Teeven schaadt het algemeen belang

NAUSICAA MARBE

Terwijl ik deze column schrijf, voert de Tweede Kamer het debat over de zaak Dolmatov. Teeven is nog niet aan het woord. Ik hoor een VVD'er met een uitvlucht komen: de staatssecretaris is verantwoordelijk voor de fouten, maar verantwoordelijkheid dragen betekent niet dat je consequenties moet trekken. Een PvdA'er brabbelt iets soortgelijks. Een plus een is geen twee meer.

Eigenlijk zit het hele tragische verhaal van Aleksandr Dolmatov vol ongerijmdheden. Ik denk aan de moeder van deze Russische opposant van Poetin en de verwarring die ze moet doormaken. Haar vertwijfeling om haar onder dubieuze omstandigheden gestorven zoon heeft ze door een brief aan Beatrix in de media gebracht. Ooit ging dat andersom: zij die het Oostblok ontvluchtten en in het Westen terecht kwamen, waren vertwijfeld over het lot van de achtergeblevenen. Als ze al met de westerse media durfden te praten, smeekten ze de autoriteiten thuis hun dierbaren niet te vervolgen. Dat die vervolging vaak wel doorging, was een direct gevolg van een kwalijke politiek. Toch voelde de gevluchte zich niet alleen verantwoordelijk voor wat anderen na zijn vertrek overkwam, maar ook schuldig. Dat was, ik heb het vaak van dichtbij meegemaakt bij Oost-Europese migranten, een verstikkend gevoel. Het kon het genieten van het vrije Westen behoorlijk vergallen.

Maar hoe ondermijnend die schuld ook werkte, ze getuigde ook van een belangrijk besef: dat de ene handeling tot een andere leidt die slachtoffers kan maken en dat je dat moet beseffen in plaats van je bij voorbaat onschuldig te wanen. Dat het geweten recht van spreken heeft, ook als je zijdelings en ongewenst bij iets kwalijks betrokken bent. En dat het helend werkt om te streven naar enig herstel van wat fout ging. Ook als je niet direct verantwoordelijk bent.

De moeder van Dolmatov komt uit de tijd van het IJzeren Gordijn. De tijd van Oost en West, van thuis loert het gevaar en in het Westen wacht de vrijheid. Een tijd waarin door vlucht gescheiden ouders en kinderen, geliefden en vrienden, dwars over die gesloten grenzen heen verbonden bleven met loodzware ketens van heimwee, angst en schuld. Er was maar één troost: dat sommigen de vrijheid hadden bereikt en veilig waren.

De moeder van Dolmatov leeft, nu haar zoon in Nederlandse detentie overleed, in een omgekeerde wereld. Hij zocht tevergeefs veiligheid daar waar die traditiegetrouw hoorde te zijn. Aleksandr, een kleuter tijdens de perestrojka, groeide op en werd politiek actief in betere Russische tijden. Toen de geheime politie van Poetin jacht op hem maakte, was hij in ieder geval vrij om naar Kiev te reizen en daarvandaan naar Amsterdam. Dat ging goed.

Mis ging het pas in Nederland. Asiel afgewezen, vermoedelijk pressie van de Russische geheime dienst, verwarring, depressie, suïcidale neigingen, een arts die op het politiebureau verklaart dat hij geen gevaar voor zichzelf zou vormen, illegale opsluiting, zelfmoord. Vreselijke associaties krijg je dan. Goed, afranselingen en verblindende verhoorlampen zijn er niet aan te pas gekomen, maar wat moet je denken van zo'n arts die hapsnap verklaart dat zo'n geestelijk wrak min of meer in orde is? Waarna hij als gek geval alsnog opgesloten werd.

In de rechtsstaat Nederland is Dolmatov een onzichtbare geworden, een onbeduidende machteloze in de rij voor uitzetting, ten prooi aan een geestesziekte en aan nalatigheid. Van de machtswellust en corruptie thuis naar de willekeur en slordigheid die hier voor 'streng asielbeleid' doorgaan. Dat een vlucht voor vervolging in Moskou naar Amsterdam er een van kwaad naar erger is geworden - dat hoort niet.

Inmiddels hoor ik Teeven verontschuldigingen maken en met verbaal overwicht zichzelf wegpraten van een mogelijk aftreden. Met aplomb wijst hij zichzelf verantwoordelijkheid toe, voor de toekomst. Hij gaat van alles 'borgen'. Maar structureel is er niets mis, zegt hij. Bovendien heeft hij het er moeilijk mee.

Ongelooflijk als hij hiermee weg zou komen. Want gevoelens zijn geen garantie voor beter beleid. Teeven heeft een waardige mogelijkheid om te doen wat hij moet doen: aftreden. Zo kan hij de Dolmatovdeuk in de rechtsstaat repareren en het vertrouwen in het bestuur herstellen. Hopelijk denkt hij aan dit grotere belang en niet aan zichzelf. Aftreden is tenslotte zijn beroepsrisico. Doet hij dat niet, dan acht hij zich soeverein en onaantastbaar.

We hebben al een staatshoofd dat niet democratisch gekozen is. Een groothertog op Justitie kan er echt niet bij.

NAUSICAA MARBE is schrijfster.

undefined

Meer over