REPORTAGE

Terug in Ghana voelt Frank zich weer vrij

Ze moesten Nederland uit. Nu heeft Frank in Accra de strandtent Amsterdam en opende Joyce net haar tweede restaurantje.

Joyce Baa helpt klanten die eten komen afhalen bij haar restaurant in Accra. Ze begon dit tentje na uitzetting uit Nederland. 'Mijn God, het gaat ontzettend goed. Ik ben heel blij.' Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant
Joyce Baa helpt klanten die eten komen afhalen bij haar restaurant in Accra. Ze begon dit tentje na uitzetting uit Nederland. 'Mijn God, het gaat ontzettend goed. Ik ben heel blij.'Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

Frank klopt zich op de borst. Niet uit eigenwaan of trots, maar om nog eens duidelijk te maken hoe zijn hart vroeger kon bonzen. Uit angst. Angst om in het oog te lopen bij de Nederlandse politie. Angst om weg te moeten rennen, om altijd maar ondergedoken te moeten zitten. Hier in Ghana voelt hij zich 'een vrij man'.

Voor in de twintig was Frank Allotey toen hij in Nederland aankwam. Hij had het vliegtuig genomen, in zijn paspoort stond een heus visum. Frank zou 'vrienden' bezoeken, maar eigenlijk was hij op zoek naar werk. In Amsterdam-Ganzenhoef, in de Bijlmer dus, vond hij een kamertje. Maar voor het werk moest hij naar Schiedam.

Europees-Afrikaanse migratietop

Hoe is de migratie naar Europa te stoppen? De EU vraagt deze keer hulp aan Afrika. Lees hier meer.

Frank vond, zoals veel Ghanezen in Nederland, een baan in de schoonmaakbranche. Zijn visum verliep, maar hij bleef. Daarmee was hij een illegale economische migrant geworden. Het bleek geen probleem, ook niet voor zijn werkgever. Totdat hij ruzie kreeg met zijn Surinaams-Nederlandse vriendin. Die gaf hem aan bij de politie. Frank werd opgepakt.

Bijna zes maanden - zo herinnert hij het zich althans - zat hij vast in een detentiecentrum in Rotterdam. Frank speelde met de gedachte om een valse nationaliteit op te geven en als oorlogsvluchteling een asielaanvraag in te dienen, maar kwam tot andere gedachten. Hij speelde open kaart, vertelde eerlijk wie hij was en werkte mee aan zijn uitzetting naar Ghana.

En zie hem daar nu eens. Met wat spaarcenten en geld van vrienden heeft hij op Labadi, het even populaire als sfeervolle strand bij de hoofdstad Accra, een strandtent gebouwd. 'Amsterdam' heet zijn bar, als een hommage aan een uiteindelijk toch dierbare periode in zijn leven.

Frank Allotey bij zijn strandtent 'Amsterdam' op het strand van Accra. Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant
Frank Allotey bij zijn strandtent 'Amsterdam' op het strand van Accra.Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

Het rieten dak is nodig aan vervanging toe, maar de zaak loopt prima, vertelt Frank, terwijl hij nu en dan een trek neemt van een joint of nipt aan een ochtendlijk glaasje rum. Hij verdient per maand een kleine 400 euro, meer dan hij in Nederland ooit overhield. 'Ik ben een gelukkig man.'

Over mensen als Frank gaat het deze week op Malta tijdens een speciale bijeenkomst van de Afrikaanse en Europese Unie, de AU en EU, over migranten. Nu Europa te maken heeft met een enorme instroom van vluchtelingen uit oorlogslanden als Syrië, wordt de roep steeds sterker om de grenzen voor economische migranten, uit bijvoorbeeld Ghana en andere landen in West-Afrika, helemaal te sluiten. Frank Allotey snapt het best.

'De Nederlanders willen hun land beschermen. Als je een hoop mensen tot je land toelaat, dan word je daar zelf een stuk slechter van. Dus het is terecht wat jullie doen, het is helemaal terecht. Weet je, iedereen in Afrika wil naar Europa. Ze denken dat als je naar Europa gaat, dat dan je leven in één dag verbetert. Maar dan snappen ze niet dat het veel tijd, vele jaren kost om je leven in Europa op te bouwen.'

In Ghana is Nederland nooit ver weg. De betrekkingen tussen de landen zijn ruim 400 jaar oud, met dank aan de Hollanders die de vroegere 'Goudkust' aandeden om er slaven te kopen en die naar landen als Suriname te verschepen.

