Tegen Engels in de krant helpt geen woordenboek

In lang vervlogen jaren beschikte de Volkskrant over correctoren – medewerkers die de kopij van redacteuren en redactrices uiterst nauwgezet op taalfouten controleerden en die, waar nodig, ook verbeterden....

Oud-journalist Louis Weltens stoorde zich de afgelopen tijd aan een opvallende fout in de kop 'Uitzettingsbeleid veronachtzaamd geestelijke gezondheidszorg'. Er had natuurlijk 'veronachtzaamt' moeten staan. Fouten in een kop duiden op een slordige eindredactie. Weltens' ergernis werd nog groter, toen hij een paar dagen later in het artikel 'Vroeger gunden we elkaar niets' stuitte op het zinnetje 'Zij dorstte niet', waar onmiskenbaar 'durfde' was bedoeld.

Inderdaad, 'dorstte' bestaat niet in deze betekenis. De auteur had 'Zij dorst niet' moeten schrijven. 'Dorst' is namelijk al een (verouderde) verleden tijd van durven. 'Waar gaan we naar toe als zelfs gerenommeerde kranten als de Volkskrant grove taalfouten maken?' klaagde Weltens. 'Hadden we de corrector nog maar!', verzuchtte hij.

Maar een terugkeer van de corrector lijkt uitgesloten. Waarschijnlijk zou hij snel overwerkt raken, als hij nog een ándere kwaal in de journalistiek moest bestrijden: het buitensporige gebruik van Engelse woorden.

Voormalig ANP-journalist Piet Wensveen heeft van medio april tot eind juli 2003 de Volkskrant gecontroleerd op het gebruik van Engelse begrippen. Tijdens die korte periode trof hij honderden Engelse woorden en zinnen in de redactionele kolommen van deze krant aan. Het overgrote deel zou hij als eindredacteur hebben vervangen door 'eerlijke Nederlandse woorden'. Een paar voorbeelden: 'Een date was vroeger een afspraakje, een look-alike een dubbelganger, founding fathers waren stichters, cashen werd verzilveren genoemd, een single was in goed Nederlands een vrijgezel. Kinderen moet je tegenwoordig met een lantaarntje zoeken, het zijn intussen kids geworden.'

Het Stijlboek van de Volkskrant bevat geen strikt verbod van het gebruik van vreemde talen in de kolommen van de krant. Vreemde woorden of passages zijn toegestaan, als zij algemeen bekend mogen worden verondersteld of geen 'al te grote vertaalpuzzel opleveren'. Geef er bij voorkeur een vertaling bij, adviseert het Stijlboek.

Kennelijk een vervelende klus, want uit het onderzoekje van Piet Wensveen blijkt dat dit nuttige advies door de redactie vrijwel altijd genegeerd wordt. De lezer moet zelf maar een Engels-Nederlands woordenboek raadplegen om de betekenis te vinden van woorden als funshoppen, targetlist, flyers, baseliners, hardhitters, no-showpatiënten, diehard-skaters, burnrate en culture jammers.

Ik heb in twee woordenboeken geprobeerd de betekenis van deze woorden te achterhalen: het woordenboek Engels van Kramer en het dikke Engelse woordenboek van Van Dale. Van slechts één woord kon ik de vertaling probleemloos achterhalen: flyer (vlugschrift, pamflet). Bij de rest moest ik raden. Een Rotterdamse lezer meldde me dat hij bij het lezen van de krant 'gelukkig' woordenboeken bij de hand heeft. Zo ontdekte hij wat de Volkskrant met een stringer bedoelt: een door een krant gehuurde tipgever.

Wat koppen betreft bepaalt het Stijlboek: 'Gebruik in koppen nooit vreemde talen.' Ook dat gebod wordt vaak genegeerd. Wensveens bevindingen: 'The making of a Krant', 'Litouwen is booming', 'Ultralight vliegen', 'Mobiele labs', 'bejaarde babyboomers', 'The sixties', en 'Goede doelen zijn meeliftende ”lookalikes” beu' (de schrijfwijze is fout; het is look-alikes met een koppelteken).

Alle ombudslieden van de Volkskrant hebben tot nu toe het onnodige gebruik van Engelse begrippen gegispt. Dat heeft, helaas, niet geholpen. De hoofdredactie verwacht met cursussen de eindredactie te verbeteren en een bewustzijns-en genezingsproces op gang te brengen. Eindredacteuren kunnen natuurlijk ook alle overbodige Engelse woorden rigoreus schrappen of vervangen door goede Nederlandse woorden. Maar na mijn sombere ervaringen met het vinden van juiste vertalingen, ben ik bang dat deze extra belasting een zorgvuldige verwerking van de overige kopij ernstig in het gedrang brengt.

Meer over