Reportage

Teng woont al 30 jaar in een kooi

Ze werden neergezet om Chinese vluchtelingen te huisvesten, maar nu wordt 60 procent van de kooiwoningen bevolkt door armen die in Hongkong zijn geboren. Verandering is niet in zicht.

Marije Vlaskamp
Een gemeenschappelijke ruimte bij kooiwoningen in de wijk Mongkok. Links achterin in de hoek Teng Menwai. Hij betaalt 130 euro huur per maand. Beeld -
Een gemeenschappelijke ruimte bij kooiwoningen in de wijk Mongkok. Links achterin in de hoek Teng Menwai. Hij betaalt 130 euro huur per maand.Beeld -

Teng Menwai (60) vervloekt de hitte. De lauwe luchtstroom uit die ene ventilator in de kamer die hij met tien andere mannen deelt, bereikt zijn kooi net niet. 'Wonen in een kooi van nog geen twee meter went op den duur, maar die smerige tropische warmte niet.'

Ooit was Teng kok. Toen hij ziek werd en zijn baan verloor, kon hij zijn huurflat niet meer betalen. Dertig jaar geleden kwam hij in een kooiwoningenappartement terecht en daar woont hij nu nog. Het is niet gemakkelijk uit die neerwaartse spiraal van de armoede te komen, zegt hij.

Teng Menwai. Beeld -
Teng Menwai.Beeld -

200 duizend Hongkongers

Neem de huur van zijn kooi: die neemt met 130 euro per maand een forse hap uit zijn arbeidsongeschikheidsuitkering van 496 euro. Hij eet maar twee keer per dag, want afhaalmaaltijden zijn duur. Zelf koken kan niet, want er is geen ruimte voor een keuken. Elk vrije vierkante meter staat vol met kooien: op elkaar gestapelde ijzeren bouwwerken van grof kippengaas. Tang heeft mannen onder, boven en naast hem wonen. Het groezelige gordijntje dat enige privacy gaf, heeft hij weggehaald. Daar werd zijn kooi nog warmer van.

Zo'n 200 duizend Hongkongers wonen in kooien, kasten, sloppen op daken en andere mensonterende onderkomens. Nergens is de inkomensongelijkheid beter zichtbaar dan in huisvesting. De kloof tussen arm en rijk in Hongkong is nog niet zo erg als in de Volksrepubliek China, dat met 0,55 punten op de Gini-coëfficient, de indicator voor inkomensongelijkheid, een van de meest ongelijke landen ter wereld is. Maar Hongkong komt steeds dichter bij het vasteland. Nu staat de Hongkongse Gini-coëfficient al op 0,53.

'Sinds de machtsovername lijkt Hongkong steeds meer op China. Mensen van het vasteland nemen onze banen over. Migranten pakken het ongeschoold werk, rijken de hoge managementfunctie. Gewone Hongkongers komen er niet meer tussen', zegt Yuan Hongshing (43). Hij woont in een zogenoemde grafkistwoning, de luxe versie van de kooiwoning. Het is een zachtgeel gesausde kast in de vorm van een groot model doodskist, met witte schuifdeuren aan de zijkant. Een claustrofobisch smal gangetje met een flikkerende strip goedkope ledlampjes scheidt twee kastenwanden en leidt naar een gedeelde plee, waar een druppelende douchekop boven hangt. Ook hier weer elf onderkomens, want voor kamerverhuur aan minder dan twaalf huurders heeft een huisjesmelker geen vergunning nodig.

Viersterren-kist

'Geloof me, het kan erger. Ik ben net van een kooiwoning hierheen verhuisd. Daar zat het vol wantsen en ander ongedierte. Dit is een viersterren-kist', zegt Yuan, een werkloze pizzakoerier.

De uit de jaren vijftig daterende kooiwoningen waren bedoeld voor berooide vluchtelingen van het Chinese vasteland, maar tegenwoordig wordt 60 procent van de kooien bewoond door armen die in Hongkong zijn geboren en getogen. Ironisch genoeg houden vastelands-Chinezen tegenwoordig op een totaal andere manier het bestaan van de kooiwoningen in stand. Steenrijke Chinezen investeren graag in Hongkongs vastgoed en de prijs speelt voor die nieuwe miljonairs geen rol. Hun beleggingen drijven de al obsceen hoge huizenprijzen verder op.

