Telekids

Men neme: vijf twintigers (zie kader). Vertegenwoordigers van de generatie die is groot geworden mét veel televisie en zónder internet....

20.00 uur

1986-1990 (toen waren we 7)

Flessen drank: 5 / Zakken chips: 12 / Kinderrepen: 12 / Haribokikkertjes: 1 zak

Fragment:

Alfred Jodokus Kwak. Kraai Dolf (met snor) heerst over de nationale kraaienpartij en deporteert Alfreds vrienden. Eend Alfred verzet zich: ‘Je moet ophouden met je campagne, Dolf!’

Allen O, jaaa! Iiieee!

Gisela Oh my god, het is Hitler. Wat naar!

Mark Ja, Alfred J. Kwak was een allegorie op de samenleving. Z’n beste vriend was een joodse ooievaar en z’n vriendin een illegaal uit Afrika. Een verhaallijn ging over hiv.

Died Huh?

Mark Werden ze opeens allemaal ziek door een onbekend virus. Dat maakte dit programma zo fantastisch: je voelde je als kind serieus genomen.

Died Maar je wist toen toch niet dat het over Hitler ging?

Mark Jawel. Hitler is zo iconisch; die herkende ik. Jullie niet dan?

Gisela Misschien heb ik het verdrongen.

Fragment

Jeugdjournaal. Marga van Praag maakt een item over ‘buitenlanders’ en belt aan bij een willekeurige voordeur: ‘Hallo! Gaat u wel eens bij een buitenlander op bezoek, een lekker receptje uitwisselen?’

Mark Margááá!

Hanna Op mijn basisschool praatten we nooit over buitenlanders. We hadden er ook geen in de klas.

Mark Maar de term ‘discriminatie’ was wel een ding. We kregen het uitgelegd aan de hand van de Tweede Wereldoorlog. Moesten we allemaal net als Anne Frank een dagboek schrijven.

Wenda Op de platenhoes van Kinderen voor Kinderen stond opeens een half donker, half blank gezicht.

Died Iedere serie kreeg één allochtoon.

Mark Maar discriminatie bleef een abstract begrip.

Gisela Een modewoord. Waren we het ergens niet mee eens, riepen we meteen: ‘Dat is discriminaaatie!’

Fragment

Mini-Playbackshow. Kleuters Nick (6) en Mike (4) playbacken een medley van de Everly Brothers.

Mark Prachtig! Ik wilde hieraan meedoen. Als Clouseau.

Hanna Iedereen wilde meedoen. Deed je mee aan de Mini- Playbackshow, was je echt een ster. Zo leek het tenminste.

Gisela Ik vond mezelf ook altijd beter dan de kandidaten. Maar, nu ik dit terugzie, denk ik: kindermishandeling.

Died Ze staan erbij als Chinese kindslaafjes.

Tv-wetenschapper Maarten Reesink De periode tussen je 4de en je 15de herinner je je beter dan in de jaren daarna. Je beleeft alles voor de eerste keer, ervaringen maken een grotere indruk. Voor twintigers zijn veel van die eerste ervaringen televisiebeelden. Dat verklaart de heftige, nostalgische reacties die oude fragmenten nu oproepen. Eind jaren tachtig werd de multiculturele samenleving een onderwerp. Niemand riep nog dat het een probleem was, maar men vond wel dat je kinderen moest leren dat het bestond. Dat zie je terug in het Jeugdjournaal en in Alfred J. Kwak: kinderen van verschillende nationaliteiten moesten dingen samen doen, was de gedachte.

21.30 uur

1990-1994 (toen waren we 10)

Flessen drank: 3 / Zakjes chips: 2 / Kinderrepen: 3 / Haribokikkertjes: op

Fragment

De schreeuw van De Leeuw. Bob de Rooij moedigt zijn vrouw Annie aan Waarheen, Waarvoor op te voeren: ‘Zingen, spook! Lekker housen, boppers!’

Died Wij keken thuis alles van Paul de Leeuw. Geweldig! Hij heeft me best beïnvloed; hij was gek, maar ook altijd positief. Dat probeer ik ook te zijn.

Hanna Nou, mijn ouders waren hier niet van. Ik ook niet. Vonden jullie niet dat hij soms te ver ging?

