'Tegen Buma zeg ik: kijk hier hoe het moet. Pats, pats, van dat'

Is er nog hoop voor het CDA? Op zoek naar het ant-woord bij betrokkenen in het Brabantse Bergeijk, waar de VVD bij de landelijke verkiezingen vorige maand de CDA-hegemonie doorbrak.

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER MAARTJE BAKKER

De liberaal

'Als het moet, ben ik bereid iets duizend keer uit te leggen.' Daar staat het, in het Eindhovens Dagblad, een citaat van bisschop Hurkmans.'En dat is nou precies de houding van het CDA', roept Frank Smit uit. 'Dat gelijkhebberige! Dat doordrammerige! Wij van het CDA, we zijn de grootste partij, wij zullen weleens uitleggen hoe het zit. Alsof de mensen het niet hebben begrepen, in plaats van dat er argumenten tegen zijn. Daar hebben de mensen echt genoeg van.'

Smit is een van de twee VVD'ers in de zeventienkoppige gemeenteraad van Bergeijk. Het CDA heeft acht raadsleden. Maar bij de landelijke verkiezingen werd de hegemonie van het CDA doorbroken, net als in ruim zeventig andere plattelandsgemeenten. Zo ging het in het oosten van Brabant, in Friesland, Overijssel en de Achterhoek. Een kaart met de verkiezingsuitslag ziet er nu uit als een zee van VVD-blauw rond eilanden van PvdA-rode steden.

Een schok, ook in Bergeijk. Daar was het CDA gewend aan de macht. Het was haast feodaal, met CDA-bestuurders die door persoonlijke sympathisanten op hun troon werden gehesen. 'Iedereen hier kent wel een CDA'er persoonlijk', zegt Smit. 'Men is gewend: het CDA regelt het wel even. Smit doet het voor, ritselend met zijn handen. 'Jij een tennisbaan, en jij een opknapbeurt voor het centrum. Zo werkt dat met partijen die te lang aan de macht zijn, ook in Bergeijk. Maar het is een eindig verhaal. Er zijn niet voldoende middelen om eindeloos cadeautjes te blijven uitdelen.'

Tegelijkertijd verkruimelen de bestaande netwerken. De jongeren voelen zich niet meer gebonden, hoor je in het dorp. Ze vliegen in en uit, gaan studeren, komen terug met een andere inhoud. Ze zwabberen, van partij naar partij. Hebben elke dag een andere mening, als ze weer eens de stemwijzer hebben gedaan. Ze zijn mondiger, en ook gevoeliger voor de snelle babbel van om het even welke partijleider.

De mens werd een individu. De Bergeijkenaar een VVD-stemmer. Smit: 'De interne krachten zijn bij de laatste verkiezingen voor het eerst niet opgewassen gebleken tegen de externe krachten.'

De fractievoorzitter

Externe krachten, daar weet Fons d'Haens genoeg van. Het CDA heeft verloren door het 'gezeik' op landelijk niveau, de discussie over het regeren met de PVV. Het komt ook doordat Buma een valse start had: hij mocht niet meedoen met het eerst tv-debat, tussen vier 'premierskandidaten'. En het ligt aan de nek-aan-nekrace tussen links en rechts - het CDA werd tussen twee reuzen vermorzeld.

Brabant koos voor de VVD. 'Het is een ondernemende regio. Veel huizenbezitters. Mensen stemmen met hun portemonnee.'

En toch blijven het diep van binnen CDA'ers, daarvan is D'Haens overtuigd. 'Brabanders blijven gemeenschapsdieren. Ze zitten bij een voetbalvereniging, een carnavalsvereniging. Hier op de Weebosch onderhouden we samen de bedevaartskerk: de mannen schoffelen, de dames maken schoon. Het is niet ikke, ikke en de rest kan stikken. De VVD is misschien toch te individualistisch.'

