Teloorgang van een Vlaamse traditie: stoelen te over bij 85ste IJzerbedevaart

De herdenking van de Vlaamse gesneuvelden in de Eerste Wereldoorlog stopt in zelfstandige vorm. Vernieuwingen trokken niet meer publiek.

Leen Vervaeke
Veel lege stoelen bij de 85ste IJzerbedevaart. Beeld afp
Veel lege stoelen bij de 85ste IJzerbedevaart.Beeld afp

'Vroeger stond de hele grasvlakte hier vol, tot achter de IJzertoren', zegt André Van de Walle met een weids handgebaar. 'We moesten staan, want er waren niet genoeg stoelen.'

Van de Walle kan het weten: hij komt al meer dan vijftig jaar naar de IJzerbedevaart. 51 jaar geleden had hij hier zelfs zijn eerste afspraakje met zijn huidige echtgenote, die sindsdien ook ieder jaar komt.

Ook op deze 85ste IJzerbedevaart - de laatste in zijn traditionele vorm - zijn de Van de Walles present. Zondagochtend vroeg zijn ze met enkele buurtgenoten uit Aalst naar Diksmuide gereden, ruim 100 kilometer ver. In de schaduw van de IJzertoren zitten ze nu hun boterhammen te eten. Aan stoelen geen gebrek.

Hoogmis
De IJzerbedevaart was lange tijd de jaarlijkse hoogmis van de Vlaamse beweging, niet te missen voor al wie streefde naar Vlaamse zelfstandigheid. Na de eucharistie, de samenzang van Vlaamse liederen, het vendelzwaaien en de dodenhulde volgde altijd een vurige toespraak.

Op de IJzerbedevaart werd stevig de Vlaamse grieventrommel geroerd.
Op het hoogtepunt verzamelden zich veertigduizend bedevaarders rond de IJzertoren, het herdenkingsmonument voor de Vlaamse gesneuvelden tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De IJzertoren in Diksmuide. AVV VVK staat voor Alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus. Beeld afp
De IJzertoren in Diksmuide. AVV VVK staat voor Alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus.Beeld afp

Hier was de Vlaamse ontvoogdingsstrijd begonnen, toen eenvoudige Vlaamse soldaten in opstand kwamen tegen hun arrogante Franstalige officieren.

Anno 2012 zijn er nog amper duizend belangstellenden over. Ze zitten er wat verloren bij op het immense grasveld, omringd door een dertigtal Vlaamse vlaggen. Dit is de ondergrens: vanaf volgend jaar wordt de IJzerbedevaart op 11 november gehouden, samen met de andere dodenherdenkingen. Een stukje Vlaamse geschiedenis is niet meer.

'De mensen hebben geen historisch besef meer', zegt Lutgard Van Kouter, een 80-jarige buurtgenote van André Van de Walle. 'Wij hebben de onderwaardering van de Vlamingen nog meegemaakt, maar jongeren weten niet meer van hoe ver we komen.'

Regen en wind
Nu veel Vlaamse eisen ingewilligd zijn, daalt de bereidheid om op zondagochtend regen en wind te trotseren. 'Begrijpelijk', zegt Paul De Belder, voorzitter van het IJzerbedevaartcomité. 'Onze Vlaamse strijd is nog niet helemaal gestreden. Maar we hebben een Vlaams parlement en een regering. In een democratie zijn het die mensen die het moeten doen, niet wij.'

De Belder probeert de IJzerbedevaart al een paar jaar een nieuwe invulling te geven. In plaats van samenzang is er een rockband, in plaats van vendelzwaaien een choreografie. In zijn toespraak heeft hij aandacht voor de resterende Vlaamse grieven, maar ook voor het geweld in Congo of Syrië, en voor de bankencrisis.

Dit jaar draait de IJzerbedevaart zelfs rond Amé Fiévez, een gesneuvelde Waalse soldaat die tot nog toe in de schaduw van zijn Vlaamse lotgenoten stond.

Bezoekers zwaaien met Vlaamse vlaggen. Beeld epa
Bezoekers zwaaien met Vlaamse vlaggen.Beeld epa

'Dit is een herdenking in de geest van verzoening', speecht de burgemeester van Fiévez' oude woonplaats Calonne. Hij spreekt Frans en onverstaanbaar Nederlands.

Het applaus klinkt lauw. 'Het is waar dat er ook Waalse soldaten waren in WO I, maar het waren er niet veel', zegt Lutgard Van Kouter. En ze wil niet vitten, maar toch: 'Als wij naar Wallonië gaan, zouden we daar geen Nederlands spreken.'

Het lijkt het lot van elke traditie. Om te overleven, moet ze vernieuwen, maar met die vernieuwing vervreemdt ze zich van haar trouwe publiek. Uit protest tegen de nieuwe koers splitsten de radicaalste Vlamingen zich in 2003 zelfs af van de IJzerbedevaart. Hun 'IJzerwake' trekt meer volk, maar wordt door de sterke band met het Vlaams Belang politiek genegeerd.

Verleiden
Toch, het verbaast dat de IJzerbedevaart de immense schare aanhangers van de N-VA, grootste partij bij de verkiezingen van 2011, niet weet te verleiden. Karel van den Bossche, jarenlang actief in de Vlaamse Beweging, weet wel waarom: 'Ze spreken hier over oorlogen in de hele wereld, maar ze leggen geen verband met onze situatie.'

Zoals veel aanwezigen - en zoals de N-VA - vindt Van den Bossche dat de Vlamingen voor hun verwezenlijkingen te veel compensaties hebben gegeven aan de Franstaligen. 'Als de Vlaamse meerderheid vandaag aan banden wordt gelegd door de Franstalige minderheid, dan is dat in essentie eenzelfde situatie als in WO I, waar Vlaamse soldaten werden onderdrukt. Maar dat wordt hier niet gezegd.'

Zestig keer was Van den Bossche op de IJzerbedevaart, maar volgend jaar - op 11 november - houdt hij ermee op. 'De IJzerbedevaart is veel te braaf geworden'.

null Beeld epa
Beeld epa
Meer over