Te veel hulp gaat naar corrupte regimes

Parlementair onderzoek moet uitwijzen hoe effectief ontwikkelingshulp is en waarom wij corrupte regimes steunen, vindt Arend Jan Boekestijn...

Over ontwikkelingssamenwerking (OS) worden boude beweringen gedaan. Zo wordt vaak gezegd dat wij arme landen moeten helpen, omdat wij moeten boeten voor onze koloniale zonden. Vooral politici ter linkerzijde brengen dit argument gretig naar voren en zij worden daarbij niet gehinderd door het feit dat Mugabe in Zimbabwe dezelfde mening is toegedaan. Dat onze koloniale geschiedenis en die van andere landen zwarte pagina’s kent, is genoegzaam bekend, maar hoe lang kan dit argument nog worden gebruikt om het corrupte gedrag van Afrikaanse leiders als Mugabe te rechtvaardigen? Is het niet veeleer zo dat ook Afrikaanse leiders zich van hun eigen geschiedenis dienen te bevrijden? Geschiedenis is open, elke vorm van determinisme verlamt de mensheid, en dus ook Afrikanen.

En als de koloniale geschiedenis zo bepalend is voor de mondiale ongelijkheid, hoe komt het dan dat een land als Vietnam, dat toch ook worstelt met een koloniale erfenis, het veel beter doet dan de meeste Afrikaanse landen? Neen, het koloniale argument is veel te simpel, nog afgezien van de positieve aspecten van de koloniale erfenis, en het is dan ook niet verbazend dat veel jonge Afrikaanse intellectuelen er niets van moeten hebben.

Weer anderen menen dat Afrika arm is, omdat onze wereld door kapitalistische wetten wordt geregeerd. Sinds de financiële crisis wordt deze oude marxistische wijn weer uit nieuwe zakken geserveerd, maar het is en blijft onhoudbaar. Want als het kapitalisme arme landen knevelt, waarom kon een land als Zuid-Korea, dat in 1950 net zo arm was als Ghana, dan rijk worden? Zuid-Korea had toch ook last van plutocraten die met een bolknak tussen de tanden grote sommen geld over de aarde heen en weer schuiven?

Is Afrika dan arm door nare dumpingpraktijken van de EU? Ook dit argument kent zijn grenzen. Er valt veel lelijks te zeggen over het gemeenschappelijk landbouwbeleid, maar het is tegenwoordig wel een stuk Afrikavriendelijker dan vroeger. Bovendien kan het inderdaad vermaledijde protectionisme van de EU niet verklaren waarom Afrikaanse regeringen zelf zo bar weinig gedaan hebben aan hun landbouw en regionale integratie. De plannen waren er zeker en soms lukte er wat, maar de vraag blijft waarom Afrikaanse leiders de enorme hoeveelheden hulpgelden niet hebben gebruikt om ten minste hun eigen voedselproductie beter te organiseren.

Het hoge woord moet er maar uit. Afrika is niet arm vanwege de koloniale erfenis, het kapitalisme of het EU-protectionisme. Afrika is arm door slecht bestuur. En dat slechte bestuur heeft alles te maken met ontwikkelingssamenwerking. Al dat geld leidde tot hulpverslaving en machtsbestendiging. Mugabe is helaas ook een product van OS. Ziet u hem Pronk nog de hand schudden?

Nu wil de regering ons doen geloven dat de zwarte dagen van OS voorbij zijn. Koenders kiest toch voor een strikt no tolerance-beleid inzake corruptie? En OS is toch de meest geëvalueerde sector van ons overheidsbeleid? Beide argumenten overtuigen niet. Onze regering blijft vormen van begrotingssteun geven aan Rwanda, Burundi en Oeganda, terwijl de regeringen in die landen ons vertrouwen niet verdienen. Ook participeren wij in schuldkwijtscheldingsprogramma’s, terwijl het gedrag van de ontvangende regimes veel te wensen overlaat. Waarom vertrouwen wij Kabila in de DR Congo? Geeft hij daar aanleiding toe? Het is nog erger. De Amerikaanse econoom Easterly heeft onlangs de kwaliteit van ons OS-beleid gemeten en concludeert dat tweederde van onze hulp naar regimes gaat die een slecht bestuur hebben en corrupt zijn. Ons land doet het niet beter dan andere landen, we zitten ongeveer in het midden. Er valt dus nog een wereld te winnen.

Ook de stelling dat wij ons OS-beleid voortdurend evalueren, is niet overtuigend. De pogingen van de VVD een onafhankelijke en wetenschappelijke evaluatiepraktijk op te zetten, zijn door deze regering geblokkeerd. Dat is een ernstige zaak. Zonder deugdelijke evaluaties kan immers niets gezegd worden over de effectiviteit van het beleid. Dat is zonde. Wat zouden wij mooie dingen in de private sector van Afrika kunnen doen als wij met behulp van onafhankelijke beleidsevaluatie de succesvolle projecten konden intensiveren en de mislukkingen konden schrappen.

Ons parlement kent het recht van enquête, een krachtig democratisch instrument. De VVD-fractie vindt dat de tijd is aangebroken een parlementair onderzoek in te stellen naar de effectiviteit van het OS-beleid. Twee vragen moeten daarbij centraal staan. Waarom slagen wij er niet in ons beleid onafhankelijk en wetenschappelijk te evalueren? En waarom geven wij schuldverlichting en begrotingssteun aan regimes die dat niet verdienen? Met de antwoorden op die vragen zou een werkelijk effectief OS-beleid georganiseerd kunnen worden waar niet alleen rijke Afrikanen wat aan hebben.

Meer over