Zuurstofapparaat

Wonen in Hongkong is ook onbetaalbaar door politieke keuzes. De overheid geeft commercieel vastgoed voorrang boven betaalbare nieuwbouw en sociale huurwoningen. Vorig jaar werden er 14 duizend gesubsidieerde wooneenheden opgeleverd.

Teng heeft eindelijk zicht op zo'n woning. Zijn leeftijd en wrakke gezondheid leveren extra punten op. 'Ik schat dat het nog een jaar duurt', zegt hij. De slangetjes van zijn zuurstofapparaat lopen van de formica eettafel zijn kooi in. Als hij het apparaat in zijn kooi zet kan hij niet languit liggen.

Voor gezonde mensen is de wachttijd voor een sociale huurwoning gemiddeld tien jaar. Meer dan 300 duizend mensen staan op de wachtlijst, aldus Sze Shanlai (43). Zij is sociaal werkster voor de ngo SoCo. De geheime schande van Hongkong, verstopt achter keurige stalen deuren, is haar werkterrein. 'Vroeger deden de autoriteiten halfslachtige pogingen kooiwoningen uit te bannen. Het huidige bestuur probeert het niet eens. Ze zeggen dat er een markt voor is', aldus Sze.

Sze Shanlai. Beeld -
Sze Shanlai.Beeld -

Politieke ongelijkheid

Volgens haar is politieke ongelijkheid een belangrijke oorzaak van het probleem. Het Hongkongse kiesstelsel voorziet de elite van een politieke meerderheid, zodat die de eigen belangen zonder weerstand kan veiligstellen. Morrel aan dat systeem en die 20 procent van de Hongkongers die onder de armoedegrens leeft, praten mee, zei de Hongkongse gouverneur CY Leung onlangs.

Het argument was bedoeld om de Occupy-beweging, die probeert politieke hervorming af te dwingen, tot rede te brengen, maar Leung gooide juist olie op het vuur. Bijna 40 procent van de demonstranten zei in een enquête van persbureau Reuters dat de ongelijke welvaartsverdeling juist een belangrijke reden is om vol te houden. De jongeren zijn bang dat zij door de hoge huizenprijzen straks slechter af zijn dan hun ouders.

De door de democratiseringsbeweging bezette zone in Mongkok ligt midden in een gebied vol kooiwoningen en grafkistappartementen. Maar de bewoners zijn niet onder de indruk van de protestbeweging. 'Naïeve kinderen, die betogers. Ze vinden zichzelf geweldig omdat ze opkomen voor de armen', zegt grafkist-bewoner Yeung. 'Er verandert toch niets. Peking besluit alles en dat vindt de Hongkongse elite prima.'

undefined

Hong Kong pakt activisten aan

De autoriteiten zouden vandaag de door de Occupy Hongkong bezette zone in de wijk Mongkok ontruimen. De protestbeweging die verscheidene straten bezet houdt, wil rechtstreekse verkiezingen voor de hoogste bestuurder in 2017. In augustus werd duidelijk dat de Volksrepubliek China, waar Hongkong onderdeel van is, slechts pro-Pekingse kandidaten toestaat. Peking geeft geen duimbreed toe aan de demonstranten, de Hongkongse autoriteiten zeggen machteloos te staan.

Waar die autoriteiten echter wel iets aan kunnen doen is de ongelijke machtsverhouding die zit ingebakken in het systeem van de zogenoemde functionele vertegenwoordigingen. Nu gaat bij verkiezingen voor de wetgevende vergadering automatisch de meerderheid van de zetels naar belangengroeperingen. Dat levert een blok van conservatieve politici op. Volgende maand begint een inspraakronde over veranderingen van dit systeem. Occupy-vertegenwoordigers mogen echter pas meepraten als ze de straten ontruimen.

Meer over