‘Tegen de Grondwet, monsieur’

Wie in Vlaanderen een sociale woning wil huren, moet weldra Nederlands (leren) spreken. Waalse politici schreeuwen moord en brand over deze ‘ongrondwettelijke provocatie’....

Bij de bakker aan het Gemeenteplein van Hoeilaart, een Vlaams dorpje aan de oostrand van Brussel, heeft een mevrouw net een gesneden volkorenbrood besteld. In vlot Frans doet de Nederlandstalige verkoopster haar uitgeleide. ‘Merci madame, au revoir, bonne journée.’

Zou het nu zo moeilijk voor de klant zijn geweest om bij de bakker een Nederlandse conversatie te voeren? Ze woont al sinds 1987 in Hoeilaart, zegt ze buiten bij haar auto. Maar non, je ne parle pas le flamand. ‘Ik heb het op school gehad, maar dat was heel elementair’, verontschuldigt ze zich. ‘Er zijn hier heel veel andere Franstaligen, dus we redden ons best. In de winkels helpt men ons ook graag in onze eigen taal.’

Dus enige inburgering is overbodig? Dat blijkt een foute vraag: ‘Men kan ons niet dwingen, monsieur, dat is tegen artikel 23 van de grondwet.’ Ze stapt in en stuift weg in haar Peugeot.

De exacte toevoeging uit de Belgische constitutie en haar irritatie komen niet uit de lucht vallen. Sinds enkele dagen vliegen Vlamingen en Franstaligen elkaar weer in de haren over een taalkwestie. Dit keer is het de nieuwe wooncode, die de Vlaamse regering heeft aangenomen. Die verplicht nieuwe huurders van sociale woningen een inspanning te doen om Nederlands te leren, via een gratis cursus.

De Franstaligen vatten deze voorwaarde op als een provocatie, als een poging om de verfransing van de Vlaamse rand rond Brussel tegen te gaan. Het is in Vlaanderen een gevoelig punt dat in veel Vlaamse randgemeenten van Brussel al meer Franstaligen dan Vlamingen wonen.

Partijvoorzitter Maingain, van het Front Démocratique des Francophones (FDF) wil het ‘apartheidsbeleid’ van de Vlaamse regering bij het Comité voor de Rechten van de Mens aankaarten. ‘Dit ruikt naar racisme’, fulmineert het Waals-liberale kamerlid De Donnea. De Waalse socialistische premier Elio Di Rupo verwijt de Vlaamse regering ‘een choquerende en fundamenteel discriminerende uitsluitingspolitiek’.

De Vlaamse wooncode wordt nog getoetst door de Raad van State en in februari moet het Vlaams parlement er nog over stemmen. Maar de Walen willen er bij voorbaat al een principekwestie van maken bij het federaal overlegcomité.

Toch heeft de wooncode eigenlijk maar een bescheiden effect: ze gaat enkel gelden voor nieuwe huurders van een van de 130 duizend sociale woningen in Vlaanderen. Voor het verfranste Hoeilaart zal de maatregel dus weinig verschil maken: de meeste Franstaligen zoeken er een koophuis of huren in de vrije sector.

‘Er zijn hier wel enkele bouwkavels die in de eerste plaats voor Nederlandstaligen zijn gereserveerd. Maar ook dat ligt gevoelig’, zegt verkoopster Elaine Beernaert van de plaatselijke Wereldwinkel.

Zelf vindt ze het geen punt om Frans of Nederlands te praten. ‘Maar ik kan hier zo enkele Franstaligen aanwijzen die hier al dertig jaar wonen en nog geen woord Nederlands spreken. Dat vinden ze tellement difficile. Onzin, er zijn Afghaanse asielzoekers die na een maand al aardig onze taal spreken.’

Hoewel de controverse zich nu toespitst op Franstaligen in Vlaanderen, komt de aanzet voor de huurcode uit Antwerpen. Daar communiceren de sociale huisvestingsmaatschappijen al heel moeizaam met veel nieuwe huurders. ‘Wij hebben 4800 woningen en de helft van onze huurders spreekt niet of nauwelijks Nederlands’, schat directeur Bernard Zajtmann van Onze Woning. ‘Van de nieuwe huurders is dat zelfs zo’n 75 procent.’

De taalbarrière heeft gevolgen voor de sociale cohesie in wijken van Antwerpen-Noord, stellen de huisvestingsbureaus. Bewoners begrijpen niet hoe ze afval moeten scheiden en als er een burenruzie is over geluidsoverlast, kunnen de buren niet met elkaar communiceren.

‘Ze kunnen het letterlijk niet met elkaar uitpraten’, zegt Zajtmann. ‘Als ik als huisbaas dan een sociaal werker moet sturen, dat wordt dat onbedoeld toch als een provocatie gezien. Dat is nergens voor nodig.’

Allochtonen- en vluchtelingenorganisaties vinden de nieuwe regels pure discriminatie. Maar Zajtmann vindt de discussie te zwart-wit. ‘We worden nu als halve nazi’s afgeschilderd, maar wij willen niet repressief zijn. Wij doen ons werk met respect voor iedereen. Als iemand die gratis taalcursus volgt, zijn wij al content.’

Meer over