Terroristen Indonesië ruiken nieuwe kans

Indonesië dacht de ruggegraat van het terrorisme te hebben gebroken. Maar duizenden Indonesiërs hebben de eed van trouw afgelegd aan IS.

Michel Maas
Een groep Indonesiërs maakt op 10 augustus muziek uit protest tegen de aanvallen van de Islamitische Staat-beweging in Syrië en Irak. Beeld Getty
Een groep Indonesiërs maakt op 10 augustus muziek uit protest tegen de aanvallen van de Islamitische Staat-beweging in Syrië en Irak.Beeld Getty

Het spandoek zou een reclame kunnen zijn voor een levensverzekering, of voor instant-noedels. Het toont een vrolijk lachende Indonesische familie in zonnige pastelkleuren, die nauwelijks past bij de boodschap: 'wij zijn tegen IS'. Meer uitleg staat er niet bij, en meer uitleg is ook niet nodig. Iedereen in Indonesië weet wat IS is, en wie het niet weet, weet intussen één ding: IS is slecht.

Het is niet het enige spandoek in de stad. Ineens hangen ze overal. Sommigen bevatten wat meer tekst, waarin naast IS ook woorden als 'radicalisme' en 'terrorisme' figureren, maar andere zeggen simpelweg: 'in onze wijk willen wij geen IS'. De spandoeken vallen op, want Indonesiërs zijn zelden ergens tegen. Zij zijn tegen verhoging van de brandstofprijs, en zij zijn tegen communisten, omdat zij vanaf de kleuterschool leren dat die slecht zijn en goddeloos. Verder accepteren zij het leven zoals het komt, en doen zij er het zwijgen toe.

Niemand reageerde daarom toen op 16 maart een honderdtal mannen met zwarte IS vlaggen optrok naar 'Bunderan HI', de grote rotonde in het hart van Jakarta waar elke demonstratie begint of eindigt. De mannen hielden vlammende toespraken waarin zij de heilige oorlog preekten en hun steun betuigden aan 'Khilafah', ' Het Kalifaat' oftewel 'Daulah Islam', de islamitische staat. Er staan op deze rotonde wel vaker mannen 'Jihad'! te roepen zonder dat iemand zich om ze bekommert. Meestal zijn dat mannen van 'MMI', 'JA'' en soortgelijke militante splinters, die allemaal banden hebben met de oude terroristische groepen.

Indonesië heeft een lange weg afgelegd sinds de bloedige aanslagen op Bali in 2002 en 2005, en op hotels in Jakarta. De laatste grote aanslag dateert van 17 juli 2009, toen gelijktijdig twee bommen afgingen in het Marriott en het Ritz Carlton hotel in Jakarta. Daarbij kwamen zeven mensen om. Indonesië ontketende, met internationale hulp, een genadeloze klopjacht op de terroristen, die banden hadden met Al Qaida. Sleutelfiguren, onder wie de Maleisische bommenspecialist Noordin M.Top, werden doodgeschoten, en de 'geestelijk leider' van de terroristen, Abu Bakar Baashir, zit een gevangenisstraf van 9 jaar uit. Meer dan 900 handlangers werden opgepakt, en daarmee lijkt de ruggegraat van het terrorisme te zijn gebroken.

Onder de vlag van IS

Toch was de demonstratie van 16 maart anders. De bonte mengeling van splintergroepen en groepjes waaruit dit soort protesten meestal bestaat heeft zich voor het eerst verzameld onder dezelfde vlag: die van IS.

Dat baart de hoogste baas van de nationale terreurbestrijding, ex-generaal Ansyaad Mbai zorgen.' 'IS is spektaculair. Dat trekt aan. Wij zijn bang dat de successen van IS de beweging hier nieuw leven inblazen. Strijders zullen terugkomen en hier mensen opleiden en rekruteren.'

Via video's en websites worden Indonesiërs geronseld om naar Syrië te gaan. Op dit moment zouden zo'n 60 Indonesiërs meevechten met IS, maar dat aantal kan veel groter zijn.

De dreiging is in ieder geval groot. Vorige maand hebben duizenden Indonesiërs de 'bai'at' afgelegd: de eed van trouw aan het 'Kalifaat'. In tientallen moskeeën betuigden zij heilig hun steun aan IS. Bij één plechtigheid in Solo legden naar schatting 1.500 mensen de eed af. Solo is de stad waar Abu Bakar Baashir een kostschool heeft opgezet. Die school heeft in het verleden diverse beruchte terroristen afgeleverd, waaronder de daders van de bloedige bomaanslag in Bali. Ook Abu Bakar Baashir zelf legde, in de gevangenis, de eed af.