Died Ja, maar ik vond het leuk.

Mark Die grappen met gehandicapten... zo maakte hij taboe-onderwerpen juist bespreekbaar. Van hem leerde ik als kind dat het downsyndroom niet iets is om bang voor te zijn. En dan dat liedje Mister Blue, met René Klijn die aids had. Iemand die doodging. Dat vond ik zó heftig!

Died Bij ons op school was het een scheldwoord. Als je dun of lelijk was riep iedereen: ‘Eeew, Mister Blue.’

Fragment

Telekids. Carlo en Irene presenteren zaterdagochtend vijf uur lang Telekids: tekenfilms afgewisseld met sketches en (bel)spelletjes.

Wenda (zingt) Telekids, te-te-teeelekids!

Mark Elke zaterdagochtend feest! Zittend op het tapijt, want de vloer was nog te koud. En dan vijf uur achter elkaar kijken, al leek het korter.

Gisela Mijn moeder maakte vrijdagavond een broodtrommeltje voor me klaar. Zaterdag sliep ze uit.

Hanna Telekids was zo gezellig! Ook omdat het live was. Het leek of Carlo en Irene bij je waren.

Mark Ze waren ook zo chaotisch.

Died Keek je niet, dachten klasgenoten dat je gek was. Maar ik vond Telekids niets. Mijn ouders zeiden: ‘Dit is tv met te veel kleurstoffen.’ Ze hadden gelijk: Telekids was hysterisch. Zo druk, met al die flitsen. Ik keek liever VPRO.

Fragment

Rembo & Rembo (op vpro’s zondagochtend). Rembo & Rembo presenteren zondagmorgen sketches, waaronder De Gluurbuur, een man die zijn buurvrouw met een verrekijker bespiedt: ‘Waarom wast ze die auto niet gewoon in haar blootje?’

Died Kijk, kwaliteit (lacht).

Mark Ik vind dit niet grappig. Toen niet en nu niet. Die VPRO-ochtend was mij te rommelig. En al die stomme Zweedse series: gezapig.

Died Helemaal niet! Het waren arthousefilms.

Wenda Er was zo’n Zweedse serie over een jongetje dat eigenlijk een meisje was. Heel oké. Grappig, ik merk nu nog welke mensen vroeger VPRO keken. Hun ouders zijn een beetje literair, kunstzinnig, correct, elitair.

Died Nou, zeg.

Reesink Begin jaren negentig braken de commerciële zenders door: een grote verandering. De dominante gedachte was dat te veel tv slecht is voor de tere kinderziel. Toch lieten de meeste ouders hun kinderen naar Telekids kijken, het eerste programma waar je je kind urenlang voor kon zetten.

23.00 uur

1995-1997 (toen waren we 12)

Flessen drank: 2 / Zakjes chips: op / Kinderrepen: op

Fragment:

Full House. ‘Uncle Jesse’ praat in deze Amerikaanse sitcom met zijn nichtje ‘Little Michelle’ over haar overleden opa: ‘We should always share our feelings. That’s what makes us a family!’

Mark Ik keek dit zonder het leuk te vinden. Dat deed je vroeger: dingen kijken die je niet eens leuk vond.

Wenda Het was toch wel grappig? Alleen het einde was erg: kwam er een muziekje en ging de hele familie huggen. Dan voelde ik plaatsvervangende schaamte.

Mark Ja, vreselijk, dat ge-hug. Wie doet dat nou?

Died Mijn ouders omhelsden mij weleens, hoor. Knuffelden jullie niet met je ouders?

Mark Nee.

Hanna Nee, ik ook niet, hoor.

Wenda O. Nee.

Gisela Niet echt.

Died Misschien vonden jullie Full House daarom leuk.

Fragment

Beverly Hills 90210. Kelly wordt zoenend met Dylan betrapt door diens ex Brenda: ‘I am not a bimbo, okay?’

Gisela Wooohooo! Ik vond David de leukste, maar snap nog steeds niet waarom Steve erin zat: zó lelijk.

Mark In Beverly Hills hadden ze Nike la Gear! Dat wilde ik toen ook.

