The Central Park Five maakt grote problemen inzichtelijk

Documentaires als The Central Park Five moeten gemaakt blijven worden en liefst massaal bekeken.

Frank Heinen
Still uit The Central Park Five. Beeld
Still uit The Central Park Five.Beeld

De lente van 1989 is geen toptijd voor Donald Trump. Er zijn een paar zakelijke tegenvallers en er duikt plots een maîtresse op, met alle gossip van dien. Als eind april een vrouwelijke jogger bewusteloos en verkracht wordt gevonden in Central Park, gevolgd door de arrestatie van vier donkere jongens en een latino, koopt Trump advertentieruimte in alle grote New Yorkse kranten en plaatst op die plekken een stuk over de zaak. Kop: 'Bring back the Death Penalty'. De publieke opinie wordt er danig door beïnvloed.

Trumps rol in de documentaire over de 'Central Park jogger case' uit 2012, is bescheiden. Maker Ken Burns concentreert zich in The Central Park Five (vanavond bij de VPRO, op een mede door verschuivingen in het uitzendschema onmogelijke tijd) op de jongens die destijds werden veroordeeld. Ten onrechte. Pubers waren het, maar probleempubers. Ze bevonden zich in het park op het moment van de verkrachting, en - niet onbelangrijk - ze bekenden gedeeltelijk schuld.

De jongens van toen zijn intussen allemaal de 40 gepasseerd, het zijn gebutste mannen geworden. Aarzelend vertellen ze over de agressieve, fysieke verhoren, de uren op het bureau zonder eten, drinken of slaap. De manipulatie, het oppoken van de angst. Kortom: de gebruikelijke ingrediënten van onderzoekerstunnelvisie. De woorden van de Five worden gestut door beelden van de verhoren, waarbij vooral opvalt hoe jong de jongens ogen. Een van hen graaft steeds met zijn handen in zijn haar, alsof hij zich ergens aan probeert vast te klampen.

Onvermoeibaar spit Burns in het verleden, op zoek naar een antwoord op de vraag waarom juist dit misdrijf kon uitgroeien tot de Misdaad van de Eeuw in een stad waar moord, verkrachting en ellende eind jaren tachtig dagelijkse kost waren, en hoe het kon gebeuren dat de jongens, ondanks talloze bewijzen voor hun onschuld, toch veroordeeld werden. Het is zoals historicus Craig Steven Wilder over de dag van de veroordeling zegt: 'I want us to remember what happened that day. And be horrified by ourselves.'

The Central Park Five is niet uniek - denk alleen al aan het megasucces van Making a murderer. Toch zijn er van dit soort projecten nooit genoeg. Ze moeten gemaakt blijven worden en liefst massaal bekeken. Grote problemen worden inzichtelijk. Een beetje toch. Tv kan dat: miljoenen mensen een voedzame maaltijd serveren, in plaats van de sponzige talkshowballetjes waarin gehaaste redacties hun onderwerpen rollen om ze vervolgens in een onelinermarinade te leggen. Moet je die documentaires natuurlijk niet 's nachts programmeren.

Overigens: na de uitkomst van een schikkingszaak tussen de Central Park Five en de stad New York - waarbij schadevergoedingen werden bepaald - schreef Donald Trump weer een stuk, in de New York Daily News, 25 jaar na dat eerste 'artikel'.

Een groots mea culpa? Nou, nee. Die schadevergoedingen waren een schande! Belachelijk! Want als de feiten niet meewerken, is er altijd nog het onvermogen geschokt te zijn over jezelf.

V's televisierecensententeam bestaat uit Julien Althuisius, Hanna Bervoets, Gidi Heesakkers, Haro Kraak en, deze week, Frank Heinen.

Meer over