'Term niet-westerse kunst is een belediging'

Almere wil een museum voor niet-westerse kunst, dat begrip ligt gevoelig in de museumwereld. Om zo nadrukkelijk onderscheid te maken met westerse kunst is neo-koloniaal, betuttelend, of een handige zet van Almere om geld binnen halen omdat niet-westerse kunst politiek goed ligt?...

'Kunst is kunst en je moet geen onderscheid maken tussen westerse en niet-westerse kunst', vindt Jan Hoet, directeur van het museum voor Aktuele Kunst in Gent. 'De term niet-westers is beledigend en betuttelend. Stel dat je als vrouw alleen in een speciaal Museum voor Vrouwenkunst zou kunnen exposeren, dan voel je je toch niet serieus genomen?'

Vorige week werd bekend dat Almere plannen heeft voor de bouw van zo'n museum voor niet-westerse kunst. De mening van de bestaande instellingen voor moderne en niet-westerse kunst is dubbel: een platform voor niet-westerse kunstenaars is goed, maar dat opsplitsen in westers en niet-westers past niet meer bij deze tijd.

'Waarom laten ze die kunst niet zien in de al bestaande musea voor moderne en hedendaagse kunst?', zegt Martijn Kielstra van Canvas International Art, een kunstcentrum voor niet-westerse kunst. 'Je moet het werk van kunstenaars uit Peking, Johannesburg en Buenos Aires op hetzelfde niveau zien als Noord-Amerikaanse hedendaagse kunst. De culturele centra liggen lang niet alleen meer in Europa. De biennale van Sao Paolo en Johannesburg waren erg interessant.'

De term 'niet-westers' is eind jaren negentig not done. Deze voedt de 'postkoloniale gedachte' dat het westen de moderne kunst heeft uitgevonden en dat niet-westerse kunst kwalitatief minder zou zijn, vinden de kunstinstellingen. 'Het is beledigend iets te noemen naar wat het niet is', zegt Steven Engelsman van het Museum voor Volkenkunde in Leiden. Directeur Wim van Krimpen van de Kunsthal in Rotterdam vermoedt dat het idee voor het museum vooral door de politiek is ingegeven. 'Een museum kost miljoenen. Ze hebben in Almere de Cultuurnota van Van der Ploeg goed gelezen. Allochtoon en niet-westers is in. Dan gaan overal de portemonnees open.'

Hoe fout de termen westers en niet-westers ook zijn, de kunstinstellingen hebben nog geen alternatief. 'Het zijn makkelijke begrippen. Dan weten u en ik meteen waar we het over hebben', zegt Hoet. En ook het 'postkoloniale denken' dat de kunstwereld zo achterhaald vindt, blijkt hardnekkig. Eerder dit jaar schreef Hoet dat 'bij volkeren in die continenten (Afrika, Zuid-Amerika, Azië en Australië) het artistieke verhaal in wezen meer met cultuur dan met kunst te maken heeft'.

Wordt de niet-westerse kunst nog steeds niet als volwaardig gezien? 'Jawel', zegt Hoet, 'want er zijn uitzonderingen, zoals de Nigeriaan Ousmane Sow en de Kameroener Pascal Tayoe. Die maken net zo hoogstaand en symmetrisch werk als westerse kunstenaars.'

'Als het museum er komt, moeten ze geen schilderijen uit Latijns-Amerika met papegaaien laten zien, zoals dit jaar op de biennale van Venetië', zegt Kielstra, want die bevestigen de vooroordelen dat de niet-westerse kunst achterloopt. En daar zit niemand op te wachten.' Moeten ze dan toch de 'verwesterde' niet-westerse kunst laten zien? 'Nee', vindt Kielstra, 'want die hebben hun weg in de westerse kunstwereld al gevonden.'

Westers en niet-westers zijn conflicterende begrippen, zegt Sebastián López van de Gate Foundation, de organisatie met een eigen tentoonstellingsruimte voor niet-westerse kunst in Amsterdam. 'Want wat is het Westen eigenlijk? Is dat Europa? Is het Europa en de Verenigde Staten? Sommigen zeggen dat Japan erbij hoort? Is het nu puur een geografische term of betekent het economisch machtig of technisch ontwikkeld?'

Met dezelfde vragen zit Jan Jessurun. Hij is scheidend voorzitter van de Raad voor Cultuur en leidt de projectgroep in Almere die de plannen voor het nieuwe museum uitwerkt. Of het predicaat 'niet-westers' ook in de naam van het museum zal worden opgenomen, is nog niet zeker. 'De term heeft een discriminatoire klank. Een wat neutralere titel is gewenst. Want misschien wordt dit concept binnen een paar jaar wel achterhaald.'

Meer over