Teruglezen - Rutte: onze inspanning tot nu toe is niet genoeg

De nucleaire top in Den Haag begint morgen officieel, maar was vandaag wat betreft de voorzorgsmaatregelen al in volle gang. Bovendien zijn nogal wat wereldleiders al in Nederland aangekomen. Alle ontwikkelingen van vandaag zijn hier terug te lezen.

Pieter Sabel
Timmermans, Rutte en Van Aartsen (van links naar rechts) tijdens de openingspersconferentie van de NSS vandaag in Den haag. Beeld anp
Timmermans, Rutte en Van Aartsen (van links naar rechts) tijdens de openingspersconferentie van de NSS vandaag in Den haag.Beeld anp

19.00 uur - Samenvatting: Dreiging nucleair terrorisme verkleinen
De nucleaire top met regeringsleiders uit 53 landen, maandag en dinsdag in Den Haag, moet er voor zorgen dat de wereld 'een beetje veiliger' wordt. Premier Mark Rutte zei dat zondag in een persconferentie. Rutte is gastheer van de bijeenkomst waar onder anderen de Amerikaanse president Barack Obama, de Chinese president Xi Jinping en tal van Europese leiders aanschuiven.

De top moet de dreiging van nucleair terrorisme verkleinen. Dat kan door de hoeveelheid gevaarlijk nucleair materiaal in de wereld te verminderen en door het materiaal beter te beveiligen om te voorkomen dat het in handen van terroristen valt. Landen zullen ook beter moeten samenwerken op het gebied van beveiliging van nucleair materiaal.

'We moeten alles doen wat we kunnen om nucleair terrorisme te voorkomen', aldus Rutte in een persconferentie. 'Het is mijn ambitie als voorzitter van deze top om de lat nog hoger te leggen en de veiligheid voor onze mensen te versterken.' Het uiteindelijke doel is duidelijk: 'De wereld een beetje veiliger maken.'

Rutte is vol vertrouwen over een goede afloop van de top. 'Het voorbereidende werk is gedaan door de deelnemende landen. Om het in voetbaltermen te zeggen: de bal ligt op de penaltystip. Het is nu aan de regeringsleiders hier om 'm in de goal te trappen.'

Hij is niet 'bijzonder bezorgd' dat de crisis op de Krim de top gaat overschaduwen. De betrokken leiders vinden het onderwerp van de top zo belangrijk dat ze niet willen dat lopende zaken een sterke slotverklaring in de weg gaat staan, zei hij. Wel wordt het conflict in de marge besproken, onder meer door de leiders van de G7.

Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans zei dat de top een succes is als dinsdag de conclusie getrokken kan worden dat de kans dat gevaarlijk nucleair materiaal in de verkeerde handen valt, kleiner is geworden. 'Dan kunnen we spreken van een groot succes. Niet voor Nederland, maar voor de mensheid als geheel.'

Rutte liet zondag merken dat de slotverklaring, waarover al maanden wordt onderhandeld, nog niet af is. 'We denken dat we tot een goede slotverklaring gaan komen, maar dat weet je pas zeker op dinsdagmiddag. Het is spannend of het lukt.'

In de slotverklaring van de top in Den Haag moet onder meer staan dat landen hun voorraden hoogverrijkt uranium en plutonium zo klein mogelijk houden. Ook moeten de landen toezeggingen doen om de voorraden nog beter te beveiligen. Een ander belangrijk doel dat Nederland zich heeft gesteld, is het versnellen van de ratificatie van het beveiligingsverdrag van nucleair materiaal. De beveiliging is nu nog de verantwoordelijkheid van afzonderlijke landen.

Voorzorgsmaatregelen in Amsterdam bij het Rijksmuseum voor het bezoek van Obama. Beeld epa
Voorzorgsmaatregelen in Amsterdam bij het Rijksmuseum voor het bezoek van Obama.Beeld epa
null Beeld epa
Beeld epa

17.48 uur - Wat hebben landen zelf gedaan?
Voor de NSS moesten alle deelnemers laten weten hoeveel vooruitgang ze hebben geboekt met de doelstellingen van de NSS, zoals het beter beveiligen van hun nucleaire materiaal. Het rapport is net openbaar gemaakt.

17.45 uur - Demonstratie
Nog meer betogingen. Enkele honderden mensen hebben in Den Haag meegelopen in een wandeltocht tegen kernwapens en kernenergie. De tocht ging van het Hobbemaplein naar het stadhuis aan het Spuiplein. Een van de sprekers, Fatima Faid van de Haagse Stads Partij, zei het heel erg te vinden dat miljoenen worden uitgegeven aan de top 'terwijl in Den Haag 30.000 kinderen onder de armoedegrens leven'. De demonstratieve tocht voerde de deelnemers door de Haagse Schilderswijk waar veel mensen wonen die het niet breed hebben. 'Het bedrag dat voor de top wordt uitgetrokken is een grove schande', aldus Faid. De wandeltocht verliep zonder incidenten, berichtte persbureau ANP.

