starings angst om vervolging. Wat heeft een Nederlander, die volgens de wet heeft gehandeld, te vrezen van een Amerikaanse die een beschuldiging uit?

Inhoudelijk broddelwerk? Daar lijkt het op.

Vanaf 2002 bestaat er in Nederland de wettelijke mogelijkheid tot euthanasie. IJlander rept van 'een proefproces', maar op basis van wat? Daarnaast suggereert een proefproces dat er nog geen wetgeving is, maar in de roman hamert de schrijver erop dat er 'zorgvuldig' en volgens 'de regels' is gehandeld. Kan het zijn dat de roman dan toch voor 2002 speelt? Uitgesloten. IJlander schrijft: 'Stervenshulp was in Nederland wettelijk geregeld.'

Naast deze tekortkomingen hebben we van doen met Staring zelf, een zweverige kneus: 'Leven en sterven zijn niet aan elkaar tegengesteld, net zomin als dat bij geboorte en leven het geval is.'

Opvallend ondertussen dat IJlander opnieuw een poging doet om een maatschappelijke zaak onder de aandacht te brengen. ALVB (2005) bezweek onder talloze kwesties (waaronder de opkomst van extreemrechts, de anti-abortusbeweging, modern narcisme et cetera). Het meer recente Geen zee maar water (2008), ging over het conflict tussen burger en politiek. Heus geen dom thema, zoals ook de euthanasie in Vergeef ons onze zwakheid geen simpele aangelegenheid is, maar minder vaagheid is noodzakelijk om het verhaal overlevingskans te bieden naast de vele documentaires, literaire fictie en non-fictie die over het onderwerp bestaan. Gedegen research en een krachtige hoofdpersoon zijn derhalve onmisbaar.

Wat nu rest is een slecht uitgewerkt thema, in een vage roman met een loodzware titel. Vergeef ons onze zwakheid? Euthanasie kan begrip wekken. Een levenloos boek daarentegen...

undefined

Meer over