Schattingen over het aantal Indonesiërs dat met IS sympathiseert, lopen op tot 2 miljoen. Het aantal potentiële strijders loopt zeker in de honderden. De eerste Indonesiërs zijn inmiddels vertrokken naar het slagveld. De namen van zestig strijders zijn bekend, maar in werkelijkheid zijn dat er veel meer.

Syrië betekent een geweldige buitenkans voor de ontgoochelde Indonesische terroristen. Taufik Andrie doet 'de-radicaliseringsprojecten' met gevangen terroristen. Hij voelt hun enthousiasme: 'Zij kunnen nu naar een echt slagveld. Dat is veel sexier dan met een houten geweertje oefenen. Ik heb een strijder gesproken. Hij wil in Syrië leren wat hij kan en als hij terugkomt vijftig mannen ronselen.' Volgens Andrie is IS veel gevaarlijker dan de Taliban of Al Qaida. 'Vroeger gingen mujahedeen naar Afghanistan. Maar om daarheen te kunnen, moest je contacten hebben en deel uitmaken van een netwerk. Als je naar Syrië wilt, hoef je alleen maar geld mee te brengen. Je hoeft geen lid te zijn van een organisatie. Dat maakt de strijders veel ongrijpbaarder.'

Indonesië onderkent de gevaren en heeft kort na de massa-bekering IS verboden, inclusief 'het verspreiden van radicaal gedachtengoed.' Dat is een stap die de Indonesische regering de afgelopen jaren nooit heeft gezet.

Ook de leiders van alle grote moslimsbewegingen hebben zich achter het verbod geschaard en prediken nu tegen IS. Hasyim Muzadi, een van de leiders van Nahdlatul Ulama; 'IS heeft niets met geloof te maken. Het is een puur politieke beweging, die alleen maar mensen aantrekt die willen vechten. De bevolking begint nu te begrijpen hoe gevaarlijk dat radicalisme is. Daarom zal uiteindelijk het terrorisme in Indonesië verdwijnen: omdat de meerderheid ertegen is.'

Overzicht aanslagen Indonesië

24 december 2000 Indonesië wordt opgeschrikt door een serie bomaanslagen op kerken. Deze blijken de opmaat voor een bloedige terreurcampagne die negen jaar zal duren, en honderden mensen het levenkost. De beweging Jemaah Islamiyah, die banden had met Al Qaida, wordt verantwoordelijk gehouden. Meer dan 900 terroristen en hun handlangers worden opgepakt. Tientallen terroristen, onder wie vrijwel alle sleutelfiguren, kwamen om. De radikale geestelijke Abu Bakar Baashir zou de 'amir', de leider zijn van de beweging. Hij is daarvoor nooit veroordeeld. Hij is in 2011 veroordeeld tot 15 jaar cel voor het financieren van een 'jihad trainingskamp'.

24 December 2000: op kerstavond ontploffen bommen in kerken in Jakarta, Bandung, Medan, Pekanbaru, Sukabumi, Mojokerto, Mataram en Batam. 18 doden.

12 Oktober 2002: twee bommen verwoesten twee café's in toeristencentrum Kuta op Bali. 202 mensen, voornamelijk jonge buitenlandse toeristen, komen om. 240 Anderen raken gewond. Drie daders zijn ter dood veroordeeld en later geëxecuteerd.

5 Augustus 2003: Een man blaast zichzelf en zijn auto op bij het Marriott Hotel in Jakarta. 12 Doden en 150 gewonden. De Nederlandse directeur van de lokale Rabobank, Hans Winkelmolen komt om.

9 September 2004: een met explosieven gevulde bestelwagen wordt opgeblazen voor de Australische ambassade in Jakarta. 9 Doden, 150 gewonden.

1 Oktober 2005: Drie zelfmoordaanslagen: twee zelfmoordenaars duiken op een gevuld terras vol toeristen aan het strand van Jimbaran, op Bali, en een wandelt een restaurant in Kuta binnen en blaast zich op. 20 doden, 100 gewonden.

17 Juli 2009: Dubbele aanslag op het Marriott en het Ritz Carlton hotel in Jakarta. Er vielen 7 doden en ruim 50 gewonden.

Meer over