Died We wilden opeens alles uit Amerika: McDonald’s, basketbalshirts*

Died Ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik denk dat dit soort Amerikaanse series ons heeft beïnvloed.

Gisela We leerden er Engels van: mensen die dit niet keken, haalden lagere cijfers voor Engels. Nu kijken kinderen alleen nog maar Nederlandse shit.

Died Ik bedoel qua schoonheidsideaal. Kijk hoe die mensen er bij lopen: die make-up, die merkkleding. Ik denk dat we door dat over the top-beeld nu allemaal een obsessie met ons uiterlijk hebben. Ook al legden mijn ouders me uit dat dat beeld onrealistisch was.

Mark Die ouders van jou! En maar knuffelen, hè?

Wenda Mijn moeder kwam om zeven uur thuis en was totaal niet betrokken bij wat ik keek.

Gisela Mijne ook niet. En ik vond buitenspelen stom, dus wat moest je anders doen dan tv kijken?

Fragment

GTST. Wanneer Laura haar man Robert met zijn maîtresse Linda betrapt, duwt ze hem door een spiegel. Robert belandt in een rolstoel en Laura begint een lesbische affaire met arts Tessel. Een jaar later krijgen Laura en Linda allebei een relatie met Stan.

Allen Robert en de spiegel! Ooo, daar gaat-ie, oooh, aaah!

Gisela Dit weet ik nog zó goed. Maar het ergst vond ik dat Daniël werd opgesloten in een put en dat ze spaghetti in z’n gezicht gooiden.

Hanna De verkrachting van Marieke! Zoiets naars had ik nog nooit gezien.

Mark Ik volgde GTST vanaf m’n 7de: het was het enige programma dat ik samen met m’n moeder keek.

Hanna Ik mocht het pas als tiener zien. En terecht: kinderen worden hier bang van.

Mark Waarom mag een kind niet bang zijn?

Wie keken?

Gisela Clarke (24), student communicatiewetenschap, woont samen met vriend * Thuis: Enig kind van gescheiden ouders, woonde bij fulltime werkende moeder * Tv’s: In de woonkamer en in eigen kamer * Keek: 4 uur per dag * Miste: De grote meneer Cactus show

Diederik Broekhuizen (25), internetredacteur, single * Thuis: Broer en fulltime werkende ouders (moeder praktijk aan huis) * Tv’s: In de woonkamer en op de vliering * Keek: 3 uur per dag * Miste: Studio Sport

Hanna Schreuders (24), student musicologie en pr-medewerkster, single * Thuis: Broertje, fulltime werkende vader, parttime werkende moeder * Tv’s: in woonkamer en in eigen kamer * Keek: 4 uur per dag * Miste: Achterwerk in de kast

Wenda Harmsen (28), student Rietveld, heeft vriend * Thuis: Gescheiden ouders, woonde met zus bij fulltime werkende moeder * Tv’s: In de woonkamer en op moeders kamer * Keek: Zeker 5 uur per dag * Miste: Ron’s Honeymoon Quiz

Mark Robinson (24), redacteur cultureel evenementenbureau, woont samen met vriend * Thuis: Gescheiden ouders, woonde met broertje bij moeder * Tv’s: In de woonkamer en op eigen zolderkamer * Keek: Minstens 4 uur per dag * Miste: De Dj Cat Show

Maarten Reesink (45), televisiewetenschapper Universiteit van Amsterdam * Keek: Als kind minder dan de twintigers; vóór 1989 waren er maar twee zenders, alleen ‘s avonds. ‘Jullie zijn de eerste generatie die opgroeide met tv zoals het nu is: met veel zenders, die de hele dag uitzenden.’

Died Ik zou mijn kind dit wel laten kijken. Zelf heb ik er echt dingen van geleerd: wat een eetstoornis inhoudt.

Gisela Wat een sekte is.

Died In mijn klas waren we echt geobsedeerd door GTST. We praatten over niets anders. Dat Stan met Laura ging terwijl ’t eigenlijk een vriend van haar zoon was; dat vonden we heftig.

Gisela Bij ons ging het vooral over die lesbische affaire van Laura. Zoenende vrouwen; dat hadden we nog nooit gezien.

Mark Ik denk dat die lijn uiteindelijk heeft bijgedragen aan de acceptatie.