16.43 uur - Resultaat?
Rutte zei in antwoord op vragen van het Jeugdjournaal uit te zien naar dinsdag, als het tot een slotverklaring zou kunnen komen. Hij hoopt dat dat lukt. De slotverklaring is als het goed is afgelopen vrijdag afgerond, maar wellicht worden er de komende dagen nog puntjes op de i gezet.

Goede vraag uit de zaal: Hoe zit met de eigen verplichtingen van Nederland? Rutte: Nederland komt zijn verplichtingen na. De reactor in Petten moet van hoog verrijkt uranium naar laag verrijkt uranium. Als we dit te snel doen lopen we het risico dat we te weinig isotopen hebben om kankerpatiënten te behandelen. Het NOS-journaal had hier onlangs een item over, waarin Amerikaanse wetenschappers Nederland ervan beschuldigden het bedrijf dat de faciliteit in Petten beheert niet genoeg onder druk te zetten om met laag verrijkt uranium te gaan werken.

16.23 uur - Vragen
Dan is het tijd voor vragen. Een verslaggever van de Chinese televisie wil weten van premier Rutte wat in zijn ogen de rol is van China tijdens de top van de komende dagen. Rutte: dit is heel belangrijk, omdat China een belangrijke speler is in de wereld, en omdat het land een grote nucleaire sector heeft. 'De president heeft me ook gezegd hoe belangrijk hij nucleaire veiligheid en dus ook deze conferentie vindt.'

Een journalist uit het Midden-Oosten vraagt wat Rutte vindt van het risico dat terroristen nucleair materiaal in handen krijgen. En waarom is Iran niet uitgenodigd? Rutte: Het doel van de NSS is nou juist dat er een internationale infrastructuur komt om te verhinderen dat terroristen het materiaal in handen krijgen.

Over Iran: 'Toen Obama in 2009 begon met de eerste NSS heeft hij landen uit alle regio's uitgenodigd. Het gaat nu om 53 landen. Wij hebben dat gehandhaafd. Dit aantal is het maximum wat werkbaar is, denk ik.'

Nu een vraag over 'gift baskets'. Een gift basket is jargon binnen de conferentie voor een deelafspraak tussen een groep landen. Zo heeft Nederland het Forensisch Instituut naar voren geschoven. Het NFI kan met traditioneel forensisch onderzoek methoden aanreiken die ook van pas komen bij het opruimen en opsporen van nucleair materiaal. Zo'n 20 landen hebben zich bij de NFI-gift basket aangesloten.

Is het jammer dat Poetin er niet is, wil een andere journalist weten. Rutte: 'Hij vertelde me vorig jaar al dat het onwaarschijnlijk was dat hij er bij zou zijn. Niet alle landen sturen hun staatshoofd of regeringsleider. In zijn plaats komt minister van Buitenlandse Zaken Lavrov.'

Er wordt ook gevraagd naar de reactie van premier Rutte op de uitspraken van Geert Wilders en het VN-advies over zwarte piet van vorig jaar. Is de premier wel geloofwaardig als voorzitter van de NSS als hij zich niet over belangrijke sociale kwesties uitspreekt?

Rutte zegt over zwarte piet wat hij eerder zei: 'Hij is zwart, dat kan ik niet veranderen.' Hij zegt ook 'dat zijn vrienden op de Antillen blij zijn tijdens Sinterklaas omdat ze hun gezicht niet hoeven te schminken'. Bij Rutte duurt het dagen voordat het van zijn gezicht is, zei hij.

Timmermans, in antwoord op de vraag waarom ontwapening niet prominenter op de agenda staat. 'Timmermans: 'Voor sommige landen is het inderdaad lastig dat het niet om ontwapening gaat. Maar de NSS gaat over de burgerkant: het beter beveiligen van nucleair materiaal.'

16.10 uur - Persconferentie begonnen
De gezamenlijke persconferentie van burgemeester Van Aartsen, premier Rutte en minister Timmermans is begonnen.

Rutte zegt in zijn openingsstatement dat het risico dat nucleair materiaal in de handen valt van terroristen weliswaar klein is, 'maar als het gebeurt zijn de gevolgen niet te overzien. Dan zou het materiaal gebruikt kunnen worden om bijvoorbeeld een vuile bom te maken. Ik ben het met president Obama eens dat we van nucleaire veiligheid prioriteit moeten maken. We moeten beter en internationaal samenwerken en de veiligheid van nucleair materiaal verbeteren. Onze inspanningen tot nu toe zijn niet voldoende. Er zijn teveel incidenten geweest waarbij nucleair materiaal van de radar verdween. Rutte geeft aan dat die verdwijningen meestal tijdelijk waren, maar toch.

