BESPREKING

The Chinese Mayor, een prima vent

Zijn stad heeft een schuld van 2,7 miljard, zijn sloopdrift is legendarisch, zijn assistenten moeten zijn vrouw bij hem vandaan houden, en hij is doodvermoeid door zijn 16-urige werkdagen. Toch denk je bij het portret van de Chinese burgemeester Geng Yanbo: prima vent.

Bor Beekman
Burgemeester Geng Yanbo in The Chinese Mayor. Beeld The Chinese Mayor
Burgemeester Geng Yanbo in The Chinese Mayor.Beeld The Chinese Mayor

'Wil je jezelf dood werken?', bijt de burgemeestersvrouw. Woedend is ze op haar echtgenoot, die elke dag van half vijf 's ochtends tot middernacht werkt. 'Ik was gisteren thuis voor tienen', sust Geng Yanbo (54), de binnen de communistische partij hoog aangeschreven bestuurder van de Noord-Chinese stad Datong (3,4 miljoen inwoners), die zich gedurende twee jaar liet filmen voor The Chinese Mayor.

'Het is élke dag hetzelfde', zegt zijn vrouw. Ze is zojuist binnengevallen tijdens een onderhoud tussen de burgemeester en een per privéjet gearriveerde en als godheid ontvangen energie-topman, die een belangrijke deal komt sluiten voor de stad. 'Je maakt ons beiden dood!', gilt ze, als een van de nerveuze assistenten uit het gevolg van de burgemeester haar arm pakt en haar wegleidt.

Onvoorstelbaar denk je, bij het zien van The Chinese Mayor, dat een Nederlandse burgemeester van een grote stad zich zo vrij zou laten volgen als de Chinees Geng Yanbo. Ook als bezoekende collega-burgemeesters onderling tips uitwisselen, blijft de camera draaien. 'Hoeveel huizen heb jij gesloopt?' En: 'Hoe groot is jouw stadsmuur?'

'Cultuurstad'

Tijdens zijn bewind voorziet Geng het te renoveren stadscentrum van een kolossale nieuwe verdedigingswal, met torens en al. Ooit, lang geleden, toen Datong nog het politieke en culturele centrum vormde van China, stond er ook zo'n muur. Nu is Datong een kolenstad en de meest vervuilde urbanisatie van China. Maar de daadkrachtige Geng - bijnaam 'smash-smash', vanwege zijn sloopdrift - wil Datong heruitvinden als 'cultuurstad'. Hij spendeert honderden miljoenen aan stadsvernieuwing, verplaatst tienduizenden van gammele huisjes naar nieuwbouwflats en stoort zich niet al te zeer aan historische correcte esthetiek; als het nieuwe centrum maar oud líjkt.

Ondertussen loopt de schuld van de stad op tot 2,7 miljard euro. En toch denk je: best een geschikte man. Aan het slot van de film vraagt de openhartige en permanent doodvermoeide burgemeester wat er nu eigenlijk allemaal is gefilmd. 'Weet je dat dan niet?', zegt regisseur Zhou Hao, buiten beeld. 'Nee. Je bleef zó lang dat ik je aanwezigheid vergat.'

Het IDFA had ze al lang op het oog: de Chinese documentaires The Chinese Mayor en het in de feature length-competitie opgenomen The Road, over de strubbelingen bij de aanleg van een kolossaal stuk snelweg. Regisseur Zanbo Zhang filmt de woede van de omwonende dorpelingen, de verregaande corruptie, het knokploeggeweld en de arrogantie en desinteresse van de lokale bestuurders.

'Wie denk je wel dat je bent?', brult de aannemer tegen een dorpeling. 'De eigenaar van die boom', antwoordt de vrouw, met een knikje naar de inmiddels ontwortelde en weg te takelen heilige stam.

'Ik rapporteer alleen aan de overheid! En die is de baas van jou én die boom.'

De weg komt af, op tijd.

The Chinese Mayor is ondersteund door het aan IDFA gelieerde The Bertha Foundation, al vanaf een vroeg stadium. De alliantie met de Chinese documentairewereld kreeg een nieuwe impuls toen het Amsterdamse festival deze zomer werd benaderd door een verbond van dertig filmproductiehuizen uit Peking: de Beijing Documentary Development Association (BDDA) bood aan het Amsterdamse festival financieel te ondersteunen. En nu is BDDA - vooralsnog onvindbaar op internet - dus een van de hoofdsponsors van IDFA.

Overeenkomsten

De overeenkomst staat in verband met het kersverse co-productieverdrag tussen China en Nederland, dat onlangs werd getekend tijdens het staatsbezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima aan Peking. 'BDDA wil zich graag presenteren voor de internationale documentairewereld', zegt Cees van 't Hullenaar, zakelijk directeur van IDFA. 'Daar hadden ze geld voor over.'

Waar dat geld precies vandaan komt, is onduidelijk. Van 't Hullenaar: 'Ze zeggen dat het verbond, overigens het eerste in z'n soort in China, met privaat geld wordt gefinancierd. Maar dat weet je nooit helemaal zeker.' Chinese filmbedrijven van enig formaat zijn vaak verkapte staatsbedrijven, weet hij. 'Vermoedelijk is de Chinese overheid wel betrokken. We hebben daar intern ook wel even over gediscussieerd. We besloten met ze in zee te gaan omdat we het heel belangrijk vinden dat deze Chinese kunstenaars - zo noemen wij documentairemakers - de kans krijgen zich in het Westen te laten zien.'

De nieuwe sponsorrelatie betekent niet automatisch dat het Amsterdamse festival in de toekomst meer Chinese films zal selecteren. 'Daarin zijn we volkomen vrij.'

Jihad vs. McWorld

Het heldere geluid in The Chinese Mayor is een eenmansoperatie: regisseur Zhou Hao moest continu onzichtbaar aanwezig zijn voor zijn documentaire in het kielzog van de burgemeester. Soms zien we die frutselen met z'n zender; dat onding. De burgemeester gedurende diens 18-urige werkdagen zenderen; dát is de grote geluidskunst van The Chinese Mayor.

The Chinese Mayor maakt deel uit van het programma 'Jihad vs. McWorld', samengesteld door de Amerikaanse filosoof Benjamin Barber. Die schreef twintig jaar geleden zijn bestseller Jihad vs. Mc World, over de mondialisering en het verzet daartegen. Daarnaast ziet hij een almaar belangrijker rol weggelegd voor burgemeesters, zoals beschreven in zijn boek Als burgemeesters zouden regeren (2013). Ook richtte Barber het Global Parliament of Mayors op.

Diffuus

Wat Chinese filmmakers nu wel en niet vrijelijk mogen vertonen, is diffuus. Van 't Hullenaar bezocht het land meermaals namens IDFA en zat tijdens een officieel diner eens naast het hoofd documentaire van de staatszender CCTV. Die was verantwoordelijk voor de nationalistische promotiefilms bij officiële gelegenheden, maar monteerde in zijn vrije tijd óók een film over de gebrekkige opvang van kinderen van door de staat geëxecuteerde ouders. 'Ik viel bijna van mijn stoel. Die kritische film zullen ze niet op de staatszender vertonen, maar het geeft wel aan dat de banden soms anders lopen dan je denkt.'

Overigens meent de zakelijk directeur dat de Chinese overheid weinig moeite heeft met de getoonde bouwdrift van Geng 'smash-smash' Yanbo in The Chinese Mayor. 'Ik denk dat ze héél trots zijn op deze burgemeester.'

The Chinese Mayor is vijf keer te zien (vanaf za 21/11).

Meer over