Reesink In de eerste jaren zonden de commerciële zenders vooral herhalingen van Amerikaanse programma’s uit. Maar als je wilt scoren, maak je Nederlandse programma’s. Daarom kwam RTL met GTST. Het ging over jongeren van rond de 20 die bezig waren met verliefdheid, seks en relaties. Dat vinden 11-jarigen interessant. Soap is een genre dat zich prima leent voor het aankaarten van maatschappelijke kwesties.

00.00 uur

1997-2000 (toen waren we 15)

Flessen drank: 1 (wodka)

Fragment

Spice Girls. MTV-interview met ‘girlband’ Spice Girls: ‘We’re all about girl power. Giving out positive energy, telling girls: you can do it!’

Mark Ik was fan, had posters, kaarten, cd’s. Uren kon ik discussiëren over wie de leukste was.

Wenda Mel B, want die kon dansen.

Mark Letten jullie op wat ze konden? Mij ging het vooral om image hoor. Ik was voor Geri; lekker brutaal.

Died Ik vond Geri maar schmutzig.

Gisela Toen ik de Spice Girls voor het eerst zag, dacht ik wel: wow! Zo’n meidenband, dat leek toen heel nieuw. Ik vond ze in het begin geweldig, maar dat kwam door de muziek. Met girl power had ik niets.

Wenda Ik begreep ook niet waar ze het over hadden. Waarom hadden zij nou girl power? Er waren toch al vrouwelijke artiesten vóór hen? Janet Jackson, Paula Abdul. Daar keek ik uren naar op MTV.

Fragment

Big Brother. Bart en Sabine liggen samen onder een dekbed en worden gefilmd door een nachtcamera.

Gisela Ja, dit keek iedereen. Maar na één seizoen ben ik afgehaakt, hoor.

Died Ik heb juist alles gezien. Big Brother was het eerste programma dat je ook via internet kon volgen. Vooral het voyeuristische aspect vond ik geweldig. Ik moest gewoon zien wat die mensen de hele dag aan het doen waren. Ik kon me met hen identificeren.

Mark Ik las laatst over het Trumancomplex, een psychische aandoening waarbij je constant het idee hebt dat je wordt gevolgd door camera’s, en dat de mensen thuis meekijken. Sinds de komst van al die reality-series lijden er steeds meer mensen aan.

Died Dat kan ik me wel voorstellen. Reality-programma’s werken als spiegel. Bij het kijken word je je bewust van jezelf: wat zou ik in die situatie doen? Als je dat gevoel in het dagelijks leven niet kunt uitschakelen, heb je al snel zo’n complex.

Reesink De jaren negentig waren het MTV-tijdperk; jongeren keken uren videoclips. Sommige ouders vonden dat hun tieners apathisch op de bank hingen, maar die tieners lachten om dat vertekende beeld. Wat Madonna was voor een eerdere generatie, waren de Spice Girls voor de twintigers. Die girl power-boodschap was een marketingtruc, maar wel eentje die voor veel meisjes echt wat betekende. Big Brother was iets nieuws. Voor tieners werd televisie een podium om zichzelf te presenteren.

00.30 uur

2001 (we waren 17)

Drank: op

Fragment

11 september. Live beelden van de inslag van het tweede vliegtuig. ‘Oh, my god, another plane just hit. (...) This is something that you’ve seen on live television, just unfolding.’

Died De heftigste beelden uit mijn leven. Ik begreep ook totaal niet waar het vandaan kwam.

Mark Ik dacht: hè, een aanslag?

Hanna Ik ook echt niet. Ik las geen kranten, keek bijna geen Journaal. Maar na 11 september ben ik me erin gaan verdiepen.

Died Ja, pas daarna ben ik het nieuws gaan volgen.

Mark Inmiddels begrijp ik het waarom van de aanslag. En om de zoveel tijd kijk ik de beelden terug op YouTube, zodat ik niet zomaar vergeet wat er gebeurd is.

Gisela Nu ik het terugzie, denk ik: heftig. Maar destijds was mijn eerste gedachte: shit, nu gaat de uitzending van Onderweg naar morgen waarschijnlijk niet door.

Meer over