nieuws

Telkens hetzelfde ‘zorgwekkende’ patroon bij werken als aan de Afsluitdijk

Het geblunder van Rijkswaterstaat bij het opknappen van de Afsluitdijk vereist een plenair Kamerdebat, vindt regeringspartij CDA. Dat geldt ook voor het ‘patroon’ van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Dat informeert de Kamer keer op keer te laat of verkeerd over vertraging en financiële tegenvallers.

Marcel van Lieshout en Jurre van den Berg
Renovatie van de Afsluitdijk bij  Den Oever. Beeld Arie Kievit
Renovatie van de Afsluitdijk bij Den Oever.Beeld Arie Kievit

Naar aanleiding van de berichtgeving van deze krant over de blunder van Rijkswaterstaat bij de renovatie van de Afsluitdijk – de opknapbeurt gaat drie jaar langer duren en kost honderden miljoenen euro’s meer doordat Rijkswaterstaat waterstanden over het hoofd zag – vraagt CDA-Kamerlid Harry van der Molen dinsdag een plenair debat aan.

Uit documenten die de Volkskrant verkreeg met een verzoek op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) blijkt dat Rijkswaterstaat zichzelf klem heeft gezet door ruiterlijk de schuld op zich te nemen. Tegelijkertijd vindt Rijkswaterstaat dat bouwconsortium Levvel (BAM en Van Oord) een slaatje uit het mea culpa proberen te slaan, door al het meerwerk aan de dijk toe te rekenen aan die ene fout en zich onvermurwbaar op te stellen.

Van der Molen spreekt van een ‘zorgwekkend patroon’ bij grote infrastructurele werken: de overheid als opdrachtgever maakt fouten, bouwbedrijven ‘gokken op het vergoeden van meerkosten’ om zo ‘de boel financieel rond te krijgen’.

Geschillenprocedure niet gestart

Het Kamerlid heeft nog een andere zorg. De rol van de Tweede Kamer als controleur wordt aangetast omdat het ministerie informatie achterhoudt of veel te laat deelt. ‘Nog erger: de Kamer wordt op het verkeerde been gezet.’ Hij verwijst naar de brief aan de Tweede Kamer van toenmalig minister Cora van Nieuwenhuizen. Zij schreef in mei 2021 dat een geschillenprocedure een einde ging maken aan het gesteggel tussen de overheid en de bouwers over de meerkosten.

Maar die geschillenprocedure, zo blijkt nu, is helemaal niet gestart. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat verweert zich door te zeggen dat Van Nieuwenhuizen in de brief niet heeft gezegd wanneer de procedure zou beginnen. Die lezing strookt niet met correspondentie die in bezit is van de Volkskrant. Daaruit blijkt dat op aandrang van een hoge ambtenaar de zinsnede ‘we treffen voorbereidingen voor’ in de Kamerbrief juist werd veranderd in ‘we starten een geschillenprocedure’.

CDA-Kamerlid Van der Molen: ‘Wij als Kamerleden denken dan: er wordt werk van gemaakt. Maar nu blijkt er helemaal niets gebeurd.’ Komende maandag krijgt de Kamer een brief van de huidige minister Mark Harbers waarin tekst en uitleg wordt gegeven.

D66-Kamerlid Lisa van Ginneken onderschrijft de zorgen van het CDA. ‘Onze controlerende taak wordt wel heel moeilijk als een ministerie informatie achterhoudt.’ Van Ginneken wacht de brief van Harbers van komende maandag af maar zegt nu al dat die minister ook openheid moet geven over het traineren van informatieverstrekking aan de pers. ‘Daar krijg ik echt buikpijn van. De pers moet ook kunnen controleren.’

Over het debacle van de renovatie van de Afsluitdijk zegt Van Ginneken: ‘Fouten maken kan, maar als inderdaad kennisverlies bij Rijkswaterstaat erin resulteert dat dit keer op keer gebeurt, dan is dat het grote risico.’ Over de vele honderden miljoenen die het werk meer gaat kosten: ‘Dit zijn fouten die echt pijn doen.’ De VVD wilde geen commentaar geven.

Kritiek Rekenkamer

Deze week oordeelde ook de Algemene Rekenkamer uiterst kritisch over (aanbestedingen door) Rijkswaterstaat. Er wordt begonnen aan projecten waarvoor op voorhand niet genoeg budget is, en de planning wordt overgelaten aan externen. Als alles uit de hand loopt, blijft verantwoording en een analyse van tegenvallers bovendien vaak uit. ‘Wat leert de minister hiervan? Wij beoordelen deze tekortkomingen als een risico voor de financiële beheersing van infrastructuurprojecten.’

Volgens hoogleraar staatsrecht Wim Voermans is het wettelijk mogelijk om een oud-minister alsnog ter verantwoording te roepen of zelfs te vervolgen voor het ‘opzettelijk’ misinformeren van de Tweede Kamer. ‘Het gebeurt alleen nooit. Hoe gaat het nu? De opvolger wordt ter verantwoording geroepen. Vaak mondt het uit in: foutje, bedankt. Of alles wordt doorgeschoven, er komt misschien een parlementaire enquête, lessen leren en zo, maar aan het eind weet niemand meer wie nou eigenlijk de blunder heeft begaan.’

Meer over