Werkeloosheid onder jongeren is hoog in Ghana. Er zijn weinig banen voor schoolverlaters en afgestudeerden en de regering heeft weinig concrete plannen en initiatieven om banen te creëren. Jongeren zijn aangewezen op zichzelf. Op het strand van Accra organiseren ze zich om met visserij tenminste een minimaal inkomen te verdienen. Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant
Werkeloosheid onder jongeren is hoog in Ghana. Er zijn weinig banen voor schoolverlaters en afgestudeerden en de regering heeft weinig concrete plannen en initiatieven om banen te creëren. Jongeren zijn aangewezen op zichzelf. Op het strand van Accra organiseren ze zich om met visserij tenminste een minimaal inkomen te verdienen.Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

In de loop der jaren is in Nederland de Ghanese gemeenschap tot enkele tienduizenden legale en illegale bewoners gegroeid. De handel heeft een menselijker gezicht gekregen en Ghana exporteert tegenwoordig meer naar Nederland dan andersom.

Ghana geldt als een vredige, democratische natie. Maar van banen, en dan vooral voor jongeren, is nog steeds veel te weinig te merken. Het is de belangrijkste drijfveer voor Ghanezen en andere West-Afrikaanse migranten om te proberen in Europa te komen, desnoods via de gevaarlijke route door de Sahara en over de Middellandse Zee.

Op Malta zoekt men hiervoor oplossingen. Voor Afrika geldt daarbij dat gekeken moet worden naar 'legale migratie', terwijl Europa eerder de nullijn der migratie zoekt. 'Uiteenlopende belangen' dus, zoals het heet in het stuk dat het Nederlands kabinet in de aanloop naar Malta heeft opgesteld.

Willen reizen

De levensgeschiedenis van de 31-jarige Joyce Baa maakt die verschillende belangen heel concreet. Deze Ghanese, met haar zo vriendelijke blik en opgewekt gemoed, zegt dat zij al vroeg wist dat zij wilde reizen: 'Ik wilde zelf zien hoe God de wereld heeft gemaakt.'

In Amsterdam had zij kennissen, dus die bestemming lag voor de hand. Joyce vond in de buurt van het Centraal Station in de hoofdstad werk als kamermeisje in een hotel. Haar baas wist dat zij illegaal was, maar was vooral erg tevreden over haar prestaties.

Joyce Baa aan het werk in een van haar Trinity food stalls waar zij klaargemaakt eten verkoopt aan voorbijgangers. Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant
Joyce Baa aan het werk in een van haar Trinity food stalls waar zij klaargemaakt eten verkoopt aan voorbijgangers.Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

'Ik was altijd bereid om over te werken, ook omdat ik dan natuurlijk wat extra's verdiende, 8 euro per uur. Maar op een dag was ik te ziek om ook nog eens te kunnen overwerken. Dus dat zei ik tegen mijn baas, een blanke Nederlander. Die heeft me toen aangegeven. Een van de mannen die me oppakten - ik denk dat ze van de politie waren - zei: 'Jullie zwarten, jullie verpesten ons land.' Dus ik moest vertrekken.'

Terug in Ghana ontmoette Joyce de man met wie zij nu getrouwd, gelukkig en danig in de Heer is. De echtgenoot, Seth, hielp haar met het opzetten van een eigen restaurantje, langs de kant van de weg in een volkswijk van Accra. Inmiddels heeft ze een tweede eetgelegenheid kunnen openen. 'Ik ben klein begonnen. Maar nu, mijn God, het gaat ontzettend goed. Ik ben heel blij.'

Joyce en Seth hebben bezoek van een een nicht, een Ghanese die al twintig jaar legaal in België woont. Als Joyce met haar in gesprek is, voelt zij haar eigen reizigersbloed weer kriebelen.

'Ik hoop ooit terug te kunnen gaan, maar dan niet als een illegaal die zich verborgen moet houden. Ik vind het niet eerlijk dat mensen als ik in Nederland geen kans meer krijgen. Ik ging naar jullie land toe, omdat ik van dat land houd. Maar ze wilden me niet. Ze wilden niet dat ik bleef. Ik vind dat jammer. Want weet je: als iemand van je houdt, dan zal hij naar je toe komen.'

null Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant
Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant
Meer over