Thailand blijft geliefd bij Zweden, ondanks tsunami

Bij de tsunami kwamen vorig jaar in Thailand 543 Zweden om het leven. De Zweedse regering reageerde traag op de ramp....

Genoegdoening, rechtvaardigheid misschien. Dat gevoel heeft Bob Stigsson (37) na de kritiek die de Zweedse regering over zich heen heeft gekregen na haar optreden na de tsunami, die op Tweede Kerstdag vorig jaar aan 231 duizend mensen in Zuidoost-Azië het leven kostte. In Thailand vonden bij de natuurramp 543 Zweden de dood. Dat maakt Zweden tot een van de zwaarst getroffen westerse landen. ‘Helemaal precies kan ik het natuurlijk niet onder woorden brengen, maar de commissie geeft aan dat ik het vorig jaar met mijn kritiek bij het rechte eind heb gehad’, zegt Stigsson. Hij raakte op Tweede Kerstdag zijn vrouw en dochters (6 en 3 jaar) kwijt.

Vorige week uitte een onderzoekscommissie zware kritiek op de Zweedse regering. Het ontbrak de regering van Göran Persson aan ‘crisis-leiderschap’, vindt commissie-voorzitter Johan Hirschfeldt. Met name minister van Buitenlandse Zaken Laila Freivalds wordt verweten dat ze veel te traag heeft gereageerd. Veel Zweden rekenen het haar aan dat ze op de dag van de ramp naar het theater is gegaan, terwijl bekend was dat er ook veel Zweedse slachtoffers zouden zijn. Op het moment van de ramp waren er twintigduizend Zweden in Thailand. Of de bevindingen van de commissie gevolgen zullen hebben voor politici is onduidelijk. De komende weken wordt het rapport van de commissie in het parlement behandeld.

Brigitta Ågren heeft veel kritiek van Zweedse nabestaanden te horen gekregen. Ze is directeur van de Zweedse Coördinatie Raad voor Mensen die getroffen zijn door de Tsunami-ramp (RSOS). Haar kantoor in het centrum van Stockholm geeft aan hoe haar werk ervoor staat. De gang klinkt hol, veel kamers staan nu leeg, maar dat was in het voorjaar anders, toen tientallen collega’s vragen beantwoordden van nabestaanden en slachtoffers. Wat ze moesten met de verzekering, de belastingdienst, de gemeente, de politie? ‘Er meldden zich ook boze ouders die na de identificatie hun kind niet snel genoeg konden meenemen om te begraven.’

Ågren, afkomstig van het ministerie van Defensie, spreekt van een nationaal trauma waarvan elke Zweed wel iets heeft meegekregen. Ze valt stil als ze vertelt over een collega die met vrouw en twee dochters in Thailand was. Alle vier zijn ze omgekomen, één dochter is nog altijd niet teruggevonden.

‘Thailand is ons nieuwe Mallorca’, zegt Kicki Asplund, een collega van Ågren. ‘We houden van Thailand. Het weer is uitstekend, Thailand is goedkoop, de mensen zijn aardig, heel aardig en Thailand is een prachtig land.’ Dat er rond kerstmis 20 duizend Zweden in Thailand waren, wekt in Zweden bij niemand verbazing. Nu, bijna een jaar later, is het bij de reisbureaus ‘business as usual’. ‘Sinds de zomer is het weer zoals het was’, zegt Viveca Jerrestam, office manager van Resia, een reisbureau in een drukke winkelstraat in Stockholm. Er is geen goedkope vlucht meer te krijgen voor de kerstvakantie. ‘Hooguit dat mensen een andere bestemming ín Thailand kiezen, maar er zijn straks weer net zoveel toeristen als vorig jaar.’

Ågren van RSOS snapt de kritiek op de regering wel. Tijdens twee herdenkingsdiensten die de Zweden in november in Khao Lak hebben gehouden, zei de dominee het zo mooi. ‘Als van je kind een arm wordt afgerukt geef je jezelf de schuld. Maar wie moet je van de tsunami de schuld geven? Dan is het gemakkelijk om naar de overheid te wijzen.’ Als dat helpt bij de verwerking, dan moet dat maar, zegt Ågren.

De Zweedse regering heeft een overzicht gemaakt van wat er na 26 december is ondernomen. Het consulaat in Phuket werd tijdelijk omgevormd tot ambassade en er kwam extra personeel. Politie en leger stuurden mensen. Er werd een luchtbrug ingesteld om de overlevenden – verzekerd én onverzekerd – naar huis te brengen. Op 28 december vertrokken tweehonderd man medisch personeel naar Thailand. Ruim 30 Zweden helpen – nog steeds – mee bij de identificatie. Op 28 december ging een sms-je uit naar alle Zweedse mobiele nummers in Thailand, Sri Lanka en India met de oproep contact te zoeken met ‘thuis’. Was het genoeg? ‘Het is nooit genoeg’, zegt Ågren. ‘Maar als het klopt dat er op 26 december mensen van Buitenlandse Zaken door hun collega’s zijn tegen gehouden om naar Thailand te vertrekken* dan zijn er dingen goed mis gegaan.’

Begin volgend jaar haalt Zweden de extra manschappen terug van Phuket. Ook RSOS wordt afgebouwd, maar blijft naar alle waarschijnlijkheid als kleine eenheid bestaan om snel actief te worden als daarvoor aanleiding is. Daarvoor waren al voor het vernietigende rapport plannen. Ågren noemt de Estonia, de veerboot tussen Estland en Zweden die in september 1994 verging. Daarbij kwamen 852 mensen om, onder wie 500 Zweden. Ook toen was er kritiek op het – te trage – optreden van de overheid. De overheid was niet klaar voor een ramp als die met de Estonia, of de tsunami, erkent Ågren. ‘We kunnen er zeker van zijn dat er nog eens zo iets op ons afkomt. De vogelgriep, een terroristische aanslag* Dan kunnen we een kleine, slapende organisatie achter de hand hebben die snel op grote schaal in actie kan komen.’

Bob Stigsson ging op Tweede Kerstdag duiken bij een eilandje in de buurt van Khao Lak. Door de weersomstandigheden keerden ze onverrichter zaken terug, maar moesten uren op zee wachten omdat de haven was verwoest. Zijn vrouw en dochters waren achtergebleven voor een dagje strand. Op 4 januari kwam hij naar Zweden terug. Alleen. In februari kreeg hij bericht dat zijn vrouw was geïdentificeerd. In april werden zijn dochters gevonden. Ze zijn in Thailand gecremeerd. Stigsson is nu weer in Thailand, begin januari keert hij terug. Hij heeft in september geprobeerd te werken, maar haakte af: ‘Het is allemaal zo zinloos.’

Snelle Zweedse hulpverlening had het aantal slachtoffers niet kunnen voorkomen, Stigsson beseft dat. ‘Maar de ambassade deed niks. Mijn werkgever, een IT-bedrijf kon alle apparatuur leveren, wilde een zoekmachine instellen zodat familieleden elkaar misschien konden terugvinden.Dat was allemaal niet nodig, vond de ambassade. Je bent in shock, je bent verlamd, je hebt helemaal niets meer. Het enige wat de ambassade dan voor je doet is vertellen dat je maar contact moet zoeken met je verzekeraar. Ook dat doet nog steeds zeer.’

Meer over