Het is ook een goed moment om andere issues te bespreken, zoals Oekraïne, zegt Rutte. 'We gaan stap voor stap vooruit, tijdens de NSS in Den Haag, om de wereld een beetje veiliger te maken.'

Dan is het de beurt aan minister Timmermans van Buitenlandse Zaken. Hij benadrukt het feit dat landen bilateraal zaken met elkaar kunnen bespreken, en bedankt de aanwezige journalisten voor hun uitleg van de top en het belang er van. 'Een proces als dit kan alleen goed gaan als de publieke opinie het ondersteunt. Als, aan het eind van deze conferentie, de kans kleiner is dat terroristen nucleair materiaal kunnen bemachtigen, dan zijn we geslaagd. En dat geldt niet alleen voor ons, of voor Nederland, maar voor de mensheid.'

Burgemeester Van Aartsen begon zijn speech met een ode aan het Gemeentemuseum, waar de persconferentie plaatsvindt. Hij zei ook te hopen dat de aanwezige journalisten de tijd hebben om Den Haag te bezoeken. 'Den Haag, de stad van meer dan 160 internationale organisaties en het internationale straftribunaal, waar alle talen van de wereld worden gesproken. De stad waar in 1948 het idee van een Verenigd Europa is geboren in, tijdens een conferentie onder voorzitterschap van Churchill.

15.51 uur - Persconferentie
De persconferentie van premier Rutte en de burgemeester van Den Haag Van Aartsen staat op het punt van beginnen. Een paar sfeerimpressies van Jeroen Visser, die ter plaatse is. Hij zit in een ruimte die voor persconferenties is gereserveerd, waar zo'n 400 mensen in kunnen. 'Ik tel 15 camera's, en bij de ingang maken twee mensen de rode loper steeds schoon met stofzuigertjes. Met andere woorden: op elk detail wordt gelet.'

Het Catshuis in Den Haag. Beeld anp
Het Catshuis in Den Haag.Beeld anp
null Beeld Jeroen Visser
Beeld Jeroen Visser
null Beeld Jeroen Visser
Beeld Jeroen Visser

14.52 uur - Protest tegen Iran
Enkele tientallen aanhangers van de Iraanse oppositie hebben vandaag gedemonstreerd tegen het bewind in Teheran, meldt persbureau ANP. Dat deden ze vlakbij het World Forum in Den Haag. Iran is een van de belangrijkste afwezigen.

De betogers zijn aanhangers van de Nationale Raad van Verzet van Iran. Ze vinden dat het Westen niet hard genoeg optreedt tegen het Iraanse bewind. 'Iran praat met het Westen om tijd te rekken totdat ze echt een atoombom hebben. Maar onderhandelen heeft geen zin. Hoe lang houd je dat vol? Waar blijven je principes? Iran zal zijn afspraken niet nakomen. Al 33 jaar gebeurt er niets. Ze hebben genoeg tijd gehad', zegt demonstrant Shahab Sultany.

Van de gematigde president van Iran, Rouhani, moet hij niets hebben. 'Soms moet Iran een gematigd gezicht laten zien. Maar de ideologie blijft hetzelfde. Het regime bestaat door onderdrukking. Van een wolf kun je geen lam verwachten.'

Sultany vergelijkt een Iraanse atoombom met een mes. 'Een chirurg kan met een mes levens redden. Maar geef een gek een mes, en hij wordt gevaarlijk. Kijk hoe Iran met zijn eigen volk omgaat. Ze kennen geen genade.'' Sultany wil een boycot van Iran. De bevolking zal daar last van hebben, ,,maar hebben ze nu geen last? Voor vrijheid moet je soms iets geven. Erger dan nu kan het in elk geval niet.'

14.29 uur - Fietsen door Den Haag
Telefoon van collega Jeroen Visser, die terugfietste naar huis vanaf zijn voetbalclub in Den Haag. Ritje van 20 minuten, goed voor drie helikopters, vijf politie-auto's, vier checkpoints en patrouillerende militairen. Het centrum van de stad is overigens wel vrij, het gaat om het gebied rond het World Forum en de hotels waar wereldleiders logeren die streng zijn beveiligd. Bij de checkpoints moet je je accreditatie kunnen laten zien, of het bewijs dat je woont in het beveiligde gebied. Dat kan soms wel drie keer op één weg zijn.

13.54 uur - Nucleaire top 101
Het is natuurlijk nog relatief rustig, de echte top begint morgen pas. Er is een hoop geschreven in aanloop naar de wereldleidersvergadering van de komende dagen. Even bijlezen? Hier staat wie er allemaal in Den Haag zijn, hier wat wetenswaardigheden over de streng beveiligde top, inclusief duizelingwekkende cijfers. En hier antwoord van Natalie Righton op de vraag: wat levert zo'n top eigenlijk op?