Dat moet het CDA beter uitleggen. 'We moeten niet meteen opgeven. Aan ons gedachtengoed ligt het niet, maar op een of andere manier slagen we er niet in de boodschap over te brengen.' D'Haens, die op nummer 52 stond van de landelijke kandidatenlijst, heeft er zelf ook moeite mee. 'Het lukt mij niet om precies aan de buurvrouw uit te leggen wat we willen. Dat is toch wel de lakmoesproef.'

De wethouder

Arrogant? Verheven boven de mensen? Dat heeft het CDA wel verleerd, zegt CDA-wethouder Mathijs Kuijken. Het komt er juist op aan om te luisteren naar wat de mensen willen. Hij kan niet naar een feestje gaan, of ze komen naar hem toe. Mag ik dit? Kan dat worden geregeld? 'En ik sta daar ook open voor. Ik wil bereikbaar zijn en toegankelijk. Ik wil weten wat er speelt, zodat ik het voorzieningenniveau op peil kan houden.'

Niet door alleen maar uit te delen. In Bergeijk hebben ze een doe-democratie, zegt de wethouder. De schuttersvereniging graaft zelf het lood uit de grond dat ze er jarenlang in schoot; de gemeente betaalt alleen voor de milieukundige dienst die het saneerwerk begeleidt. De voetbalclub wil een nieuw kleedlokaal? Prima, maar dan zelf helpen metselen. Dat is goed voor de gemeenschapszin, voor het wij-gevoel. En ook voor de gemeentelijke portemonnee.

Die gedachte, van een overheid die het samen doet met de mensen, moet het landelijke CDA uitdragen, zegt Kuijken. 'De kinderopvang: opa's en oma's willen graag oppassen, als gastouder, maar dan moeten ze voldoen aan gigantisch veel regels en controles. Duurzaamheid: wil er een groep agrariërs een biogasinstallatie bouwen, blijken er allerlei regels in de weg te staan. Die bureaucratie moet weg.'

De burgemeester

Het CDA miskent de cultuurverschillen in het land, denkt de Bergeijkse CDA-burgemeester Driek van de Vondervoort. 'We moeten het hebben van het zuiden. Hier zit het CDA de mensen in de genen. Boven de rivieren hebben ze een compleet andere manier van denken, van leven, van doen. Wij zoeken een oplossing met mensen, niet met regels. De calvinisten hebben meer striktheid.

'Als je de lijst zag, dan stond er van herkenbaar Brabant niets op. Madeleine van Toorenburg, dat is een aardige mevrouw, maar ze is hier niet bekend. In de tijd van Gerrit Braks liepen we de kont onder ons lijf uit om reclame te maken voor die man. Nu zijn er geen aansprekende CDA'ers. Geen echte CDA'ers. Mensen geloven niet in programma's. Ze geloven in mensen. Rutte, die heeft een goeie, leuke uitstraling. Samsom heeft ook vlug geleerd. Met een aansprekend mens, ja, daar gaan we zetels mee terug krijgen.'

Zo ging het ook in Bergeijk; de bekende gezichten worden bij het CDA gehaald. 'Zo'n Kuijken, die heeft een hele grote familie. Hij zat bij de Katholieke Plattelandsjongeren, bij de voetbalclub. Midden in het middenveld. En hij niet alleen: heel veel CDA-gemeenteraadsleden hebben hun eigen zetel opgehaald.'

In het café, na de raadsvergadering

Hoe het CDA verdween uit Bergeijk. Dat had de kop boven dit verhaal moeten worden. CDA-wethouder Frank van der Meijden vliegt op als hij het hoort: 'Nee! Wij gaan terugkomen. Tegen Buma, tegen Peetoom (partijvoorzitter, red.), zeg ik: kom hier kijken! Kom kijken hoe het moet. Het CDA hier is jong. We zoeken steeds naar nieuwe mensen, nieuwe ideeën, veranderend vermogen.' Van der Meijden slaat met de vuist van zijn ene hand in de palm van de andere. Pats, pats. 'Van dat.'

undefined

Meer over