13.24 uur - 'Horde voor terroristen zo groot mogelijk'
Jeroen Visser sprak met Elizabeth Sherwood, onderhandelaar namens de Amerikanen tijdens de nucleaire top, en adviseur van president Obama op het gebied van defensie. 'De beste manier om nucleair terrorisme te bestrijden is te voorkomen dat materiaal in handen valt van kwaadwillenden. Als je het eenmaal hebt, is het relatief makkelijk er een wapen mee te maken. Het doel van de NSS is om de horde voor terroristen zo groot mogelijk maken', zegt ze onder andere. Meer over de top, de strenge beveiliging ervan en meer in het interview met Sherwood.

Premier Rutte ontvangt de Chinese president Xi Jinping, vandaag. Beeld anp
Premier Rutte ontvangt de Chinese president Xi Jinping, vandaag.Beeld anp

13.17 uur - Demonstraties tegen kernwapens en kernenergie
Kernenergie, kernwapens en demonstraties, het hoort als Janneke bij Jip, als Adriaan bij Bassie, als Abba bij Waterloo. Verschillende demonstraties worden gehouden tegen kernwapens en kernenergie, met het oog op de top van morgen. In de buurt van het Malieveld in Den Haag fietsen mensen uit protest tegen kernwapens om een denkbeeldig ontploffingsgebied dat ontstaat na een kernbom. De ongeveer 35 fietsers die er aan het begin van de middag waren, werden in de gaten gehouden door zo'n 15 politieagenten op een mountainbike.

Het protest is georganiseerd door Global Zero, om de discussie over het gevaar van Amerikaanse en Europese kernwapens aan te zwengelen. 'Met 17.000 kernbommen in de wereld kan er geen sprake zijn van nucleaire veiligheid', zei organisator Sam Pearce.

Later in de middag wordt in Den Haag geprotesteerd tegen kernenergie.

13.02 uur - Verkeer
De top moet nog beginnen, maar de eerste files zijn al geweest. 'NSS-files' nog voor officiële begin top Gisteravond rond zeven uur stond er op de A5 tussen Raasdorp en de Hoek een file van zo'n 2 kilometer file.

Op de A5 en rond de Polderbaan op Schiphol zijn controleposten ingericht en op diverse plaatsen zijn slagbomen neergezet vanwege de Nucleair Security Summit (NSS). Op de Polderbaan worden de regeringsvliegtuigen gestald van de regeringsleiders die meedoen aan de top, maandag en dinsdag in het World Forum in Den Haag.
In en rond Den Haag staan sinds vrijdag files op vaak ongebruikelijke tijden en plekken doordat veel wegen zijn afgezet. Zo liep verkeer dat vanaf de A44 de stad in wil vast bij de Oude Waalsdorperweg, het Hubertusviaduct en de Hubertustunnel.

Aankomst van president Nazarbajev van Kazachstan, vandaag. Beeld anp
Aankomst van president Nazarbajev van Kazachstan, vandaag.Beeld anp

12.32 uur - Abe bezoekt Anne Frankhuis
De Japanse premier Shinzo Abe zal vandaag het Anne Frankhuis in Amsterdam bezoeken als blijk van vriendschap van Japan met het Joodse volk. Het bezoek volgt op een controversieel bezoek van Abe aan het Yasukuni-monument in Japan, waar ook oorlogsmisdadigers worden geëerd. Het bezoek heeft ook een verband met het verscheuren van boeken van Anne Frank in bibliotheken in Tokio. Daarvoor is een verdachte gearresteerd.

Met het bezoek wil Japan de nadruk leggen op de 'lange en diepe vriendschap' tussen Japan en het Joodse volk', zei een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken tegen persbureau Reuters.

Volgens hem is het bezoek aan het Anne Frankhuis (een voor Abe buitenlands slachtoffer van de Tweede Wereldoorlog) niet in strijd met zijn eerdere bezoek aan het Yasukuni-monument. Dat monument is opgericht voor alle Japanners die voor hun land zijn gestorven sinds 1853, ook tijdens de twee Wereldoorlogen. Dit bezoek heeft vooral geleid tot kritiek van China en Zuid-Korea, beide ooit door Japan bezet geweest.

Abe is in Nederland vanwege de nucleaire top in Den Haag. Hij is een prominent bezoeker in een reeks wereldleiders: eerder bezochten de Israëlische president Shimon Peres, de voormalige Duitse president Christian Wulff en VN-secretaris-generaal Kofi Annan het Anne Frankhuis.

President Peres van Israël vorig jaar in het Anne Frankhuis. Beeld anp
President Peres van Israël vorig jaar in het Anne Frankhuis.Beeld anp
Premier Abe van Japan. Beeld afp
Premier Abe van Japan.Beeld afp
Meer over